Hz. Abbas b. Abdülmuttalib (r.a.)

Kimliği

Hz. Abbas, Abdülmuttalib’in oğlu ve Peygamber Efendimizin amcasıdır. Peygamberimizden iki-üç yaş büyüktü. Kendisine “Resûlullah mı büyük, sen mi?” diye sorulduğunda “O benden büyüktür, ben ondan önce doğdum” diyerek edepli bir cevap verdiği meşhurdur. Cahiliye döneminde Kâbe’ye gelen hacılara su dağıtma (sikāye) görevini yürütüyordu. Varlıklı bir tüccardı. Künyesi Ebü’l-Fadl’dır. Abbâsî halifeleri onun soyundan gelir.

Mekke Döneminde Tutumu

Hz. Abbas uzun süre Müslüman olduğunu açıklamadı; ancak yeğenini her zaman korudu. İkinci Akabe Biatı’nda Medineli Müslümanlarla yapılan gizli görüşmede Peygamberimizin yanında bulundu. Henüz Müslüman olduğunu açıklamamış olmasına rağmen Ensar’a, yeğenini koruyamayacaklarsa şimdiden bırakmalarını, sözlerinde durmaları gerektiğini söyleyerek onun güvenliğini gözetti.

Bedir savaşına müşrik saflarında, zorla getirildiği rivayet edilen bir şekilde katıldı ve esir düştü. Peygamberimiz, amcasının esir olarak bağlı bulunduğu gece iniltisinden dolayı uyuyamadığı, bağları gevşetilince uyuyabildiği rivayet edilir. Fidye vererek serbest kaldı.

İslam’a Girişi

Müslüman olduğu zaman konusunda farklı rivayetler vardır. Bazı kaynaklara göre Bedir’den önce Müslüman olmuş, ancak Mekke’deki Müslümanların durumunu Peygamberimize haber vermek için imanını gizlemiştir. Açıktan Müslüman olması ve Medine’ye hicreti ise Mekke’nin fethinden kısa süre önce gerçekleşti. Mekke’nin fethinde ve Huneyn savaşında Peygamberimizin yanında bulundu. Huneyn’de Müslümanlar dağıldığında, gür sesiyle Resûlullah’ın emriyle ashabı çağırmış ve onlar toparlanarak geri dönmüştür (Müslim, Cihâd).

Peygamberimizle İlişkisi

Peygamberimiz amcasına büyük hürmet gösterirdi. Hz. Ömer’in, Abbas’ın zekâtı konusunda konuştuğu bir olayda Resûlullah şöyle buyurmuştur: “Ey Ömer, bilmez misin ki kişinin amcası babasının dengidir (babası gibidir)” (Müslim, Zekât).

Peygamberimizin ondan dua istemesini tavsiye ettiği de rivayet edilir. Kendisi “Ya Resûlallah, bana Allah’tan isteyeceğim bir şey öğret” dediğinde Peygamberimiz ona Allah’tan âfiyet istemesini söylemiş; birkaç gün sonra tekrar gelince “Ey Resûlullah’ın amcası, Allah’tan dünya ve ahirette âfiyet iste” buyurmuştur (Tirmizî, Deavât; Tirmizî sahih demiştir).

Yağmur Duasında Tevessül

Hz. Ömer döneminde “Remâde yılı” denilen şiddetli bir kuraklık yaşandı. Hz. Ömer yağmur duasına çıktığında Hz. Abbas’ı öne geçirdi ve şöyle dua etti: “Allah’ım, biz sana Peygamberimizi vesile ederek yağmur isterdik, sen de bize yağmur verirdin. Şimdi de Peygamberimizin amcasını vesile ederek istiyoruz; bize yağmur ver.” Rivayete göre dua kabul edildi ve yağmur yağdı (Buhârî, İstiskā; Fedâilü’l-ashâb). Bu olay, salih kişilerin duasına başvurmanın meşruiyetine delil olarak zikredilir ve Hz. Abbas’ın ashap arasındaki saygın konumunu gösterir.

Cömertliği

Hz. Abbas, serveti ve cömertliğiyle tanınırdı. Akrabalarını gözetir, ihtiyaç sahiplerine yardım eder, kölelerini azat ederdi. Mescid-i Nebevî’nin Hz. Ömer döneminde genişletilmesi sırasında evini bağışladığı rivayet edilir.

Vefatı

Hicretin 32. yılında (653) seksen sekiz yaşlarında Medine’de vefat etti. Cenaze namazını Hz. Osman kıldırdı; Cennetü’l-Bakî’de defnedildi. Oğulları arasında ümmetin büyük âlimi Abdullah b. Abbas da bulunmaktadır.

Soyu

Hz. Abbas’ın oğulları arasında Abdullah’ın yanı sıra Fadl, Ubeydullah ve Kusem de vardır. Fadl, Veda Haccı’nda Peygamberimizin terkisinde bulunmuş; Kusem ise Semerkant taraflarında vefat etmiştir. Abbas’ın soyu, sonraki asırlarda ilim ve siyaset alanında önemli izler bırakmıştır.

Örnek Alınacak Yönleri

• Akrabalık bağı: İman etmeden önce bile yeğenini koruması.
• Âfiyet duası: Allah’tan dünya ve ahiret âfiyetini istemenin önemi.
• Cömertlik: Serveti akrabaya ve topluma hizmet için kullanması.
• Ashabın ve sonraki nesillerin, Peygamberimizin akrabalarına hürmeti bir vefa borcu olarak görmesi; Hz. Ömer’in yağmur duasında onu öne geçirerek bu hürmeti göstermesi. Yaşlılara ve büyüklere saygının önemi.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Müslim, Zekât; Cihâd; Buhârî, İstiskā; Fedâilü'l-ashâb; Tirmizî, Deavât; İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-kübrâ, IV; İbn Abdilber, el-İstîâb; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Abbas b. Abdülmuttalib" md.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →