Bilâl-i Habeşî (r.a.)

Kimliği

Bilâl b. Rebâh, Habeşistan asıllı bir babayla annenin (Hamâme) oğludur. Mekke’de köle olarak doğdu ve Cumahoğulları’ndan Ümeyye b. Halef’in kölesiydi. Künyesi Ebû Abdullah’tır. Esmer tenli, uzun boylu, gür ve güzel sesli biri olarak tarif edilir.

İslam’a Girişi ve Çektiği Eziyetler

Bilâl, ilk Müslümanlar arasındadır. İbn Mes’ûd, İslam’ı ilk açıklayan yedi kişiyi sayarken onun adını da anar ve Bilâl’in, Allah yolunda canını hiçe saydığını söyler (İbn Mâce, Mukaddime).

Efendisi Ümeyye b. Halef, onu dininden döndürmek için en ağır işkencelere başvurdu. Öğle sıcağında kızgın kumların üzerine yatırıp göğsüne büyük bir kaya koyar, “Muhammed’i inkâr et, Lât ve Uzzâ’ya tap” derdi. Bilâl ise bütün acılara rağmen tek bir kelimeyi tekrarlıyordu: “Ehad, Ehad” (Allah birdir, birdir). Bu iki kelime, tevhid inancının işkenceye karşı direnişinin sembolü oldu.

Hz. Ebû Bekir, onun bu hâline dayanamayarak Ümeyye’den satın aldı ve Allah rızası için azat etti. Hz. Ömer bu olayı “Ebû Bekir efendimizdir ve efendimizi (Bilâl’i) azat etmiştir” sözleriyle anmıştır (Buhârî, Fedâilü’l-ashâb).

İlk Müezzin

Medine’ye hicretten sonra ezan meşru kılındığında, Abdullah b. Zeyd rüyasında ezan kelimelerini gördü. Peygamberimiz “Bu hak bir rüyadır. Kalk, gördüklerini Bilâl’e söyle; o da ezan okusun, çünkü onun sesi senden daha gürdür” buyurdu (Ebû Dâvûd, Salât; Tirmizî, Salât). Böylece Bilâl, İslam’ın ilk müezzini oldu. Peygamberimizin hayatı boyunca onun müezzinliğini yaptı. Mekke’nin fethinde Kâbe’nin damına çıkarak ezan okuması, bir zamanlar işkence gördüğü şehirde tevhidin zaferini ilan etmesi, siyerin en duygulu sahnelerindendir.

Peygamberimizle İlişkisi

Bilâl, Bedir, Uhud, Hendek ve diğer bütün gazvelere katıldı. Bedir’de kendisine işkence eden eski efendisi Ümeyye b. Halef’in öldürülmesinde bulundu. Peygamberimizin ev işlerine, harcamalarına ve bayram namazlarında mızrağını taşımaya kadar birçok hizmetini üstlendi. Resûlullah ona namaz vakti geldiğinde “Ey Bilâl, kalk da bizi namazla rahatlat” buyururdu (Ebû Dâvûd, Edeb).

Faziletine Dair Hadis

Ebû Hüreyre’nin rivayetine göre Peygamberimiz bir sabah namazında şöyle buyurmuştur: “Ey Bilâl, İslam’da işlediğin ve sevabını en çok umduğun ameli bana söyle; çünkü ben cennette önümde senin ayak seslerini duydum.” Bilâl de “Gece veya gündüz ne zaman abdest alsam, o abdestle mutlaka nasip olduğu kadar namaz kılarım” cevabını vermiştir (Buhârî, Teheccüd; Müslim, Fedâilü’s-sahâbe). Bu hadis, abdest namazının faziletine de delildir.

Peygamberimizden Sonra

Peygamberimizin vefatından sonra, onun olmadığı Medine’de ezan okumaya dayanamadığı rivayet edilir. Cihad için Suriye’ye gitmek istedi ve Hz. Ebû Bekir’in izniyle ya da Hz. Ömer döneminde oraya yerleşti. Hz. Ömer’in Kudüs’e geldiği sırada ashabın ısrarıyla bir kez ezan okuduğu, onun sesini duyan sahabilerin Peygamberimizin günlerini hatırlayarak gözyaşı döktükleri anlatılır.

Vefatı

Hicretin 20. yılı civarında (641) Dımaşk’ta vefat etti. Kabri bugün Dımaşk’taki Bâbü’s-sağîr kabristanındadır. Vefat döşeğinde hanımı üzülünce onun “Ne güzel! Yarın dostlara, Muhammed’e ve ashabına kavuşacağız” dediği rivayet edilir.

Ezan Sesi

Bilâl’in sesi yalnızca gür değil, samimiyetle dolu bir sesti. Ramazan‘da onun gece ezanıyla İbn Ümmi Mektûm’un sabah ezanı arasında sahur yenirdi; Peygamberimiz “Bilâl gece ezan okur; İbn Ümmi Mektûm ezan okuyuncaya kadar yiyip için” buyurmuştur (Buhârî, Ezân; Müslim, Sıyâm).

Örnek Alınacak Yönleri

• İmanda sebat: En ağır işkenceye rağmen tevhidden ayrılmaması.
• Eşitlik: İslam’da üstünlüğün soy ve renkte değil takvada olduğunu hayatıyla göstermesi (Hucurât Suresi, 49/13).
• Abdest ve namaz: Her abdestten sonra namaz kılmayı alışkanlık hâline getirmesi.
• Vefa: Peygamberimize olan derin bağlılığı.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Hucurât Suresi (49/13); Buhârî, Teheccüd; Fedâilü'l-ashâb; Müslim, Fedâilü's-sahâbe; Ebû Dâvûd, Salât; Edeb; Tirmizî, Salât; İbn Mâce, Mukaddime; İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-kübrâ, III; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Bilâl-i Habeşî" md.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →