Faiz ve Kredi Konusunda Temel Bilgiler

Ribâ (Faiz) Nedir?

Ribâ, sözlükte “artmak, çoğalmak” anlamına gelir. Fıkıhta ise borç veya belirli malların değişiminde, karşılığı olmaksızın şart koşulan fazlalıktır. Kur’an-ı Kerim, faizi kesin bir dille yasaklamış; “Allah alışverişi helal, faizi haram kılmıştır” buyurmuştur (Bakara Suresi, 2/275). Faizden vazgeçmeyenlere ise Allah ve Resulü tarafından savaş ilan edildiği bildirilmiştir (Bakara Suresi, 2/278-279).

Hz. Peygamber, faiz yiyene, yedirene, faiz işlemini yazana ve şahitlik edenlere lanet etmiş ve “Onlar günahta eşittir” buyurmuştur (Müslim, Müsâkât). Faiz, İslam âlimlerinin ittifakıyla büyük günahlardandır.

Faizin Türleri

• Ribe’n-nesîe (vade faizi): Borç verilen paraya, vade karşılığında fazlalık şart koşulmasıdır. Câhiliye döneminde yaygın olan ve Kur’an’ın açıkça yasakladığı faiz budur. Günümüzde bankaların verdiği kredilerdeki faiz ve mevduat faizi bu kapsamdadır.
• Ribe’l-fadl (fazlalık faizi): Aynı cins malların, örneğin altının altınla, buğdayın buğdayla birbiriyle değişiminde fazlalık bulunmasıdır. Hz. Peygamber, altın, gümüş, buğday, arpa, hurma ve tuzun aynı cinsten değişiminde eşit miktarda ve peşin olmasını emretmiştir (Müslim, Müsâkât).

Din İşleri Yüksek Kurulu’nun Değerlendirmeleri

Banka Faizi

Kurul, klasik bankalarda uygulanan mevduat ve kredi faizinin, dinen yasaklanan ribâ kapsamında olduğunu kabul eder. Enflasyon sebebiyle paranın değer kaybetmesi, faizi helal kılmaz. Ancak borç verilen paranın enflasyon oranında değerinin korunması amacıyla, önceden anlaşarak altın veya döviz gibi bir değere endekslenmesi faiz sayılmaz.

Konut ve Taşıt Kredisi

Faizli kredi ile ev veya araba almak dinen caiz değildir. Kurul, zaruret hâlini oldukça dar yorumlar: Kira ile oturma imkânı bulunan kişinin, faizli krediyle ev alması zaruret sayılmaz. Bunun yerine faizsiz finansman yöntemleri, katılım bankaları, tasarruf finansman şirketleri veya kooperatifler gibi alternatiflerin araştırılması tavsiye edilir. Kurul, bu kurumların uygulamalarının şeriata uygunluğunun ilgili danışma kurullarınca denetlenmesi gerektiğini de vurgular.

Kredi Kartı

Kredi kartı kullanmak başlı başına haram değildir. Kartla yapılan alışverişin borcunun, faiz işlemeyecek şekilde son ödeme tarihinde tamamen ödenmesi hâlinde bir sakınca yoktur. Asgari ödeme yapılıp borcun faize girmesine bilerek yol açmak ise caiz değildir. Kartla nakit avans çekmek faizli bir işlem olduğundan uygun değildir. Kartın taksit özelliği, taksit sayısına göre fiyat farkı içerse de, satıcıyla vadeli satış yapılması şeklinde gerçekleştiğinde caizdir.

Vadeli Satış

Bir malı peşin fiyatından daha yüksek bir fiyatla vadeli olarak satmak, fiyatın ve vadenin akit sırasında belirlenmesi şartıyla caizdir. Bu faiz değil, meşru bir alışveriştir. Ancak ödeme geciktiğinde ek bedel istenmesi faizdir.

Faizli Hesaptaki Para

Kişinin elinde bilerek veya bilmeyerek biriken faiz gelirini kendi ihtiyaçlarında kullanmaması, sevap beklentisi olmaksızın bir fakire veya hayır kurumuna vermesi gerekir. Maaş ve benzeri ödemeler için zorunlu olarak banka hesabı kullanılması caizdir; mümkünse faiz işlemeyen hesap türleri tercih edilmelidir.

Katılım Bankacılığı

Katılım bankaları, faiz yerine kâr ve zarara katılma, murabaha (maliyet artı kâr satışı), icâre (kiralama) gibi yöntemlerle çalışır. Din İşleri Yüksek Kurulu, bu tür kurumların kurallara uygun işletilmesi hâlinde tercih edilebileceğini belirtir. Bununla birlikte her kurumun her ürününü toptan helal saymak yerine, işlemin gerçek yapısının dinî ölçülere uygun olup olmadığına dikkat edilmelidir.

Faizden Kaçınmanın Ahlaki Boyutu

Faiz yasağının amacı, ekonomik ilişkilerde adaleti sağlamak, sermayenin emek ve risk karşılığı kazanç sağlamasını teşvik etmek, borçluyu ezmemek ve toplumsal dayanışmayı güçlendirmektir. Kur’an, faize karşılık sadakayı öne çıkarır: Allah faizi eritir, sadakaları ise artırır (Bakara Suresi, 2/276). Bu sebeple müslümanların, ihtiyaç sahiplerine karşılıksız borç (karz-ı hasen) vermesi büyük bir fazilettir.

Borç Verme ve Alma Adabı

Faizden kaçınmanın bir diğer yolu, müslümanlar arasında karşılıksız borç verme geleneğini yaşatmaktır. Kur’an, Allah’a güzel bir borç verenin karşılığının kat kat artırılacağını bildirir (Bakara Suresi, 2/245). Borç verirken belgelendirmek, vadeyi belirlemek ve şahit tutmak hem alacaklıyı hem borçluyu korur.

Borç alan kişinin de borcunu zamanında ödemeye özen göstermesi gerekir. Hz. Peygamber, ödeme gücü olduğu hâlde borcunu geciktirmenin zulüm olduğunu bildirmiştir (Buhârî, İstikrâz; Müslim, Müsâkât). Borcun ödenmesi sırasında, önceden şart koşulmamış olmak kaydıyla, borçlunun gönül rızasıyla fazlasını vermesi ise faiz değil, güzel bir teşekkür ifadesidir; Hz. Peygamber de aldığı borcu daha iyisiyle ödemiştir. Aile bütçesini gelir ölçüsünde planlamak, gereksiz tüketimden kaçınmak ve tasarruf yapmak, faizli borca muhtaç olmamanın en sağlam yoludur.

Finans ürünleri sürekli değiştiğinden, kendi durumunuza ilişkin kesin bilgi için fetva.diyanet.gov.tr adresine veya Alo 190 hattına başvurmanız en doğru yoldur. Kişiye özel yatırım ve finans kararları için ise bir uzmana danışmalısınız.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Bakara Suresi (2/275-280); Âl-i İmrân Suresi (3/130); Müslim, Müsâkât; Müslim, Müsâkât; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, Faiz ve kredi konulu kararlar ve mütalaalar; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal II: İslam ve Toplum; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ribâ" md.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →