📚 Konu Derlemesi
İlim ve Okumak ile İlgili Ayetler, Hadisler ve Dualar
İlimle ilgili ayetler, hadisler ve dualar: ilmin değeri, öğrenmek, öğretmek ve tefekkür.
Kur’an’ın ilk emri “oku” olmuştur. Bu başlangıç, İslam’ın bilgiyle kurduğu ilişkinin özetidir. Kur’an bilenlerle bilmeyenlerin bir olmadığını sorar, ilim sahiplerinin derecelerinin yükseltildiğini bildirir ve gökler ile yerin yaratılışı üzerinde düşünenleri över.
İslam geleneğinde ilim, sadece dinî bilgiler demek değildir; insanı yararlıya ulaştıran her bilgi bu çerçevede değerlendirilmiştir. Bununla birlikte ilmin amelle birleşmesi şart koşulmuş, sadece bilgi biriktirip yaşamayan kişi eleştirilmiştir.
Öğrenmenin yanında öğretmek de ibadet sayılır. Faydalı ilim, geride bırakan kişi için ölümünden sonra da devam eden bir hayır olarak anılır. Peygamberimizin “Rabbim, ilmimi artır” duasını öğretmesi, ilim talebinin bir ömür sürdüğünü gösterir.
Burada ilimle ilgili ayetleri, hadisleri, ilim ve sınav dualarını, tefekkür konulu rehber yazılarını topladık.
İlim ve Okumak ile İlgili Ayetler
11 ayet · Diyanet meali
ٱقْرَأْ بِٱسْمِ رَبِّكَ ٱلَّذِى خَلَقَ
Iqra bismi rab bikal lazee khalaq
Yaratan Rabbinin adıyla oku!
خَلَقَ ٱلْإِنسَٰنَ مِنْ عَلَقٍ
Khalaqal insaana min 'alaq
O, insanı bir alekadan (embriyodan) yarattı.
ٱقْرَأْ وَرَبُّكَ ٱلْأَكْرَمُ
Iqra wa rab bukal akram
Oku! Rabbin sonsuz kerem sahibidir.
ٱلَّذِى عَلَّمَ بِٱلْقَلَمِ
Al lazee 'allama bil qalam
O Rab ki kalemle yazmayı öğretti.
عَلَّمَ ٱلْإِنسَٰنَ مَا لَمْ يَعْلَمْ
'Al lamal insaana ma lam y'alam
İnsana bilmediği şeyleri öğretti.
فَتَعَٰلَى ٱللَّهُ ٱلْمَلِكُ ٱلْحَقُّ ۗ وَلَا تَعْجَلْ بِٱلْقُرْءَانِ مِن قَبْلِ أَن يُقْضَىٰٓ إِلَيْكَ وَحْيُهُۥ ۖ وَقُل رَّبِّ زِدْنِى عِلْمًۭا
Fata'aalal laahul Malikul Haqq; wa laa ta'jal bil Quraani min qabli ai yuqdaaa ilaika wahyuhoo wa qur Rabbi zidnee 'ilmaa
Hükmü her yerde geçerli gerçek hükümdar olan Allah yücedir. (Ey Muhammed!) Kur'ân sana vahyedilirken, vahiy bitmeden önce (unutma korkusu ile) Kur'ân'ı okumada acele etme; "Rabbim! benim ilmimi artır" de.
أَمَّنْ هُوَ قَٰنِتٌ ءَانَآءَ ٱلَّيْلِ سَاجِدًۭا وَقَآئِمًۭا يَحْذَرُ ٱلْءَاخِرَةَ وَيَرْجُوا۟ رَحْمَةَ رَبِّهِۦ ۗ قُلْ هَلْ يَسْتَوِى ٱلَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَٱلَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ ۗ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُو۟لُوا۟ ٱلْأَلْبَٰبِ
Amman huwa qaanitun aanaaa'al laili saajidanw wa qaaa'imai yahzarul Aakhirata wa yarjoo rahmata Rabbih; qul hal yastawil lazeena ya'lamoona wallazeena laa ya'lamoon; innamaa yatazakkaru ulul albaab
Yoksa o, gece saatlerinde kalkan, secdeye kapanıp, kıyama durarak daima vazifesini yapan, ahireti hesaba katan ve Rabbinin rahmetini uman kimse gibi olur mu? De ki: "Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?" Ancak temiz akıl sahibi olanlar anlar.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا۟ فِى ٱلْمَجَٰلِسِ فَٱفْسَحُوا۟ يَفْسَحِ ٱللَّهُ لَكُمْ ۖ وَإِذَا قِيلَ ٱنشُزُوا۟ فَٱنشُزُوا۟ يَرْفَعِ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مِنكُمْ وَٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْعِلْمَ دَرَجَٰتٍۢ ۚ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌۭ
Yaaa ayyuhal lazeena aamanoo izaa qeela lakum tafassahoo fil majaalisi fafsahoo yafsahil laahu lakum wa izaa qeelan shuzoo fanshuzoo yarfa'il laahul lazeena aamanoo minkum wallazeena ootul 'ilma darajaat; wallaahu bimaa ta'maloona khabeer
Ey iman edenler! Size: "Meclislerde yer açın." denilince yer açın ki Allah da size genişlik versin. Size "Kalkın." denilince de kalkın ki Allah sizden inananları ve kendilerine ilim verilenleri derecelerle yükseltsin. Allah yaptıklarınızdan haberi olandır.
وَمِنَ ٱلنَّاسِ وَٱلدَّوَآبِّ وَٱلْأَنْعَٰمِ مُخْتَلِفٌ أَلْوَٰنُهُۥ كَذَٰلِكَ ۗ إِنَّمَا يَخْشَى ٱللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ ٱلْعُلَمَٰٓؤُا۟ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ غَفُورٌ
Wa minan naasi wadda waaabbi wal an'aami mukhtalifun alwaanuhoo kazalik; innamaa yakhshal laaha min 'ibaadihil 'ulamaaa'; innal laaha 'Azeezun Ghafoor
Yine insanlardan, hayvanlardan ve davarlardan da türlü renklileri vardır. Kulları içinde Allah'tan ancak âlimler korkar. Şüphe yok ki Allah çok güçlüdür. Hüküm ve hikmet sahibidir.
إِنَّ فِى خَلْقِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَٱخْتِلَٰفِ ٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ لَءَايَٰتٍۢ لِّأُو۟لِى ٱلْأَلْبَٰبِ
Inna fee khalqis samaawati wal ardi wakhtilaafil laili wannahaari la Aayaatil liulil albaab
Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelip gidişinde selim akıl sahipleri için gerçekten açık, ibretli deliller vardır.
ٱلَّذِينَ يَذْكُرُونَ ٱللَّهَ قِيَٰمًۭا وَقُعُودًۭا وَعَلَىٰ جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِى خَلْقِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَٰذَا بَٰطِلًۭا سُبْحَٰنَكَ فَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ
Allazeena yazkuroonal laaha qiyaamaiw-wa qu'oodanw-wa 'alaa juno obihim wa yatafakkaroona fee khalqis samaawaati wal ardi Rabbanaa maa khalaqta haaza baatilan Subhaanak faqinaa 'azaaban Naar
Onlar ayaktayken, otururken ve yanları üzerine yatarken Allah'ı anarlar; göklerin ve yerin yaratılışı üzerinde düşünürler. Ve "Rabbimiz! Sen bunu boş yere yaratmadın, Sen yücesin, bizi ateşin azabından koru." derler.
İlim ve Okumak ile İlgili Hadisler
- Allah hayrını dilediğini dinde anlayış sahibi kılarAllah kimin hakkında hayır dilerse onu dinde derin anlayış sahibi kılar.
- Ancak iki kişiye gıpta edilirAncak iki kişiye gıpta edilir: Allah’ın kendisine mal verip onu hak yolunda harcamaya muvaffak kıldığı kimse ile Allah’ın kendisine hikmet (ilim) verip…
- Benden bir ayet de olsa tebliğ edinBenden (öğrendiklerinizi) bir ayet de olsa başkalarına ulaştırın.
- En hayırlınız Kur’an’ı öğrenen ve öğretendirSizin en hayırlınız, Kur'an'ı öğrenen ve öğretendir.
- Hayra vesile olan, onu yapan gibidirKim bir hayra yol gösterirse, ona o hayrı yapanın sevabı kadar sevap vardır.
- Hidayet ve ilim yağmur gibidirAllah’ın benimle gönderdiği hidayet ve ilmin misali, yeryüzüne düşen bol yağmur gibidir. Toprağın bir kısmı verimlidir, suyu kabul edip bol ot ve…
- İlim âlimlerin ölümüyle kalkarAllah ilmi, kullarının kalbinden söküp çıkarmak suretiyle kaldırmaz; fakat ilmi âlimleri öldürmek suretiyle kaldırır. Nihayet hiçbir âlim bırakmayınca insanlar cahil kimseleri önder…
- Kolaylaştırın, zorlaştırmayınKolaylaştırın, zorlaştırmayın; müjdeleyin, nefret ettirmeyin.
