Abdullah b. Mes’ûd (r.a.)

Kimliği

Abdullah b. Mes’ûd, Hüzeyl kabilesine mensuptur ve Mekke’de Zühreoğulları’nın himayesinde yaşayan fakir bir ailenin çocuğudur. Annesi Ümmü Abd de Müslüman olmuştur. Künyesi Ebû Abdurrahman’dır. Zayıf yapılı, kısa boylu ve ince bacaklı biriydi.

İslam’a Girişi

Gençliğinde Mekke’nin ileri gelenlerinden Ukbe b. Ebû Muayt’ın koyunlarını güdüyordu. Bir gün Peygamberimiz ve Hz. Ebû Bekir yanına gelip süt istediler. Abdullah, sürünün emanet olduğunu söyleyerek süt veremeyeceğini bildirdi. Peygamberimiz henüz süt vermeyen bir koyunun memesini sıvazladı ve memeden süt geldi. Bu olaydan etkilenen Abdullah, Resûlullah’tan kendisine bir şeyler öğretmesini istedi. Peygamberimiz başını okşayarak “Sen öğretilmiş (öğrenmeye kabiliyetli) bir gençsin” buyurdu. İlk altı Müslümandan biri olduğunu kendisi söyler.

Müslümanlar arasında Kur’an’ı Kâbe’nin yanında müşriklere karşı açıktan ilk okuyan odur. Rahmân Suresi’ni yüksek sesle okuduğu için müşrikler onu dövdüler; o ise yüzü yara içinde döndüğünde, fırsat olsa yarın yine okuyacağını söyledi. Habeşistan’a ve Medine’ye hicret etti.

Peygamberimizle Beraberliği

Abdullah b. Mes’ûd, Peygamberimizin hizmetini üstlenen yakınlarındandı. Onun ayakkabılarını, misvakını ve abdest suyunu taşırdı. Peygamberimizin evine sık girip çıktığı için dışarıdan gelenler onu Ehl-i beytten sanırdı (Buhârî, Fedâilü’l-ashâb; Müslim, Fedâilü’s-sahâbe). Bedir, Uhud ve bütün gazvelere katıldı. Bedir’de Ebû Cehil’in işini bitiren odur.

Bir gün Peygamberimiz ona kendisine Kur’an okumasını söyledi. Abdullah “Kur’an sana indirilmişken ben mi sana okuyacağım?” deyince Resûlullah “Onu başkasından dinlemeyi severim” buyurdu. Nisâ Suresi’ni okumaya başladı; “Her ümmetten bir şahit getirdiğimiz ve seni de bunlara şahit getirdiğimiz zaman nasıl olacak?” (Nisâ Suresi, 4/41) ayetine gelince Peygamberimiz “Yeter” buyurdu; Abdullah baktığında Resûlullah’ın gözlerinden yaşlar aktığını gördü (Buhârî, Fedâilü’l-Kur’ân; Müslim, Müsâfirîn).

Faziletine Dair Hadisler

Peygamberimiz şöyle buyurmuştur: “Kur’an’ı dört kişiden alın: Abdullah b. Mes’ûd, Sâlim (Ebû Huzeyfe’nin azatlısı), Übey b. Ka’b ve Muâz b. Cebel” (Buhârî, Fedâilü’l-ashâb; Müslim, Fedâilü’s-sahâbe). Sayarken ilk onun adını anmıştır.

Yine sahabiler, Abdullah’ın bir ağaca çıktığında ince bacaklarına gülünce Peygamberimiz “Onun bacakları kıyamet günü mizanda Uhud Dağı’ndan daha ağırdır” buyurmuştur (Ahmed b. Hanbel, el-Müsned). Bu hadis, Allah katında değerin dış görünüşle değil, iman ve amelle ölçüldüğünü öğretir.

İlmi ve Kûfe’deki Hizmeti

Abdullah b. Mes’ûd, Kur’an’ın her ayetinin nerede ve kimin hakkında indiğini bildiğini söyleyecek kadar Kur’an ilimlerine vâkıftı. Yetmiş küsur sureyi doğrudan Peygamberimizin ağzından öğrendiğini anlatır (Buhârî, Fedâilü’l-Kur’ân).

Hz. Ömer, onu Kûfe halkına Kur’an ve din öğretmek üzere gönderdi ve Kûfelilere yazdığı mektupta “Abdullah’ı size göndermekle, onu kendime tercih ederek size ikram ettim” dedi. Abdullah, Kûfe’de beytülmal sorumluluğu ile birlikte büyük bir ilim hareketi başlattı. Alkame, Mesrûk, Esved gibi talebeleri aracılığıyla ilmi İbrâhim en-Nehaî’ye, oradan Hammâd’a ve İmam Ebû Hanîfe’ye ulaştı. Bu yüzden Hanefi mezhebinin ilmî temelinde Abdullah b. Mes’ûd’un büyük payı vardır.

Vefatı

Hz. Osman döneminin son yıllarında Medine’ye döndü. Hicretin 32. yılında (653) altmış yaşlarında Medine’de vefat etti ve Cennetü’l-Bakî’de defnedildi. Hastalığında Hz. Osman’ın ziyaret edip ihtiyacını sorduğu, onun da “Rabbimin rahmetini” dediği rivayet edilir.

Sözleri

Ona nispet edilen hikmetli sözlerde ilim ile ameli birlikte anar, ilmi yalnız bilgi birikimi değil Allah korkusu olarak tarif ederdi.

Örnek Alınacak Yönleri

• Emanete riayet: Fakir bir çoban iken bile başkasının malını korumayı bilmesi.
• Kur’an’a bağlılık: Onu öğrenip yaşayarak öğretmesi.
• Cesaret: Hakkı açıktan söyleyebilmesi.
• Değer ölçüsü: Dış görünüşün değil takvanın önemli olduğunu göstermesi.
• Peygamberimizin evinde hizmet ederek edep ve ilim öğrenmesi.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Nisâ Suresi (4/41); Buhârî, Fedâilü'l-ashâb; Fedâilü'l-Kur'ân; Müslim, Fedâilü's-sahâbe; Müsâfirîn; Ahmed b. Hanbel, el-Müsned; İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-kübrâ, III; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Abdullah b. Mes'ûd" md.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →