Orucu Bozan ve Bozmayan Şeyler
Günlük hayatta orucu bozan ve bozmayan her durum. 296 soru ve cevap.
Orucu Bozan ve Bozmayan Durumlar
Orucu bozan şeyler, oruçlu olduğunu bilerek ağız, burun gibi doğal yollardan mideye veya vücut boşluğuna gıda, ilaç ya da benzeri bir maddenin ulaştırılması ve cinsel ilişkidir; unutarak yiyip içmek ise orucu bozmaz. Bu temel ölçü, günlük hayatta karşılaşılan pek çok sorunun cevabını anlamayı kolaylaştırır.
Peygamber Efendimiz, oruçlu iken unutarak yiyip içen kimsenin orucunu tamamlamasını, çünkü onu Allah'ın yedirip içirdiğini bildirmiştir (Buhârî; Müslim). Bu nedenle unutarak yapılan yeme içme orucu bozmaz; hatırlanır hatırlanmaz ağızdakini çıkarıp oruca devam etmek gerekir. Kasten yemek, içmek veya sigara içmek ise orucu bozar.
Fıkıh kitaplarında orucu bozan durumlar ikiye ayrılır: Yalnızca kaza gerektirenler ve hem kaza hem kefaret gerektirenler. Ramazan orucunu mazeretsiz ve kasten, yeme içme veya cinsel ilişki ile bozmak kefareti gerektirir. Kusmanın kendiliğinden olması, diş fırçalarken macunu yutmamak, göz damlası, kan vermek ve yıkanmak gibi durumlar ise Diyanet'in açıklamalarına göre orucu bozmaz. Ağza su alırken boğaza kaçması gibi hatalar ise yalnızca kaza gerektirir.
Bu bölümde diş fırçalama, misvak, parfüm, abdest alırken su kaçması, tükürük yutmak, sakız, sigara ve benzeri pek çok konuyu tek tek ele aldık. Şüpheli durumlarda en doğru yol, müftülüğe veya Alo 190 Fetva Hattı'na danışmaktır. Orucu bozan şeyler konusunda ölçü, bir maddenin bilerek ve isteyerek vücudun iç boşluğuna ulaştırılmasıdır. Bu nedenle deriden emilen merhem, krem ve losyonlar, güzel koku koklamak veya kan aldırmak orucu bozmaz. Buna karşılık burun yoluyla alınan ilaç, bilerek yutulan tükürüğe karışmış kan ve kasten ağız dolusu kusmak orucu bozar. Her durumu bu genel ölçüyle değerlendirmek, gereksiz şüphelerin önüne geçer.
- Unutarak yiyip içmek orucu bozmaz.
- Kasten yeme, içme ve cinsel ilişki orucu bozar.
- Bazı durumlar yalnız kaza, bazıları kaza ile kefaret gerektirir.
- Kendiliğinden gelen kusma ve dışarıdan sürülen kremler orucu bozmaz.
Sık Sorulan Sorular
Oruçluyken parfüm sürmek orucu bozar mı?
Hayır, parfüm, kolonya veya deodorant sürünmek orucu bozmaz. Bunlar cilde sürülür ve ağız ya da burun yoluyla bilerek içe alınmaz. Güzel koku sürünmek Hanefî mezhebinde oruçlu için mekruh da değildir. Ancak parfümü doğrudan burna sıkıp koklamak veya sprey buharını bilerek derin şekilde içe çekmek uygun değildir. Normal kullanımda havaya yayılan kokunun burna gelmesi ise orucu etkilemez. Oruçlu kişinin temiz ve güzel kokulu olması, özellikle cemaatle namaz kılarken başkalarını rahatsız etmemesi açısından da güzeldir.
Oruçluyken yüze kil maskesi veya soyulabilir maske yapmak orucu bozar mı?
Hayır, bozmaz. Yüz maskeleri cildin dış yüzeyine uygulanır ve deriden emilen maddeler orucu etkilemez. Maskenin kokusunu almak da bozmaz. Dikkat edilmesi gereken tek husus, maskenin dudak çevresine sürülürken ağıza girmemesi ve yıkarken suyun yutulmamasıdır. Maske kalıntısı ağza kaçarsa tükürülür ve ağız çalkalanır; bu durumda oruç sağlam kalır.
Prezervatif kullanarak birlikte olmak orucu bozar mı?
Evet, bozar; Ramazan gününde kasten yapılmışsa kaza ile birlikte kefaret de gerekir. Prezervatif gibi bir engelin bulunması, fiilin cinsel birleşme niteliğini ortadan kaldırmaz. Orucun yasakladığı şey, gündüz vakti eşlerin birlikte olmasıdır ve bu fiil engelle de gerçekleşmiş olur. Hanefî âlimlerinin çoğunluğu, hissi engellemeyecek incelikteki bir örtüyle yapılan birleşmeyi doğrudan birleşme gibi değerlendirmiştir. Bu tür teknik ayrıntılar orucu korumanın yolu olarak görülmemeli; gündüz vakti yakınlaşmadan uzak durulmalıdır.
Şâfiî mezhebinde unutarak çok yemek orucu bozar mı?
Şâfiî mezhebinde sahih kabul edilen görüşe göre hayır, unutarak çok yemek de orucu bozmaz. İmam Nevevî gibi mezhebin önde gelen âlimleri, hadisin genel ifadesine dayanarak az ile çok arasında fark gözetmemiştir. Bununla birlikte mezhep içinde, alışılmışın çok üzerinde yemenin unutmayla bağdaşmayacağı gerekçesiyle orucu bozacağını söyleyen ikinci bir görüş de vardır. Şâfiî mezhebine göre amel eden kişi, sahih görüşe göre orucuna devam eder. Hanefî mezhebinde de miktar fark etmez. Her iki mezhepte de hatırlanınca hemen bırakmak şarttır.
Birleşme olmadan temas sonucu boşalma kefaret gerektirir mi?
Hayır, kefaret gerekmez; ancak oruç bozulur ve kazası gerekir. Hanefî mezhebine göre kefareti gerektiren, tam anlamıyla birleşmedir. Öpme, sarılma, okşama veya bedenlerin dıştan teması sonucu meni gelirse, bu fiil orucu bozar fakat kefaret doğurmaz. Çünkü birleşmenin tam şekli oluşmamıştır. Bununla birlikte kişi bilerek orucunu tehlikeye attığı için günah işlemiş olur ve tövbe etmelidir. Oruç bozulduktan sonra da gün sonuna kadar yemeden içmeden durmak gerekir. Kendine hâkim olamayacağını bilenlerin gündüz bu tür yakınlaşmalardan tamamen uzak durması gerekir.
Burnu tuzlu su ile yıkamak (burun lavajı) orucu bozar mı?
Evet, suyun genze ve boğaza ulaştığı burun lavajı orucu bozar; bu yüzden oruçluyken yapılmamalıdır. Lavajda su bir burun deliğinden verilip diğerinden veya ağızdan çıkarılır; bu sırada suyun bir kısmı boğaza iner. Peygamber Efendimizin abdestte burna su çekmede mübalağa yapılmasını, oruçlu olma hâli hariç tavsiye etmesi, burundan boğaza ulaşan suyun orucu etkilediğini gösterir. Sinüzit tedavisi için lavaj yapması gereken kişi bunu iftar ile sahur arasında yapmalıdır; gündüz zorunluysa hastalık ruhsatı kullanılır ve oruç kaza edilir.
Gül veya çiçek koklamak orucu bozar mı?
Hayır, gül, çiçek, meyve veya yemek kokusu almak orucu bozmaz. Koku, maddesi olmayan bir etki olduğu için mideye bir şey ulaştırmaz. Mutfakta yemek pişirirken burna gelen kokular da orucu etkilemez. Buna karşılık tütsü, buhur veya öd ağacı gibi dumanı olan bir şeyi bilerek yakıp dumanını burna çekmek orucu bozar; çünkü burada maddesi olan duman bilerek içe alınmaktadır. Günlük hayatta kokulardan kaçınmaya çalışmak gereksiz bir zorlamadır.
Oruçluyken kimyasal peeling veya cilt yenileme işlemi yaptırılır mı?
Evet, yaptırılabilir; ciltten uygulanan peeling, dermabrazyon veya benzeri yüzeysel işlemler orucu bozmaz. Bu işlemlerde herhangi bir madde ağız veya burun yoluyla mideye ya da genze ulaşmaz. Ancak işlem sırasında uyuşturucu krem dışında ağız yoluyla ilaç alınması veya damar yolu ile besleyici serum verilmesi gerekirse durum değişir. Bu tür işlemlerin ağrı, halsizlik ve bakım gerektirebileceği düşünülerek Ramazan sonrasına veya iftar sonrasına planlanması daha rahat olur.
Oruçta “hata” ile “unutma” arasındaki fark nedir?
Unutmada kişi oruçlu olduğunu hatırlamaz; hatada ise oruçlu olduğunu bilir ama istemeden bir şey boğazına kaçar. Hanefî mezhebine göre unutarak yiyip içmek orucu bozmaz; çünkü bu konuda açık bir hadis vardır. Hata ise orucu bozar ve kaza gerektirir, kefaret gerektirmez. Örneğin abdest alırken, duşta veya gargara yaparken oruçlu olduğunu bilen kişinin boğazına su kaçması hatadır. Fakihler hatayı unutmaya kıyas etmemiştir; çünkü hatada kişi biraz daha dikkatli olsaydı bundan kaçınabilirdi, unutma ise tamamen irade dışıdır. Şâfiî mezhebinde ise aşırıya kaçmadan yapılan işlerde istemeden olan hata orucu bozmaz.
Burun bandı veya burun açıcı aparat takmak orucu bozar mı?
Hayır, burun kanatlarını açan dış bantlar ve burun deliğine yerleştirilen ilaçsız aparatlar orucu bozmaz. Bunlar nefes almayı kolaylaştırır, vücuda bir madde ulaştırmaz. Aparatın genzin derinliklerine ilerlememesi ve yutulma tehlikesi taşımaması yeterlidir. Mentollü burun bantlarında koku alınması da orucu bozmaz, çünkü koku bir madde sayılmaz. Ancak aparatın üzerinde yağ veya ilaç varsa ve bu madde içeri çekiliyorsa burun damlasındaki hüküm uygulanır.
Duş alırken ağzıma kaçan suyu yanlışlıkla yuttum, orucum bozuldu mu?
Oruçlu olduğunuzu bildiğiniz hâlde su istemeden boğazınızdan geçtiyse, Hanefî mezhebine göre orucunuz bozulmuş olur ve bir gün kaza gerekir; kefaret gerekmez. Bu durum hata ile orucun bozulmasıdır. Ağzınıza giren suyu yutmadan tükürdüyseniz orucunuz sağlamdır; ağızda kalan nem zarar vermez. Duş almak orucu bozmaz, fakat oruçlu iken başı yukarı kaldırıp ağız açık şekilde suyun altında durmamak, yüzü yıkarken ağzı kapalı tutmak gerekir. O gün orucunuz bozulmuş olsa da Ramazan’a saygı gereği akşama kadar yiyip içmeden durmanız gerekir.
Öpüşürken eşinin tükürüğünü yutmak orucu bozar mı?
Evet, bozar. Kişinin kendi ağzındaki tükürüğü yutması orucu bozmaz; çünkü bundan korunmak mümkün değildir. Fakat başka birinin tükürüğü dışarıdan gelen bir maddedir ve bilerek yutulduğunda orucu bozar. Hanefî mezhebine göre bu durumda kaza gerekir; kefaretin gerekip gerekmediği konusunda âlimler arasında görüş farkı bulunmakla birlikte, bazı âlimler bunun eşin tükürüğü olması sebebiyle kefaret gerektirdiğini de söylemiştir. Bu nedenle oruçlu kişinin eşiyle dudaktan öpüşmesi, tükürük karışması riski yüzünden uygun değildir; sevgi başka yollarla gösterilebilir.
Oruçluyken ağda veya epilasyon yaptırmak orucu bozar mı?
Hayır, ağda ve epilasyon orucu bozmaz. Vücut kıllarını gidermek, deriye sıcak ya da soğuk ağda uygulamak, bedene dışarıdan yapılan işlemlerdir; mideye bir şey ulaştırmaz. Ağdanın kokusu veya tatlı kokulu şeker ağdanın buharı da orucu etkilemez. Sadece dudak üstü ağdası sırasında ağda kalıntısının ağıza girmemesine dikkat edilmelidir. İşlemin mahremiyet kurallarına uygun şekilde, hemcins tarafından yapılması ise oruçtan bağımsız olarak gözetilmesi gereken bir ölçüdür.
Oruçluyken buhur veya tütsü koklamak orucu bozar mı?
Evet, buhur, tütsü, öd ağacı gibi yakıldığında duman çıkaran bir maddenin dumanını bilerek burna veya ağza çekmek orucu bozar. Fıkıhçılar, dumanın gözle görülür bir madde olduğunu ve kişinin isteğiyle içeri alındığını dikkate alarak bu hükmü vermiştir. Ancak ortamda yanan bir tütsünün kokusunu kişi istemeden alırsa orucu bozulmaz. Bu nedenle oruçlunun yakılan tütsü veya buhurun yanına yaklaşıp dumanını koklamaktan kaçınması gerekir. Evde yakılacak buhur için iftardan sonrası tercih edilebilir.
Burundan oksijen almak (oksijen tüpü, konsantratör) orucu bozar mı?
Hayır, ilaç karışımı içermeyen oksijen almak orucu bozmaz. Oksijen, solunan havanın bir parçasıdır ve yeme içme yerine geçmez. Diyanet İşleri Yüksek Kurulu da ilaç ihtiva etmeyen oksijenin orucu bozmadığını belirtir. Bazı cihazlarda havayı nemlendirmek için su haznesi bulunur; bu nemlendirme genellikle etkisiz kabul edilir. Ancak oksijene ilaç katılarak yapılan tedavi (nebül) orucu bozar. Sürekli oksijen ihtiyacı olan ağır hastaların oruç tutup tutamayacağına hekimle birlikte karar verilmelidir.
Diş fırçalarken yanlışlıkla macun yuttum, orucum bozulur mu?
Macun boğazdan aşağı geçtiyse, oruçlu olduğunu bilen kişinin orucu Hanefî mezhebine göre hata sebebiyle bozulur ve kaza gerekir. Ağızda kalan hafif macun tadı ise orucu bozmaz. Diş fırçalamanın kendisi orucu bozmaz; ancak macunun kolayca boğaza kaçabilmesi nedeniyle oruçlu iken macunlu fırçalama mekruh görülmüştür. En güvenli yol, dişleri sahurda ve iftardan sonra macunla fırçalamak, gün içinde gerekirse macunsuz fırça veya misvak kullanmaktır. Fırçalama sonrası ağzı çalkalarken de suyu boğaza kaçırmamaya dikkat etmek gerekir.
İstemeden toz veya sinek yutmak orucu bozar mı?
Hayır, istemeden boğaza giren toz, un, duman, sinek veya sivrisinek orucu bozmaz. Bunlardan sakınmak mümkün olmadığı için dinimiz bu durumu affetmiştir. Değirmen, inşaat, maden veya fırın gibi tozlu ortamlarda çalışanların orucu da bu yüzden bozulmaz. Ancak kişi bilerek ağzını açıp tozu veya dumanı yutarsa ya da boğazına kaçan bir şeyi çıkarmak mümkünken yutarsa orucu bozulur. Tozlu işlerde çalışanların maske kullanması hem sağlık hem de ibadet açısından faydalıdır.
Lazer epilasyon orucu bozar mı?
Hayır, lazer epilasyon orucu bozmaz. Lazer ışınının deriye uygulanması, vücuda herhangi bir yiyecek, içecek veya ilaç sokmak değildir. İşlem öncesi sürülen soğutucu jel veya uyuşturucu krem de deriden kullanıldığı için orucu etkilemez. Lazer sonrası cildin hassaslaşması ve güneşten korunma ihtiyacı sağlıkla ilgili bir konudur. Tüm güzellik işlemlerinde olduğu gibi avret yerlerinin açılması söz konusuysa, işlemi yapan kişinin hemcins olmasına ve zaruret ölçüsüne dikkat edilmelidir.
Oruçluyken mezi gelmesi orucu bozar mı?
Hanefî ve Şâfiî mezheplerine göre hayır, mezi gelmesi orucu bozmaz. Mezi, cinsel uyarılma sırasında gelen, meniden farklı, ince ve yapışkan bir sıvıdır. Abdesti bozar, gusül gerektirmez; bulaştığı yer ve çamaşır yıkanır. Oruç açısından ise bozucu sayılmamıştır. Hanbelî mezhebinde öpme veya dokunma sonucu mezi gelmesinin orucu bozduğu yönünde bir görüş vardır. Bununla birlikte mezi gelmesi, kişinin sınıra yaklaştığının işaretidir; oruçlu olan kişi bu noktada yakınlaşmayı sürdürmemeli, orucunu tehlikeye atmamalıdır.
Ağzıma yağmur damlası veya kar girerse oruç bozulur mu?
Ağza giren yağmur damlası veya kar yutulursa Hanefî mezhebine göre oruç bozulur ve kaza gerekir. Toz ve dumandan farklı olarak yağmur ve kardan korunmak mümkün görüldüğü için fıkıhçılar bunu affedilen şeyler arasında saymamıştır. Bu nedenle ağza giren damlayı tükürmek yeterlidir; yutulmadığı sürece oruç bozulmaz. Yüzdeki ıslaklığın dudaklardan ağza sızması hâlinde de dikkatli olup yutmamak gerekir. Yağmurlu havada ağzı kapalı tutmak veya şemsiye kullanmak bu konuda kolaylık sağlar.
Enfiye çekmek orucu bozar mı?
Evet, enfiye çekmek orucu bozar. Enfiye, tütün veya bitki tozunun burundan içeri çekilmesiyle kullanılır; bu toz genze ve oradan boğaza ulaşır. Burun mideye açılan bir yol kabul edildiğinden, bilerek burundan çekilen toz, sigara dumanının ağızdan çekilmesi gibi orucu bozar ve kaza gerektirir. Kasten yapılması hâlinde kefaret gerekip gerekmediği konusunda âlimler arasında farklı görüşler vardır. Burundan çekilen toz ilaçlar ve bitki karışımları da aynı hükümdedir.
Kadında görülen vajinal akıntı orucu bozar mı?
Hayır, bozmaz. Kadının bedeninden dışarı çıkan akıntılar, ister günlük normal akıntı ister uyarılma sırasında oluşan ıslaklık olsun, orucu bozmaz. Oruç, esas olarak vücuda bir şeyin girmesiyle ya da kasıtlı cinsel doyumla bozulur. Bu akıntılar abdestle ilgili değerlendirilir: Hanefî mezhebinde hastalık dışındaki normal akıntının abdesti bozduğu görüşü yaygındır. Akıntının rengi, kokusu veya miktarı sağlık açısından endişe veriyorsa hekime başvurmak gerekir. Hayız kanı ise ayrı bir durumdur ve orucu sona erdirir.
Oruçluyken kaş aldırmak veya cımbızla kıl almak orucu bozar mı?
Hayır, kaş almak veya cımbızla kıl koparmak orucu bozmaz. Bu işlemler bedenden bir şey eksiltir, içeriye bir şey ulaştırmaz. Hafif kanama olsa bile, kan çıkması Hanefî mezhebinde orucu bozmaz. Kaşların tamamen yolunup ince bir çizgiye getirilmesinin dinî açıdan ayrıca hoş görülmediği hatırlanmalıdır; bu hüküm Ramazan dışı zamanlar için de geçerlidir. Oruçla ilgili tek hassasiyet, işlem sırasında kullanılan losyonların ağza gitmemesidir.
Yemeğin tuzuna bakarken yanlışlıkla yuttum, orucum ne olur?
Tadına bakılan yemek boğazdan geçtiyse oruç bozulur ve o günün kazası gerekir; kasıt olmadığı için kefaret gerekmez. İhtiyaç hâlinde, örneğin aşçının ya da kocasının huysuzluğundan çekinen kadının yemeğin tuzuna dilin ucuyla bakıp hemen tükürmesi mekruh sayılmaz. Ancak bu işte boğaza kaçırma tehlikesi her zaman bulunur. Bu yüzden mümkünse tadı iftara yakın bir vakitte oruçlu olmayan birine baktırmak veya ölçülü tarif kullanmak daha uygundur. Yemeği yuttuktan sonra o günün kalanını yine yiyip içmeden geçirmek gerekir.
Gözyaşı veya ter ağza kaçarsa oruç bozulur mu?
Bir iki damla gibi az miktarda gözyaşı veya terin ağza girip yutulması orucu bozmaz. Ancak miktar çok olur, ağızda tuzluluğu hissedilecek kadar birikir ve kişi bunu yutarsa Hanefî mezhebine göre oruç bozulur. Bu nedenle ağza kaçan gözyaşını veya teri yutmayıp tükürmek en doğrusudur. Ağlamanın kendisi, terlemek veya sıcaktan bunalmak orucu etkilemez. Özellikle yaz aylarında ağır işte çalışanların yüzlerini sık sık silmesi bu konuda kolaylık sağlar.
Havuzda veya denizde yüzerken yanlışlıkla su yuttum, orucum bozuldu mu?
Evet, su boğazınızdan geçtiyse Hanefî mezhebine göre orucunuz bozulur ve kaza gerekir, kefaret gerekmez. Yüzmek tek başına orucu bozmaz; fakat oruçlu olduğunu bilen kişinin istemeden su yutması hata kapsamındadır. Suyun ağza girip tükürülmesi ise orucu bozmaz. Özellikle dalmak, suya atlamak ve baş aşağı hareketler su kaçırma ihtimalini artırır. Bu nedenle oruçlu iken yüzmek gerekiyorsa ağız kapalı ve baş su üstünde kalacak biçimde, kısa ve sakin yüzmek tavsiye edilir. Mümkünse yüzme iftardan sonraya bırakılmalıdır.
Mentollü burun çubuğu veya kolonya koklamak orucu bozar mı?
Hayır, yalnızca koku almak orucu bozmaz. Mentollü burun çubukları, kolonya veya nane yağı koklandığında buruna gelen şey kokudur, madde değildir. Fıkıhta orucu bozan, yenip içilen veya kasten içeri çekilen maddelerdir. Ancak bir şeyi burna dayayıp kuvvetle çekmek, özellikle damla veya toz içeriyorsa sakıncalıdır. Buhur ve tütsü gibi dumanı olan şeylerin kasten koklanması ise ayrı bir hükme tabidir. Koku alarak baş ağrısını veya bulantıyı hafifletmek isteyen oruçlu, ürünü burna çok yaklaştırmadan koklayabilir.
Oruçluyken eşinin bedenine bakmak orucu bozar mı?
Hayır, bakmak orucu bozmaz. Eşlerin birbirine bakması helaldir ve Ramazan’da da bu hüküm değişmez. Hanefî mezhebine göre yalnızca bakmak sonucu, dokunma olmaksızın meni gelse bile oruç bozulmaz. Ancak oruçlu kişiden beklenen, nefsini terbiye etmesi ve şehvetini dizginlemesidir. Peygamber Efendimiz orucun bir kalkan olduğunu bildirmiştir. Bu yüzden gündüz vakti arzuyu kışkırtacak bakış ve davranışlardan kaçınmak, orucun ruhuna daha uygundur. Özellikle yakınlaşmaya kolayca sürüklenebilecek eşlerin gün boyunca birbirlerine karşı ölçülü davranması tavsiye edilir.
Oruçluyken saç boyatmak orucu bozar mı?
Hayır, saç boyatmak orucu bozmaz. Boya saç tellerine ve saçlı deriye uygulanır; deriden emilen maddeler orucu etkilemez. Boyanın keskin kokusunun burna gelmesi de orucu bozmaz, çünkü koku almak madde yutmak değildir. Yalnız boyayı yıkarken suyun ağza ve burna kaçmaması, amonyak buharının bilerek içe çekilmemesi yeterlidir. Saç boyasının abdest ve gusle engel olup olmadığı ise ayrı bir konudur: su geçirmeyen tabaka oluşturmayan normal boyalar abdest ve gusle engel değildir.
Keratin bakımı, perma veya fön çektirmek orucu bozar mı?
Hayır, bozmaz. Keratin, perma, fön ve maşa gibi işlemler saça dışarıdan uygulanır. Keratin işleminde ısı ile yükselen kimyasal buhar keskin olabilir; bu buharı bilerek derin derin koklamak doğru değildir, fakat ortamda istemsizce solunan buhar orucu bozmaz. Sağlık açısından bu tür kimyasal buharlar zaten iyi havalandırılmış ortamda ve maskeyle yapılmalıdır. Oruçlu kişi işlemden sonra halsizlik hissederse dinlenmeli, zorlanıyorsa işlemi iftar sonrasına ertelemelidir.
Oruçluyken eşimle romantik mesajlaşmak orucu bozar mı?
Hayır, orucu bozmaz. Eşler arasında sevgi dolu, güzel sözler söylemek ve mesajlaşmak her zaman meşrudur; oruç bunu yasaklamaz. Ancak cinsel içerikli, arzuyu kışkırtan yazışmalar orucun terbiye amacıyla bağdaşmaz ve mekruh görülür. Böyle bir yazışma sonucunda kişi kendi eliyle boşalmaya yönelirse oruç bozulur ve kaza gerekir. Orucun hikmeti yalnızca mideyi değil, arzuları da disipline etmektir. Bu nedenle gündüz saatlerinde eşlerin şefkatli ama ölçülü bir dil kullanması, cinsel içerikli konuşmaları iftar sonrasına bırakması daha uygundur.
Oruçluyken okaliptüs veya bitki buharı solumak orucu bozar mı?
Kasten ve yoğun şekilde buhar çekmek orucu bozabileceği için oruçluyken yapılmamalıdır. Kaynayan suya başı eğip üzerine örtü alarak buhar çekmek, su zerreciklerinin genze ve boğaza ulaşmasına yol açar. Fıkıhta istemeden gelen buhar veya toz orucu bozmazken, bir şeyin kasten içe çekilmesi orucu bozar. Odadaki hava nemlendiricisinin normal nefesle solunması ise orucu etkilemez. Soğuk algınlığında buhar tedavisi uygulamak isteyen kişi bunu iftar ile sahur arasında yapmalıdır.
Ruj veya dudak kremi sürmek orucu bozar mı?
Hayır, ruj, dudak kremi veya dudak nemlendiricisi sürmek orucu bozmaz. Bunlar dudakların dış yüzeyine sürülür. Ancak ağza girip yutulmamalarına dikkat etmek gerekir. Dudakları yalamak suretiyle ruj veya krem parçacıklarını yutmak orucu bozabilir. Bu yüzden mümkün olduğunca ince bir tabaka sürülmesi, tatlı ve aromalı ürünlerden kaçınılması daha ihtiyatlıdır. Oruçluyken kuruyan ve çatlayan dudaklar için tatsız, kokusuz bir dudak koruyucu kullanılabilir.
Şâfiî mezhebine göre abdestte ağza su alırken su kaçarsa oruç bozulur mu?
Şâfiî mezhebine göre ağza su alma ölçülü yapılmışsa ve su istemeden kaçmışsa oruç bozulmaz; aşırıya kaçılarak, yani gargara eder gibi mübalağa yapılmışsa oruç bozulur. Bu mezhepte kişinin sorumlu olduğu şey kendi aşırılığıdır; sünnete uygun ölçüde yapılan işten doğan hata affedilir. Hanefî mezhebinde ise oruçlu olduğunu bilen kişinin boğazına su kaçması, mübalağa olsun olmasın orucu bozar ve kaza gerekir. Peygamber Efendimiz de abdestte burna su çekerken, oruçlu olunmadıkça mübalağa edilmesini tavsiye etmiştir. Dolayısıyla her iki mezhepte de oruçlu iken ölçülü davranmak esastır.
Makyaj yapmak orucu bozar mı?
Hayır, fondöten, pudra, allık, rimel gibi makyaj malzemelerini kullanmak orucu bozmaz. Cilde sürülen bu maddeler vücuda ağız veya burun gibi bir yoldan girmez; ciltten sınırlı emilim orucu etkilemez. Göze sürme veya kalem çekmek de orucu bozmaz. Bununla birlikte makyaj yaparken toz ürünlerin ağza ve burna kaçmamasına özen gösterilmelidir. Makyajın abdest ve gusle engel olup olmadığı ise ayrı bir konudur: Suyun cilde ulaşmasını engelleyen ürünler abdestten önce temizlenmelidir. Oruç, ibadet bilinciyle birlikte sadelik ve ölçülülük ruhunu da taşır.
Oruçluyken abdestte ağız ve burna nasıl su verilmeli?
Oruçlu, abdestte ağız ve burna suyu mübalağa etmeden, yani gargara yapmadan ve suyu burnun derinliğine çekmeden vermelidir. Abdestte ağza ve burna su vermek sünnettir ve oruçluyken de terk edilmez. Ancak Peygamber Efendimiz, burna su çekerken ileri gitmeyi tavsiye etmiş, oruçlu olan kişiyi bundan istisna etmiştir. Bu nedenle oruçlu, suyu ağzın ön kısmında çalkalayıp tükürmeli, burnun sadece yumuşak kısmına su alıp sümkürmelidir. Bu dikkate rağmen istemeden su boğaza kaçarsa Hanefî mezhebine göre oruç bozulur ve kaza gerekir.
Oruçluyken dövme yaptırmak orucu bozar mı?
Dövme orucu bozmaz; çünkü mürekkep deri altına uygulanır ve mideye ya da genze ulaşmaz. Ancak kalıcı dövme, ister oruçlu ister oruçsuz olsun, bedene kalıcı değişiklik vermesi ve hadislerde yerilmesi sebebiyle dinen caiz görülmez. Peygamber Efendimiz dövme yapanı ve yaptıranı kınamıştır. Dolayısıyla soru orucun geçerliliği açısından “bozmaz”, dövmenin hükmü açısından ise “yapılmamalı” şeklinde cevaplanır. Önceden yapılmış dövme için pişmanlık yeterlidir; oruç, namaz ve gusül geçerlidir.
Oruçluyken müstehcen içerik izlemek orucu etkiler mi?
Tek başına izlemek fıkhen orucu bozmaz, ancak haram bir iştir ve orucun sevabını ciddi biçimde zedeler. Harama bakmak her zaman günahtır; oruçluyken işlenmesi ise daha ağırdır. Peygamber Efendimiz, yalanı ve kötü işleri bırakmayan kişinin yemesini içmesini bırakmasına Allah’ın ihtiyacı olmadığını bildirmiştir. Bu tür içerik izlerken kişi kendi eliyle boşalmaya yönelirse oruç bozulur ve kaza gerekir. Ramazan, bu tür alışkanlıklardan kurtulmak için güçlü bir fırsattır. Bağımlılık hâline gelmiş durumlarda bir uzmandan destek almak da faydalıdır.
Telefonun saati yanlış olduğu için imsaktan sonra sahur yaptım, orucum geçerli mi?
Hayır, imsak vaktinden sonra yiyip içtiyseniz o günün orucu geçerli olmaz ve bir gün kaza gerekir; kefaret gerekmez, günahkâr da olmazsınız. Saat ayarının bozulması, cihazın yanlış saat dilimine geçmesi veya alarmın hatalı kurulması hata kapsamındadır. Önemli olan, bunu fark ettiğiniz andan itibaren o günü yiyip içmeden geçirmenizdir. Bu tür hataların önüne geçmek için imsakiyeyi Diyanet’in resmî kaynaklarından kontrol etmek, cihaz saatinin otomatik güncellendiğini doğrulamak ve imsaka birkaç dakika kala yemeği bitirmek iyi bir yöntemdir.
Cilde krem veya losyon sürmek orucu bozar mı?
Hayır, cilde nemlendirici krem, güneş kremi, losyon veya yağ sürmek orucu bozmaz. Orucu bozan şey, ağız, burun gibi vücudun doğal açıklıklarından mideye veya beyne bir maddenin ulaşmasıdır; ciltteki gözeneklerden emilen maddeler bu kapsamda değildir. Diyanet de deriye sürülen merhem ve kremlerin orucu bozmadığını belirtir. Yaz aylarında güneşten korunmak için krem kullanmakta sakınca yoktur. Kremi yüz bölgesine sürerken ağza gelmemesine dikkat edilmelidir.
Günlerce yanlış şehrin imsakiyesine göre sahur yaptığımı fark ettim; ne yapmalıyım?
İmsak vaktinden sonra yemek yediğiniz günler kaza edilir, kefaret gerekmez. Önce hangi günlerde gerçekten imsaktan sonra yediğinizi tespit etmelisiniz. Baktığınız şehrin imsakı bulunduğunuz yerden daha geç idiyse ve siz bu aradaki dakikalarda yiyip içtiyseniz, o günlerin orucu geçerli değildir. Yemeği her seferinde gerçek imsaktan önce bitirdiyseniz oruçlarınız sağlamdır. Kesin hatırlayamadığınız günlerde kuvvetli tahmininize göre hareket edebilir, içinizi rahatlatmak için ihtiyaten kaza tutabilirsiniz. Bu hata bilgisizlikten kaynaklandığı için günah söz konusu değildir.
Kalıcı makyaj veya microblading oruçluyken yaptırılır mı?
Bu işlemler orucu bozmaz; çünkü boya deriye işlenir, içeriye bir şey ulaşmaz. Ancak kalıcı makyajın dinî hükmü tartışmalıdır: deri altına kalıcı pigment yerleştirme dövmeye benzediği için Diyanet, dövme niteliğindeki kalıcı uygulamaları uygun görmez. Birkaç ay içinde silinen yarı kalıcı uygulamalar konusunda ise daha esnek görüşler vardır. Kesin hüküm için uygulamanın niteliğini bilen bir müftülüğe veya Alo 190 hattına danışmak doğru olur. Oruç açısından tek dikkat noktası dudak uygulamalarında maddenin ağıza gitmemesidir.
Oruçluyken burun kılı almak veya burun ağdası yaptırmak orucu bozar mı?
Hayır, burun kıllarını makasla kesmek, cımbızla almak veya ağda ile temizlemek orucu bozmaz. Bu işlemlerde vücuda bir madde girmez. Ağda sırasında burun içinde hafif kanama olması da orucu etkilemez, çünkü kanama orucu bozan şeylerden değildir. Yalnızca ağda malzemesinin burun içinde fazla ilerleyip genze kaçmamasına dikkat edilmelidir. Burun kılı almak kişisel bakım olarak caizdir; oruçlu olmak buna engel değildir.
Göze sürme çekmek orucu bozar mı?
Hayır, göze sürme çekmek orucu bozmaz. Bu, Hanefî ve Şâfiî mezheplerinin görüşüdür. Göz, fıkıhçılara göre mideye doğrudan açılan bir yol kabul edilmemiştir. Sürmenin tadı boğazda hissedilse veya rengi tükürükte görülse bile oruç bozulmaz. Peygamber Efendimizin oruçluyken sürme kullandığına dair rivayetler bulunmakla birlikte bu rivayetlerin senedi hadisçilerce zayıf görülmüştür; hüküm ise fıkıh usulündeki genel ilkelere dayanır. Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde, tadı boğaza ulaşan sürmenin orucu bozabileceği görüşü vardır.
Hapşırınca ağzıma gelen salgıyı yutarsam orucum bozulur mu?
Hayır, Hanefî mezhebine göre istemeden ağza gelip yutulan burun ve boğaz salgısı orucu bozmaz. Hapşırma istemsiz bir reflekstir ve bu sırada gelen salgılar vücudun içinden gelir. Balgam gibi, bu salgıları da mümkünse tükürmek daha temiz ve ihtiyatlıdır. Hapşırmak, öksürmek ve esnemek orucu hiçbir şekilde bozmaz. Hapşırınca Allah’a hamd etmek, yani Elhamdülillah demek sünnettir; bu sünnet oruçluyken de geçerlidir.
Müezzin akşam ezanını erken okudu, ona uyup iftar edenler günahkâr mı?
Hayır, güvenilir bir ezana uyarak iftar edenler günahkâr olmaz; ancak vakit girmeden yedikleri anlaşılırsa o günü kaza etmeleri gerekir, kefaret gerekmez. Bu durum hata ile orucun bozulmasıdır. Ezanı erken okuyan kişi de kasıtlı değilse günahkâr sayılmaz; fakat dikkatsizliği sebebiyle birçok kişinin orucunu etkilediği için daha özenli olmalıdır. Hatanın fark edildiği anda yemeyi bırakıp güneş batana kadar beklemek gerekir. Günümüzde imsakiyeler dakikası dakikasına belirlendiğinden, ezanın yanında imsakiyeye de bakmak bu tür yanlışlıkları önler.
Oruçluyken buz banyosu yapmak veya soğuk suya girmek orucu bozar mı?
Hayır, bozmaz. Soğuk suya veya buzlu küvete girmek, suyun deriye temas etmesidir ve mideye bir şey ulaştırmaz. Sporcuların kas toparlanması için yaptığı buz banyosu da oruç açısından sorun değildir. Dikkat edilecek husus, başı suya sokmamak ve suyu ağza, burna kaçırmamaktır. Ani soğuk şoku tansiyon ve kalp ritminde değişikliğe yol açabileceği için kalp hastalarının hekime danışması gerekir.
Yolcu veya hasta olduğu için oruç tutmayan eşler gündüz birlikte olabilir mi?
Evet, ikisi de meşru bir mazeretle oruçsuzsa birlikte olmaları caizdir ve kefaret gerekmez. Oruç tutmama ruhsatı kullanan kişi, sonradan kaza etmek üzere o gün yiyip içebildiği gibi eşine de yaklaşabilir. Ancak mazereti olmayan, oruçlu olan eşe gündüz yaklaşmak doğru değildir. Eşlerden biri oruçlu, diğeri mazeretliyse, oruçlu eş bu yakınlaşmaya katılırsa kendi orucunu bozmuş olur; Hanefî mezhebine göre kaza ve kefaret gerekir. Mazeretli eşin de oruçlu eşine bu konuda yardımcı olması, onu zorlamaması gerekir.
Hata ile bozulan oruçta neden kefaret gerekmiyor?
Çünkü kefaret, Ramazan orucunu bilerek ve isteyerek, hiçbir mazeret ve şüphe yokken bozan kişiye gerekir. Kefaret, Ramazan’ın saygınlığını kasten çiğnemenin bir cezası ve telafisidir. Hata ile orucu bozulan kişide ise böyle bir kasıt bulunmaz; su istemeden boğaza kaçmış veya kişi vaktin girdiğini ya da çıkmadığını zannetmiştir. Bu nedenle o kişiye yalnızca bozulan günün yerine bir gün kaza tutmak düşer. Kur’an’da müminlere öğretilen “Rabbimiz, unutur veya yanılırsak bizi sorumlu tutma” duası da hata hâlinde günah yükünün kaldırıldığını gösterir.
Oruçlu kadın, Ramazan gündüzü eşinin birlikte olma isteğini reddedebilir mi?
Evet, reddetmelidir; bu durumda eşe itaat söz konusu değildir. İslam’da Allah’a isyan gerektiren bir konuda hiçbir kula itaat edilmez. Ramazan orucu farzdır ve gündüz vakti birlikte olmak bu farzı çiğnemek demektir. Kadının bu isteği reddetmesi, eşine karşı bir kusur değil, hem kendi orucunu hem de eşinin orucunu koruma çabasıdır. Eşin bu konuda ısrar etmesi, baskı yapması veya zorlaması ise ağır bir günahtır. Konuyu sakin bir dille, orucun hürmetini hatırlatarak konuşmak ve iftar sonrasına bırakmak en güzel yoldur.
Oruçluyken burun deldirmek veya hızma takmak orucu bozar mı?
Hayır, burun kanadını deldirmek veya takı takmak orucu bozmaz. Bu işlemde vücuda bir besin veya madde girmez; oluşan az miktardaki kanama da orucu etkilemez. Deldirme sonrası sürülen antiseptik solüsyonlar dışarıdan uygulandığı için orucu bozmaz. Burun deliğinin iç kısmına sürülen solüsyonun boğaza ulaşmaması için dikkatli olmak yeterlidir. Bu soru yalnızca oruçla ilgilidir; takının genel hükmü ayrı bir konudur.
Oruçluyken deodorant veya roll-on kullanmak orucu bozar mı?
Hayır, bozmaz. Deodorant ve roll-on koltuk altı derisine uygulanır; deriden emilen madde orucu bozmaz. Sprey deodorant sıkarken havaya yayılan zerrecikler istemeden solunursa da oruç bozulmaz; ancak spreyi yüze yakın sıkıp bilerek koklamaktan kaçınmak ihtiyatlıdır. Oruçlunun ter kokusunu gidermesi, özellikle cemaatle namaz ve toplu ortamlar düşünüldüğünde, temizliğe önem veren İslâm adabına uygundur.
Oruçluyken kına yakmak veya saç boyamak orucu bozar mı?
Hayır, ele, ayağa veya saça kına yakmak ve saç boyatmak orucu bozmaz. Kına ve boya cildin veya saçın dış yüzeyine uygulanır; vücudun içine bir yoldan girmez. Kokusunun duyulması da orucu etkilemez. Ancak boyanın veya kınanın ağza kaçmamasına dikkat edilmelidir. Oruç açısından sakıncası olmayan bu işlemlerin abdest ve gusle etkisi ise ayrıca değerlendirilir: Kına su geçirir, bu yüzden abdeste engel değildir. Kimyasal saç boyalarında da renk suyun geçmesini engellemez; ancak saç üzerinde katman oluşturan ürünler dikkatle incelenmelidir.
Güneş kremi sürmek orucu bozar mı?
Hayır, güneş kremi orucu bozmaz. Krem cilde sürülür ve deriden emilmesi mideye bir şey ulaştırmak sayılmaz. Sprey güneş koruyucularında havaya yayılan zerreciklerin istemeden solunması da orucu bozmaz. Dudağa sürülen güneş koruyucu stickin tadı ağza gelirse tükürmek yeterlidir; bilerek yalayıp yutmamak gerekir. Yazın uzun oruçlarda güneşten korunmak, sağlığı korumak bakımından da tavsiye edilir.
Kulağa su kaçması orucu bozar mı?
Hayır, banyo yaparken veya yüzerken kulağa istemeden su kaçması orucu bozmaz. Diyanet’in benimsediği görüşe göre, kulak zarı sağlam olduğu sürece kulak ile boğaz arasında doğrudan bir geçit bulunmadığı için kulağa giren su mideye ulaşmaz. Klasik Hanefî kitaplarında kulağa bilerek su akıtmanın orucu bozacağı yönünde görüşler bulunsa da, bugünkü tıbbi bilgiler ışığında kulak zarı delik olmayan kişilerde bunun orucu bozmadığı kabul edilmektedir. Kulak zarı delik olanların ise kulaklarını sudan korumaları gerekir.
Nafile oruç tutarken eşiyle birlikte olan ne yapmalı?
Oruç bozulur ve Hanefî mezhebine göre o nafile orucun bir gün kazası gerekir; kefaret gerekmez. Hanefî mezhebinde başlanan nafile oruç, niyetle birlikte tutulması gereken bir ibadet hâline gelir; bozulursa kaza edilir. Kefaret ise yalnızca Ramazan orucunun kasten bozulmasına özgüdür. Şâfiî mezhebinde nafile orucu bozana kaza gerekmez; ancak kaza etmesi müstehaptır. Eşinden izin almadan nafile oruca başlayan kadının orucunu kocası isterse bozdurabileceği de fıkıh kitaplarında yer alır; bu durumda da kadın sonradan kaza eder.
Oruçluyken kontakt lens takmak orucu bozar mı?
Hayır, kontakt lens takmak veya çıkarmak orucu bozmaz. Diyanet İşleri Yüksek Kurulu, göz mideye açılan bir yol olmadığı için gözden uygulanan şeylerin orucu bozmadığını belirtir. Lens göz yüzeyinde durur, vücuda besin ulaştırmaz. Lens takarken kullanılan solüsyon veya nemlendirici damlalar da göz damlası hükmündedir ve orucu bozmaz. Damladan sonra boğazda hafif bir tat hissedilmesi de orucu etkilemez.
Oruçluyken zorla yemek yedirilen kişinin orucu bozulur mu?
Hanefî mezhebine göre evet, zorla yedirilen veya içirilen kişinin orucu bozulur ve bir gün kaza gerekir; kefaret gerekmez. Fıkıhta buna “ikrah” denir: Kişinin can, organ veya ağır bir zarar tehdidiyle istemediği bir şeyi yapmaya zorlanmasıdır. Zorlanan kişi günah işlemiş sayılmaz; çünkü Allah, zorlama altında olanı sorumlu tutmaz. Ancak orucun dış şartı olan yiyip içmeden uzak durma gerçekleşmediği için kaza gerekir. Şâfiî mezhebinde ise gerçek anlamda zorlanan kişinin orucu bozulmaz. Zorlamanın ne derece ağır olduğu hükmü değiştirebileceğinden ayrıntılar müftülüğe sorulabilir.
Adak orucu tutarken eşiyle birlikte olmak kefaret gerektirir mi?
Hayır, kefaret gerekmez; yalnızca o günün kazası gerekir. Oruç kefareti, sadece Ramazan ayında tutulan eda orucunun kasten bozulmasına özgüdür. Adak orucu vacip olmakla birlikte bu hükme dâhil değildir. Belirli bir güne adanmış oruç bozulursa başka bir gün kaza edilir. Peş peşe tutulması adanmış bir orucun arada bozulması hâlinde ise, ardışıklık şartı bozulduğundan baştan başlamak gerekir. Adak niyetiyle tutulan günlerde de gündüz vakti yakınlaşmadan uzak durmak, verilen sözü eksiksiz yerine getirmenin gereğidir.
Canıma zarar verme tehdidiyle orucu bozmak caiz mi?
Evet, can veya bir organ kaybı gibi ciddi bir tehdit karşısında orucu bozmak caizdir ve kişi günahkâr olmaz. Kur’an, kalbi imanla dolu olduğu hâlde zorlanan kişiye çok daha ağır bir durumda bile ruhsat tanımıştır. Oruç için de aynı ilke geçerlidir: Tehdit gerçek ve uygulanabilir ise kişi kendini tehlikeye atmak zorunda değildir. Bozulan günün Hanefî mezhebine göre kazası gerekir, kefaret gerekmez. Tehdit ortadan kalktığında gün bitmemişse, günün kalanını yiyip içmeden geçirmek gerekir. Böyle bir durumda güvenliğiniz için yetkili makamlardan yardım istemekten çekinmeyin.
Kulak çubuğuyla kulak temizlemek orucu bozar mı?
Hayır, kulak çubuğu ile kulağı temizlemek orucu bozmaz. Kulak kanalı, kulak zarı sağlam olduğu sürece boğaza ve mideye açılan bir yol değildir. Pamuğun ıslak olması veya çubuğun tekrar tekrar kulağa sokulması da hükmü değiştirmez. Kulak kiri almak da orucu etkilemez. Tıbbi açıdan kulak çubuğunu kanalın derinliklerine sokmamak ve kulak zarına zarar vermemek gerekir. Kulak ağrısı ya da enfeksiyon durumunda hekime başvurulmalıdır.
Lens solüsyonu parmaktan ağza kaçarsa oruç bozulur mu?
İstemeden ağza gelen birkaç damla, yutulmadan tükürülürse orucu bozmaz; kasten yutulursa bozar. Lens takarken parmakta kalan solüsyonun dudağa değmesi veya ağza bir damla sıçraması olağandır. Fark edildiğinde ağız çalkalanıp tükürülmelidir. Gözden uygulanan solüsyonun gözyaşı kanalı yoluyla boğaza ulaşıp tadının hissedilmesi ise orucu bozmaz; Diyanet göz yolunu mideye açılan bir yol saymaz. Ağıza doğrudan gelen solüsyon ile gözden süzülen solüsyonun hükmü bu yüzden farklıdır.
Tıraş köpüğü ve tıraş sonrası losyon kullanmak orucu bozar mı?
Hayır, bozmaz. Tıraş köpüğü ve after shave losyonu deriye sürülür. Losyonun alkollü olması da oruç açısından sorun değildir; çünkü içilmemekte, dışarıdan kullanılmaktadır. Tıraş sırasında dudak kenarındaki köpüğün ağza girmemesine dikkat edilmeli, girerse tükürülüp ağız çalkalanmalıdır. Jiletle yüzün kesilip kanaması da Hanefî mezhebine göre orucu bozmaz.
Göz merhemi veya göz jeli kullanmak orucu bozar mı?
Hayır, göze sürülen merhem ve jeller orucu bozmaz. Hanefî mezhebinde göze sürme çekmek veya ilaç koymak orucu bozmaz; Diyanet de göz damlası, merhem ve benzeri uygulamaların orucu bozmadığı görüşündedir. Merhemin tadının boğazda hissedilmesi hükmü değiştirmez. Şâfiî mezhebinde de göze uygulanan şeyler orucu bozmaz. Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde ise boğazda tadı hissedilen göz ilaçlarının orucu bozduğu görüşü bulunur; bu görüşe göre hareket etmek isteyen kişi merhemi geceleri kullanabilir.
Kefaret orucunu tutarken gecelerde eşimle birlikte olabilir miyim?
Evet, oruç kefaretinde gece vakti eşlerin birlikte olması caizdir. Kefaret orucu da diğer oruçlar gibi yalnızca imsaktan iftara kadar tutulur; geceler serbesttir. Ancak gündüz vakti kasten birleşme olursa o günün orucu bozulur, ardışıklık kesilir ve altmış güne baştan başlamak gerekir. Zıhar kefaretinde ise Hanefî mezhebine göre gece de olsa zıhar yapılan eşle birlikte olmak ardışıklığı bozar; bu, oruç kefaretinden farklı bir hükümdür. Tereddüt edenlerin müftülüğe danışması en doğrusudur.
Oruçluyken burnu temizlemek veya sümkürmek orucu bozar mı?
Hayır, burnu mendille silmek, sümkürmek veya parmakla temizlemek orucu bozmaz. Burundan dışarıya bir şey çıkması oruca zarar vermez. Oruç, dışarıdan içeriye bir madde alınmasıyla bozulur. Ancak burnu yıkarken suyu yukarı doğru çekmemek gerekir; su genze ve boğaza ulaşırsa oruç bozulur. Burun kanaması da orucu bozmaz; ancak kanın boğaza gidip yutulmaması için başı öne eğmek uygun olur. Soğuk algınlığında burnu tuzlu su spreyi ile açmak ise ayrı olarak değerlendirilir ve genze ulaşacağı için oruç saatlerinde kullanılmamalıdır.
Orucu bozmaya zorlanan kişi direnirse daha mı sevap kazanır?
Fıkıh kitaplarında, oruç için zorlanan kişinin ruhsatı kullanarak orucu bozmasının caiz olduğu, direnmesinin ise bazı durumlarda daha faziletli sayılabildiği belirtilir. Ancak bu yalnızca direnmenin kişiye ağır bir zarar vermeyeceği durumlar için geçerlidir. Canın veya sağlığın tehlikeye gireceği bir yerde direnmek erdem değil, kendini tehlikeye atmaktır ve Kur’an kişinin kendini tehlikeye atmasını yasaklar. Hasta veya yolcu gibi zaten oruç tutmama ruhsatı bulunan biri zorlanırsa, bozması daha uygundur. Kısacası öncelik can güvenliğidir; ruhsatı kullanan kişi kınanmaz.
Saça veya sakala yağ sürmek orucu bozar mı?
Hayır, bozmaz. Saça ve sakala yağ sürmek, oruçlunun yapabileceği caiz davranışlar arasında klasik fıkıh kitaplarında açıkça sayılmıştır. Sahâbeden bazılarının oruçlu olduğunun belli olmaması için saçını tarayıp yağladığı nakledilir; bu, ibadeti gösterişten uzak tutma inceliğini yansıtır. Bıyık ve sakal yağının ağza yakın bölgeye sürüldüğü unutulmamalı, yağın ağıza akıp yutulmasına engel olunmalıdır.
“Oruç tutarsan evden atarım” gibi bir tehdit zorlama sayılır mı?
Fıkıhta zorlama ikiye ayrılır ve bu tür tehditler çoğu zaman tam zorlama sayılmaz. Ölüm, organ kaybı veya ağır işkence tehdidine “ikrah-ı tâm” (tam zorlama) denir; bu durumda orucu bozmak caizdir. Hapsetme, dövme veya evden çıkarma gibi daha hafif tehditlere ise “ikrah-ı nâkıs” (eksik zorlama) denir. Eksik zorlamada kişinin orucu bozmakta ne derece mazur olduğu tehdidin ağırlığına ve kişinin durumuna göre değişir. Evden atılma, özellikle korumasız bir genç veya kadın için ağır bir sonuç doğurabilir. Böyle bir durumda hem dinî hükmü müftülüğe sormanız hem de sosyal destek almanız uygun olur.
Alkollü kolonya veya el dezenfektanı kullanmak orucu bozar mı?
Hayır, bozmaz. Kolonya ve el dezenfektanı ellere ve yüze sürülür; içindeki alkol deriden kullanıldığı için orucu etkilemez. Kokusunun burna gelmesi de bozmaz, çünkü koku bir madde değildir. Ancak kolonyayı avuca döküp burna doğru çekmek ya da buharını derin derin solumak doğru değildir. Diyanet de kolonya gibi alkollü temizlik ürünlerinin dışarıdan kullanımını, içilmedikçe caiz görür.
Diş eti kanaması orucu bozar mı?
Diş eti kanaması kendi başına orucu bozmaz. Ancak ağızdaki kan yutulursa durum değişir: Hanefî mezhebinde tükürüğe karışan kan tükürükten fazla ise ya da eşitse yutulması orucu bozar ve kaza gerekir; tükürük baskınsa ve kanın tadı hissedilmiyorsa bozmaz. Şâfiî mezhebinde ise kanlı tükürüğü yutmak her hâlükârda orucu bozar. Bu nedenle diş eti kanadığında ağızdaki kanı tükürmek, gerekirse ağzı dikkatlice çalkalamak en doğrusudur. Diş fırçalarken kanama oluyorsa yumuşak fırça kullanılabilir ve diş hekimine danışılmalıdır.
Gözü suyla yıkamak veya göze su kaçması orucu bozar mı?
Hayır, gözü su ile yıkamak veya duşta göze su kaçması orucu bozmaz. Göz, fıkıhta mideye açılan bir yol kabul edilmediğinden, gözden giren su oruç açısından etkisizdir. Göze toz veya böcek kaçtığında gözü bol suyla yıkamak ya da göz banyosu yapmak serbesttir. Bu sırada suyun yüzden aşağı süzülüp ağza girmesine dikkat etmek gerekir; ağza giren su yutulmadan tükürülmelidir. Göz tahrişinde hekimin önerdiği göz yıkama solüsyonları da aynı hükümdedir.
Kefaret gereken eşler orucu aynı anda birlikte tutabilir mi?
Evet, tutabilirler ve bu çoğu zaman en kolay yoldur. Her eşin kefareti kendine aittir; ancak iki ay boyunca birlikte oruç tutmak, sahur ve iftarı ortak yapmak ve birbirini desteklemek, altmış günü kesintisiz tamamlamayı kolaylaştırır. Kadının arada hayız görmesi ardışıklığı bozmaz; temizlendiğinde kaldığı yerden devam eder. Erkeğin ise mazeretsiz bir gün bile ara vermesi durumunda baştan başlaması gerekir. Başlamadan önce takvime bakıp iki ayın bayram ve teşrik günlerine denk gelmemesine dikkat edilmelidir.
Elim kesilip kan çıkarsa oruç bozulur mu?
Hayır, vücudun herhangi bir yerinden kan çıkması orucu bozmaz. Kesik, sıyrık, çizik veya iğne batması sonucu kan akması oruca zarar vermez. Orucu bozan şeyler, esasen vücuda dışarıdan bir şey girmesi ile cinsel ilişki ve benzeri hallerdir; vücuttan dışarı çıkan kan bu kapsamda değildir. Ancak Hanefî mezhebine göre akan kan abdesti bozar; bu nedenle namazdan önce yeniden abdest almak gerekir. Şâfiî mezhebinde ise kan çıkması abdesti de bozmaz. Yarayı temizlerken ağıza götürüp emmek uygun değildir.
İşverenim yemeğe oturmam için baskı yaparsa orucu bozmam mazeret olur mu?