İlim ve Okumak ile İlgili Dualar
- İlim Öğrenirken Okunacak DuaDers çalışırken, okurken ve bir şey öğrenirken okunan; öğrenilenden faydalanmayı ve ilmin artmasını isteyen dua.
- Sınav Duası (Rabbişrah Li Sadri)Hz. Musa'nın göğsünün genişlemesi ve işinin kolaylaşması için ettiği, sınav öncesi okunan dua.
- Zorlaşan İşler İçin Dua (Allâhümme Lâ Sehle)Zor görünen işlerin Allah'ın dilemesiyle kolaylaşması için okunan dua.
- Evlenenlere Dua (Bârakallâhu Leke)Peygamberimizin evlenen kişiyi tebrik ederken okuduğu bereket ve hayırda birleşme duası.
- Kötü Komşudan Korunma ve İyi Komşu DuasıPeygamberimizin kalıcı yurtta kötü komşudan Allah'a sığındığı dua.
- Korku, Panik ve Uykuda Korkma DuasıPeygamberimizin uykusunda korkan sahabeye öğrettiği, Allah'ın gazabından ve şeytanlardan sığınma duası.
- Kıskançlık ve Hasede Karşı Bereket Duası (Mâşâallah, Bârekallah)Beğenilen bir nimet görüldüğünde hasede ve nazara engel olmak için bereket dileme sünneti.
- Rabbenâ Mâ Halakte Hâzâ Bâtılen Duası (Tefekkür Duası)Göklerin ve yerin yaratılışını düşünen akıl sahiplerinin ettiği tefekkür ve korunma duası.
Konuyla İlgili Rehber Yazıları
- Ehl-i Sünnet ve MezheplerEhl-i Sünnet ve'l-Cemaat nedir? İtikadi mezhepler Mâtürîdîlik ve Eş'arîlik; fıkhi mezhepler Hanefî, Şâfiî, Mâlikî, Hanbelî ve mezheplerin doğuşu.
- Esmaül Hüsna – 99 İsim ve AnlamlarıAllah'ın en güzel isimleri Esmâ-i Hüsnâ: Tirmizî rivayetindeki sırayla 99 ismin tamamı, kısa Türkçe anlamları ve bu isimlerle dua etmenin fazileti.
- Farz, Vacip, Sünnet, Mekruh Nedir?Fıkıhta şer'i hükümler: farz (farz-ı ayn, farz-ı kifâye), vacip, sünnet (müekkede, gayr-i müekkede), müstehap, mübah, mekruh ve haram; örneklerle.
- Helal ve Haram Kavramıİslam'da helal ve haramın anlamı, eşyada aslın mübahlık oluşu, şüpheli şeyler, zaruret hâli ve yiyecek, kazanç ve davranışlarda helal-haram ölçüleri.
- Hacet Namazı ve Tövbe NamazıBir ihtiyaç için kılınan hacet namazı ve günahtan sonra kılınan tövbe namazının dayanakları, kılınışları ve rivayetlerin durumu.
- Hümeze Suresi Tanıtımı: Arapça Metni, Okunuşu, Meali ve KonularıHümeze Suresi'nin Arapça metni, satır satır okunuşu ve meali; insanları kaş göz işaretiyle ve dil ile ayıplayanlar, mal biriktirme hırsı ve Hutame…
Sık Sorulan Sorular
- Oruç kanseri önler veya tedavi eder mi?
- Oruç vücuttan toksin atar, “detoks” yapar mı?
- Huzurevine yapılan bağış sadaka-i câriye sayılır mı?
- Camide mukabele halkası kurulurken geçiş yolunu kapatmak doğru mu?
- Ramazan’da cami içinde kitap, tesbih veya hurma satmak caiz mi?
- İftar davetinin gece yarısına kadar uzaması uygun mu?
- İftar davetine gitmemek için yalan bir mazeret uydurmak günah mı?
- Gidemeyeceğim bir iftar davetini nasıl kibarca geri çevirebilirim?
Ayet mealleri Diyanet İşleri Başkanlığı meali esas alınarak sitemizin Kur'an bölümünden alınmıştır; hadis künyeleri ilgili hadisin kendi sayfasında belirtilir. Giriş ve açıklama metinleri özgündür. Fıkhî konularda Hanefî mezhebi esas alınmış, gerektiğinde diğer mezheplerin farkı belirtilmiştir. Kişisel durumunuza dair kesin hüküm için müftülüğe veya Alo 190 Fetva Hattı'na danışınız.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerim, sahih hadis kaynakları ve Diyanet İlmihali