Dört Halife

Hulefâ-yi Râşidîn

Peygamber Efendimizin vefatından sonra Müslümanların yönetimini üstlenen ilk dört halifeye “Hulefâ-yi Râşidîn” (doğru yolda olan halifeler) denir. Bu dönem, 632’den 661’e kadar yaklaşık otuz yıl sürmüştür. Peygamberimiz, “Benim sünnetime ve benden sonra doğru yolda olan râşid halifelerin sünnetine sarılın” buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Sünnet 5; Tirmizî, İlim 16). Ehl-i Sünnet’e göre bu dört halifenin faziletteki sıralaması, halifelik sıralarıyla aynıdır.

Hz. Ebû Bekir (632-634)

Hayatı

Asıl adı Abdullah b. Ebû Kuhâfe’dir. Peygamberimizden yaklaşık iki yaş küçüktü ve gençliğinden beri onun yakın dostuydu. Hür erkekler arasında ilk Müslüman olan kişidir. İsrâ ve Mi’rac olayını hiç tereddüt etmeden tasdik ettiği için “Sıddîk” lakabını aldı. Hicrette Peygamberimizin yol arkadaşı ve Sevr mağarasındaki dostuydu. Kızı Hz. Âişe, Peygamberimizin eşidir. Peygamberimiz hastalığı sırasında namazları kıldırmakla onu görevlendirmişti.

Halifeliği

Peygamberimizin vefatından sonra Benî Sâide gölgeliğinde yapılan istişare ile halife seçildi. İlk icraatı, Peygamberimizin vefatından önce hazırladığı Üsâme b. Zeyd komutasındaki orduyu göndermek oldu. Zekât vermeyi reddedenlere ve yalancı peygamberlere karşı mücadele ederek devletin birliğini korudu (Ridde savaşları). Yemâme Savaşı’nda çok sayıda hafızın şehit olması üzerine Hz. Ömer’in teklifiyle Kur’an-ı Kerim’i Zeyd b. Sâbit başkanlığındaki bir heyete kitap hâlinde derletti. Irak ve Suriye yönündeki fetihleri başlattı. Yaklaşık iki yıl üç ay süren halifeliğinin ardından 634’te vefat etti ve Peygamberimizin yanına defnedildi.

Hz. Ömer (634-644)

Hayatı

Adiyy oğulları kolundan Hattâb’ın oğludur. Başlangıçta İslam’a sert muhalefet ederken peygamberliğin altıncı yılında Müslüman oldu. Müslüman olmasıyla Müslümanlar Kâbe’de açıkça namaz kılmaya başladı. Hakkı batıldan ayırdığı için “Fârûk” lakabıyla anıldı. Kızı Hz. Hafsa, Peygamberimizin eşidir.

Halifeliği

Hz. Ebû Bekir’in, ashabın ileri gelenlerine danışarak yaptığı tavsiye ile halife oldu ve “Emîrü’l-mü’minîn” unvanını ilk kullanan halife oldu. On yıllık halifeliği döneminde Kadisiye ve Nihâvend zaferleriyle İran, Yermük zaferiyle Suriye ve Filistin, ayrıca Mısır fethedildi. Kudüs’ü barış yoluyla teslim aldı ve şehir halkına can, mal ve din güvencesi veren bir eman verdi.

Devlet teşkilatında önemli düzenlemeler yaptı: Divan teşkilatını kurdu, hicri takvimi başlattı, valilikler ve kadılıklar oluşturdu, ordugâh şehirleri (Basra, Kûfe) kurdu. Adaleti ve sade yaşayışıyla meşhurdu; geceleri sokakları dolaşarak halkın ihtiyaçlarını bizzat takip ettiği rivayet edilir. 644 yılında sabah namazını kıldırırken Ebû Lü’lü’e adlı bir köle tarafından hançerlenerek şehit edildi. Vefatından önce halifeyi seçmek üzere altı kişilik bir şûra belirledi.

Hz. Osman (644-656)

Hayatı

Ümeyyeoğulları’ndan Affân’ın oğludur. İlk Müslümanlardandır. Peygamberimizin kızı Rukıyye ile, onun vefatından sonra diğer kızı Ümmü Külsûm ile evlendiği için “Zinnûreyn” (iki nur sahibi) lakabını aldı. Zengin bir tüccardı ve servetini İslam uğrunda cömertçe harcadı. Rûme kuyusunu satın alıp Müslümanların kullanımına vakfetti; Tebük Seferi’nde ordunun büyük bir kısmının teçhizatını karşıladı.

Halifeliği

Hz. Ömer’in belirlediği şûranın kararıyla halife seçildi. Döneminde Kuzey Afrika, Kıbrıs, Horasan ve Azerbaycan yönünde fetihler devam etti; ilk İslam donanması kuruldu. En önemli hizmeti, farklı bölgelerde ortaya çıkan okuma farklılıklarının ihtilafa dönüşmesini önlemek için Hz. Ebû Bekir döneminde derlenen Mushaf’ı esas alarak çoğalttırması ve önemli merkezlere göndermesidir. Bu nedenle Kur’an nüshaları “Mushaf-ı Osmânî” olarak anılır. Halifeliğinin son yıllarında çıkan fitne hareketi sonucunda 656 yılında evinde Kur’an okurken isyancılar tarafından şehit edildi.

Hz. Ali (656-661)

Hayatı

Peygamberimizin amcası Ebû Tâlib’in oğludur. Küçük yaşta Peygamberimizin yanında büyüdü ve çocuklar arasında ilk Müslüman olan kişidir. Hicret gecesi Peygamberimizin yatağında yatarak emanetleri sahiplerine iade etti. Peygamberimizin kızı Hz. Fâtıma ile evlendi; Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin bu evlilikten doğdu. Cesareti, ilmi ve hitabetiyle tanınır; “Esedullah” (Allah’ın arslanı) ve “Haydar” lakaplarıyla anılır. Hayber’in fethinde sancağı taşıdı.

Halifeliği

Hz. Osman’ın şehadetinden sonra Medine’de halife seçildi. Halifeliği, iç karışıklıklarla geçti. Hz. Osman’ın katillerinin cezalandırılması meselesinden doğan anlaşmazlık Cemel ve Sıffîn olaylarına yol açtı. Sıffîn’den sonraki hakem olayı üzerine Hâricîler ortaya çıktı ve onlara karşı Nehrevan’da mücadele edildi. Başkenti Kûfe’ye taşıdı. 661 yılında Kûfe mescidinde sabah namazına giderken Hâricî Abdurrahman b. Mülcem tarafından yaralandı ve şehit oldu.

Râşid Halifeler Döneminin Özellikleri

• Halifeler, istişare ve biat yoluyla belirlenmiştir.
• Kur’an-ı Kerim kitap hâline getirilmiş ve çoğaltılmıştır.
• İslam, Arap yarımadası dışına taşarak geniş bir coğrafyaya yayılmıştır.
• Adalet, sade yaşayış ve kamu malına özen bu dönemin belirgin vasıflarıdır.
• Ehl-i Sünnet, bu dönemin bütün sahabilerine saygıyı esas alır ve aralarındaki ihtilaflar konusunda dilini tutmayı tavsiye eder.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Ebû Dâvûd, Sünnet 5; Tirmizî, İlim 16; İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-Kübrâ, III. cilt; Taberî, Târîhu'r-rusül ve'l-mülûk; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ebû Bekir", "Ömer", "Osman", "Ali" md.; Diyanet İşleri Başkanlığı, Dört Halife dönemi yayınları

Bu içerik nasıl hazırlandı? →