Hayır, genellikle olmaz. Bir iş yemeğine oturma ısrarı, ayıplanma veya hoşa gitmeme endişesi fıkıhtaki zorlama anlamına gelmez. Bu tür bir baskıyla Ramazan orucunu bilerek bozan kişiye kaza ile birlikte kefaret de gerekebilir. Böyle durumlarda oruçlu olduğunuzu nazik bir dille açıklamak, sofraya oturup yalnızca sohbete katılmak veya toplantıyı iftar saatine almayı teklif etmek mümkündür. Türkiye’de ve birçok ülkede çalışanların inanç özgürlüğü hukuken güvence altındadır. İş yaşamında sürekli ve ağır bir baskıyla karşılaşıyorsanız hukuki destek de alabilirsiniz.
Oruçlu olduğumu unutup eşimi öptüm, ne yapmalıyım?
Hiçbir şey gerekmez; öpmek zaten orucu bozmaz, üstelik unutarak yapılmıştır. Hatırladığınız anda devam etmemeniz yeterlidir. Oruçluyken eşi öpmek, kişi kendine hâkim olabiliyorsa caiz, olamıyorsa mekruh görülmüştür. Unutarak yapılan davranışlarda kişi sorumlu tutulmaz. Yalnızca öpüşme sırasında eşin tükürüğü bilerek yutulmuşsa ya da meni gelmişse durum değişir; tükürük unutarak yutulduysa bu da unutma hükmündedir. Hatırladıktan sonra ağızda bir şey kalmışsa tükürüp oruca devam edilir.
Oruçluyken süslenmek ve güzel giyinmek mekruh mu?
Hayır, oruçluyken meşru ölçülerde süslenmek mekruh değildir. Oruçlunun perişan ve bakımsız görünerek orucunu belli etmesi yerine, temiz ve düzgün görünmesi daha güzeldir. Hadislerde ibadetin riyadan uzak tutulması övülmüş, sahâbeden oruçluyken saçını tarayanlar olduğu nakledilmiştir. Kadınların süslenmesinde ise oruçla ilgili değil, Ramazan dışında da geçerli olan tesettür ve mahremiyet ölçüleri esastır. Kozmetik ürünlerin ağız yoluyla yutulmaması dışında oruç açısından bir kısıtlama yoktur.
Oruçluyken takma kirpik veya kirpik lifting yaptırmak orucu bozar mı?
Hayır, kirpik uygulamaları orucu bozmaz. Takma kirpik, kirpik perması ve kirpik boyası dışarıdan yapılan işlemlerdir; göz yolu da oruç açısından mideye açılan bir yol sayılmaz. Uygulamada kullanılan yapıştırıcı ve kimyasalların kokusu da orucu etkilemez. Bu tür uygulamaların abdest ve gusle engel olup olmadığı ise ayrı bir meseledir: suyun kirpik diplerine ulaşmasını engelleyen yapıştırıcılar abdest ve gusül açısından sorun oluşturabilir.
Ailem oruç tutmama karşı çıkıyor, baskıyla orucu bozarsam ne olur?
Ergenlik çağına girmiş sağlıklı bir gence Ramazan orucu farzdır; ailenin itirazı tek başına orucu bozmayı mazur kılmaz. Ancak aile, çoğu zaman sağlık kaygısı veya bilgi eksikliği nedeniyle karşı çıkar. Bu durumda önce saygılı bir dille konuşmak, gerekiyorsa hekim görüşü almak ve ailenin endişesini gidermek en doğru yoldur. Baskı fiziksel şiddete veya ciddi bir tehdide dönüşüyorsa bu artık zorlama hükmüne girer; bozulan günler kaza edilir ve kefaret gerekmez. Anne babaya iyilik de dinin emridir; bu iki görevi dengeli yürütmek için bir din görevlisine danışmak faydalı olur.
Oruçlu eşler gündüz aynı yatakta uzanabilir mi?
Evet, kendilerine hâkim olabiliyorlarsa aynı yatakta dinlenmeleri caizdir ve orucu bozmaz. Hz. Âişe, Peygamber Efendimizin oruçluyken hanımlarına yakın durduğunu, ancak onun nefsine en çok hâkim olan kişi olduğunu bildirmiştir. Bu ifade, yakınlığın kendisinin yasak olmadığını, ama kişinin kendini tanıması gerektiğini gösterir. Genç ve yeni evli çiftler ya da arzularına hâkim olmakta zorlananlar, gündüz uykusu için ayrı yerlerde dinlenmeyi tercih ederek orucu tehlikeye atmaktan korunabilirler.
Oruçluyken ağızla balon şişirmek orucu bozar mı?
Hayır, ağızla balon şişirmek orucu bozmaz. Balon şişirirken dışarıya hava verilir, vücuda bir madde girmez. Balonun iç yüzeyindeki pudra veya tat tükürüğe karışabilir; bu önemsiz miktar orucu etkilemez, yine de ağızda tat hissedilirse tükürmek iyi olur. Çocuklar için balon şişirmek, doğum günü veya bayram hazırlığı yapmak gibi işler oruçluyken rahatlıkla yapılabilir. Uzun süre şişirmenin baş dönmesi yapabileceği, özellikle öğleden sonra dikkate alınmalıdır.
Oruçluyken hacamat yaptırmak orucu bozar mı?
Hayır, Hanefî, Şâfiî ve Mâlikî mezheplerine göre hacamat yaptırmak orucu bozmaz. Peygamber Efendimizin oruçlu iken hacamat yaptırdığı sahih kaynaklarda rivayet edilmiştir. Hanbelî mezhebinde ise hacamatın orucu bozduğu görüşü vardır. Hacamat kişiyi halsiz düşürebileceği için oruçluyken yaptırmak mekruh görülmüştür. Gün içinde halsizlik ve baş dönmesi yaşanmaması için hacamatın iftardan sonra yaptırılması daha uygundur. Hacamat tıbbi bir işlem olduğundan uzman kişilerce ve hijyen kurallarına uygun yapılmalıdır; tedavi yerine geçeceği iddia edilmemelidir.
Oruçluyken manikür veya pedikür yaptırmak orucu bozar mı?
Hayır, bozmaz. Tırnak kesmek, törpülemek, et almak, elleri ve ayakları suda bekletmek orucu etkileyen şeyler değildir. İşlem sırasında hafif kanama olsa bile Hanefî mezhebine göre kan çıkması orucu bozmaz. Aseton ve tırnak ürünlerinin kokusu da bozucu değildir. Kalıcı oje veya protez tırnağın suyun tırnağa ulaşmasını engellediği için abdest ve gusle mani olabileceği ise ayrıca bilinmelidir.
Oruçluyken eşi tarafından birlikteliğe zorlanan kadının orucu ne olur?
Zorlanan kadının orucu Hanefî mezhebine göre bozulur ve yalnızca kaza gerekir; kefaret gerekmez ve kadın günahkâr olmaz. Kadın kendi isteğiyle razı olmadığı için orucu kasten bozmuş sayılmaz. Ramazan orucunu bozmaya zorlamak ise ağır bir kul hakkı ve büyük bir günahtır. Hiç kimse, eşi de olsa, bir başkasını ibadetini bozmaya zorlayamaz. Şâfiî mezhebinde gerçekten zorlanan kişinin orucu bozulmaz. Eş arasındaki ilişkide zorlama ve şiddet dinen de hukuken de kabul edilemez; böyle bir durumla karşılaşan kişi aile danışmanlığı ve yasal destek alabilir.
Oruçluyken ney, flüt gibi nefesli çalgı çalmak orucu bozar mı?
Hayır, nefesli çalgı çalmak orucu bozmaz. Çalgıya üflenen hava dışarı verilir; vücuda bir şey girmez. Ney, kaval, flüt, zurna veya mızıka çalarken çalgının içinde biriken nem ve tükürük istemeden geri gelirse kişinin kendi tükürüğü sayılır. Başkasıyla ortak kullanılan bir çalgının ağızlığındaki ıslaklığı ağza almamak ise hem temizlik hem ihtiyat açısından daha doğrudur. Müzik dinlemenin oruçla ilişkisi ayrı bir sorudur; burada yalnızca üflemenin orucu bozup bozmadığı ele alınmıştır.
Rüyada yemek yemek orucu bozar mı?
Hayır, rüyada yemek yemek veya su içmek orucu bozmaz. Rüya, kişinin iradesi dışında gerçekleşen bir hâldir ve gerçekte vücuda hiçbir şey girmemektedir. Uyanınca ağızda bir tat veya kuruluk hissedilmesi de orucu etkilemez. Kişi uyandığında orucuna normal şekilde devam eder; kaza veya kefaret gerekmez. Rüyada oruç bozduğunu görmek de gerçekte bir şey ifade etmez. Bazı kimseler bunu uğursuzluk veya orucun kabul olmadığı şeklinde yorumlar; bunun dinî bir dayanağı yoktur.
Yeni evli çiftler Ramazan gündüzlerinde nasıl davranmalı?
Gündüz vakti yakınlaşmaya yol açabilecek durumlardan bilinçli olarak uzak durmaları tavsiye edilir. Ramazan gecelerinde eşlerin birlikte olması helaldir; bu, Bakara Suresi’nde açıkça bildirilmiştir. Yani Ramazan, eşler arası yakınlığı yasaklayan bir ay değildir; yalnızca zamanını düzenler. Pratik öneriler:
- Sevgiyi ve yakınlığı iftardan sonraya ve geceye bırakmak,
- Gündüz uzun süre baş başa yatakta kalmamak,
- Sahurdan sonra imsak vaktine dikkat etmek,
- Günü ibadet, iş ve sosyal etkinliklerle dengeli geçirmek.
Bu disiplin, orucun kazandırmak istediği irade terbiyesinin güzel bir örneğidir.
Yüz serumu, tonik ve cilt bakım rutini orucu bozar mı?
Hayır, bozmaz. Serum, tonik, göz altı kremi ve nemlendirici gibi ürünler ciltten uygulanır. Etken maddelerin deriden emilmesi, Hanefî ve Şâfiî mezheplerine göre orucu bozan tabii bir yol değildir. Bu nedenle sabah ve akşam cilt bakımına Ramazan’da da devam edilebilir. Tonik sürerken pamuğun ağız kenarına değip ürünün ağza girmemesine dikkat etmek yeterlidir.
Düğün veya gerdek gecesi Ramazan’a denk gelirse sorun olur mu?
Hayır, dinen bir sakıncası yoktur. Ramazan’da nikâh kıymak ve düğün yapmak caizdir; Ramazan gecelerinde eşlerin birlikte olması da helaldir. Dikkat edilmesi gereken yalnızca vakitlerdir: Yakınlaşma iftar ile imsak arasında olmalı, imsak saati yaklaşırken ölçülü davranılmalıdır. Sabah namazından önce gusül alınmalı ve namaz kaçırılmamalıdır. Bazı ailelerde Ramazan’da düğün yapılmaması bir gelenek olabilir; bu bir tercih ve örf meselesidir, dinî bir yasak değildir. Düğün yemeğinin iftar sofrasıyla birleştirilmesi güzel bir uygulama olabilir.
Oruçluyken kulak veya burun deldirmek orucu bozar mı?
Hayır, delme işlemi orucu bozmaz. Kulak memesi veya burun kanadı delinirken oluşan hafif kanama, Hanefî mezhebinde orucu bozmaz. İşlemden sonra sürülen antiseptik solüsyonlar da dışarıdan kullanıldığı için bozucu değildir. Burun içine damlatılan bir ilacın genze ulaşması ise ayrı bir durumdur ve orucu bozabilir. Kadınların küpe için kulak deldirmesi caiz görülmüştür; diğer piercing uygulamalarının hükmü, örfe ve bedene zarar verip vermemesine göre değerlendirilir.
Oruçluyken pul veya zarf yalamak orucu bozar mı?
Zamkın ağza gelen tadı tükürülürse oruç bozulmaz; zamk kalıntısını kasten yutmak ise uygun değildir. Eski tip pul ve zarflarda yapıştırıcı madde dil ile ıslatılınca bir kısmı ağızda çözünür. Bu çok az miktarın yutulması konusunda fakihler, kaçınılması zor şeyleri affeder; ama bilerek yutmak orucu tehlikeye atar. En güvenli yol, oruçluyken pul ve zarfı ıslak bir sünger veya parmakla ıslatmaktır. Aynı ölçü, dudağa değen etiket ve bantlar için de geçerlidir.
Oruçluyken solaryuma girmek veya bronzlaştırıcı sürmek orucu bozar mı?
Hayır, bozmaz. Solaryumdaki ultraviyole ışınlar ve bronzlaştırıcı losyonlar cilde dışarıdan etki eder; mideye veya genze bir şey ulaştırmaz. Ancak solaryum terletir ve cildi kurutur; oruçlu kişide sıvı kaybını artırabilir. Ayrıca sık solaryum kullanımının cilt sağlığına zararı hekimlerce vurgulanır. Oruç açısından sakıncası olmamakla birlikte, sağlığa zarar verecek ölçüde kullanmaktan kaçınmak dinen de gözetilmesi gereken bir ölçüdür.
Oruçluyken uykuda ihtilam olmak orucu bozar mı?
Hayır, uykuda ihtilam olmak, yani rüyada meni gelmesi orucu bozmaz. Bu durum kişinin iradesi dışında gerçekleştiği için oruç devam eder; kaza da kefaret de gerekmez. Dört mezhep bu konuda görüş birliği içindedir. Ancak ihtilam gusül abdestini gerektirir. Kişi uyandığında vakit kaybetmeden gusletmeli ve namazlarını kılmalıdır. Guslederken ağız ve burun yıkanırken suyun boğaza kaçmamasına dikkat edilmelidir. Gün içinde gusle ertelenmesi orucu bozmaz ama namaz vakitlerini kaçırmak doğru değildir.
Ramazan’da eşini birlikteliğe zorlayan erkeğe ne gerekir?
Oruçlu olduğunu bilerek eşini zorlayan erkeğin orucu bozulur; Hanefî mezhebine göre kendisine hem kaza hem kefaret gerekir. Kefaret, iki ay ara vermeden oruç tutmak, buna gücü yetmezse altmış fakiri doyurmaktır. Zorlanan eşe ise yalnızca kaza gerekir ve onun kefaretini erkeğin ödemesi gerekmez. Erkek, hem Allah’ın hakkını çiğnemiş hem de eşine karşı ağır bir haksızlık yapmış olur. Bu nedenle kefaretin yanında samimi bir tövbe ve eşinden helallik istemek de gereklidir. Kefaretin ayrıntıları ve kendi durumunuz için müftülüğe danışabilirsiniz.
Boyalı bir ipi ağzıma alınca renklenen tükürüğü yutarsam orucum bozulur mu?
Evet, Hanefî fıkhına göre yabancı bir maddenin rengi veya tadı karışmış tükürüğü bilerek yutmak orucu bozar. Klasik fıkıh kitaplarında örnek olarak boyalı ipliği ağzıyla ıslatan terzi anılır: tükürük boyanın rengini almışsa ve kişi bunu yutarsa orucu bozulur. Çünkü artık saf tükürük değil, dışarıdan bir madde karışmış sıvıdır. Böyle bir durumda tükürük dışarı atılmalı ve ağız çalkalanmalıdır. Rengi değişmemiş, sadece ağza alınan bir nesnenin ıslattığı tükürüğü yutmak ise orucu bozmaz.
Gusletmeden sahur yapıp oruca başlamak caiz mi?
Evet, cünüp olarak sabahlamak ve gusletmeden oruca başlamak orucun sıhhatine engel değildir. Hz. Âişe ve Hz. Ümmü Seleme’nin bildirdiğine göre Peygamber Efendimiz bazen cünüp olarak sabahlar, sonra guslederek orucuna devam ederdi. Gusül, oruç için değil namaz için gereklidir. Ancak sabah namazını kaçırmamak için imsaktan sonra da olsa vakit çıkmadan gusledilmelidir. Gusülde ağız ve burun yıkanırken oruçlu kişinin gargara yapmaması ve suyu burnun derinliğine çekmemesi gerekir.
Oruçluyken makyaj temizleme suyu veya micellar su kullanmak orucu bozar mı?
Hayır, bozmaz. Makyaj temizleyiciler deriden ve pamukla kullanılır, içeriye bir şey ulaştırmaz. Göz makyajı temizlenirken ürünün göze kaçması da Hanefî ve Şâfiî mezheplerine göre orucu bozmaz. Dudak makyajı silinirken ürünün ağza girmemesine dikkat edilmeli, girdiyse tükürülmelidir. Abdest öncesinde su geçirmeyen makyajın temizlenmesi ise abdestin sıhhati için gereklidir.
Orucumu zorla bozdurana kazamı tutturabilir miyim?
Hayır, oruç bedenî bir ibadettir ve kişinin kaza borcunu başkası onun yerine tutamaz. Zorlanarak bozulan orucun kazası, orucu bozulan kişinin kendisine aittir. Zorlayan kişi ise başkasının ibadetine engel olduğu için ağır bir günah işlemiştir; bundan dolayı tövbe etmesi ve zorladığı kişiden helallik istemesi gerekir. Zorlayan da oruçlu idiyse ve kendi orucunu bilerek bozduysa, kendi orucu için ayrıca kaza ve kefaret sorumluluğu doğabilir. Kısacası herkes kendi orucundan sorumludur; kazanızı siz tutarsınız, zorlayanın hesabı ise Allah’a ve kul hakkına kalır.
Ramazan’da cünüp iken Kur’an okunabilir mi?
Hayır, Hanefî ve Şâfiî mezheplerine göre cünüp kişi gusletmeden Kur’an okuyamaz ve mushafa dokunamaz; Ramazan’da da bu hüküm değişmez. Hatim veya günlük okuma programı olanlar önce gusletmeli, sonra okumalıdır. Dua niyetiyle Fâtiha gibi dua içerikli ayetleri okumak ise Hanefîlerce caiz görülmüştür. Cünüplük orucu bozmadığı için oruçlu kişi açısından tek sorun ibadetlerdeki bu kısıtlamadır. Ramazan’ın Kur’an ayı olduğu düşünülürse, guslü geciktirmemek hem namazı hem de okuma programını aksatmamak için önemlidir.
Cünüp iken mukabele veya Kur’an tilaveti dinlenebilir mi?
Evet, dinlenebilir. Cünüplük yalnızca Kur’an’ı okumaya ve mushafa dokunmaya engeldir; dinlemek bu yasağın kapsamına girmez. Televizyondan, radyodan, telefondan ya da canlı olarak mukabele dinlemek, takip etmek ve meallerini okumak mümkündür. Meal ve tefsir kitaplarına, ayet metni çoğunlukta değilse dokunmak da Hanefî âlimlerince caiz görülmüştür. Ancak camide okunan mukabeleye katılmak için camiye girmek gerektiğinden, cünüp kişi önce gusletmelidir. Evde gusül öncesi kısa bir süre dinlemek, zamanı değerlendirmenin güzel bir yoludur.