Anne Babaya İyilik

Birrü’l-Vâlideyn: Anne Babaya İyilik

İslam’da anne babaya iyilik, birrü’l-vâlideyn diye anılır ve en faziletli amellerden biri sayılır. Kur’an-ı Kerim’de bu emir pek çok yerde doğrudan Allah’a kulluk emrinin hemen ardından gelir. Bu sıralama tesadüf değildir: İnsanın varlığının gerçek sebebi Allah, görünen vesilesi ise anne ve babadır. Birine kulluk, diğerine vefa borcumuz vardır.

Kur’an’da Anne Baba

İsrâ Suresi’nin 23 ve 24. ayetleri bu konunun temel metnidir. Anlamı şöyledir: “Rabbin, kendisinden başkasına kulluk etmemenizi ve anne babaya iyi davranmanızı kesin olarak emretti. Onlardan biri veya ikisi senin yanında yaşlanırsa onlara ‘öf’ bile deme, onları azarlama; onlara güzel söz söyle. Onlara merhametle alçakgönüllülük kanadını ger ve ‘Rabbim, onlar beni küçükken nasıl yetiştirdilerse sen de onlara öyle merhamet et’ de.”

Bu ayetlerde dikkat çeken birkaç incelik vardır:

• “Öf” bile dememek: Hoşnutsuzluğu belirten en küçük ses bile yasaklanmıştır. Bundan daha ağır söz ve davranışların haram olduğu evleviyetle anlaşılır.
• Yaşlılık vurgusu: Anne baba en çok yaşlandıklarında sabır ve ilgi isterler. Ayet özellikle bu döneme dikkat çeker.
• Dua: Evlat, anne babasının kendisi için çektiği zahmeti hatırlayarak onlara dua etmelidir.

Lokmân Suresi’nde de annenin çocuğunu zahmet üstüne zahmetle taşıdığı hatırlatılır ve insana “Bana ve anne babana şükret” buyrulur (Lokmân Suresi, 31/14). Ahkâf Suresi’nde ise hamilelik ve emzirme dönemindeki fedakârlık anılır (Ahkâf Suresi, 46/15).

Hadislerde Anne Babaya İyilik

Abdullah b. Mes’ûd, Peygamberimize Allah’ın en çok sevdiği amelin hangisi olduğunu sorduğunda, vaktinde kılınan namazdan sonra anne babaya iyiliği saydığını rivayet eder (Buhârî, Mevâkît 5; Müslim, Îmân 137).

Bir adam gelip “İyilik etmeme en layık kimdir?” diye sorduğunda Resûlullah üç defa “Annen”, dördüncüde “Baban” demiştir (Buhârî, Edeb 2; Müslim, Birr 1). Bu hadis, annenin hakkının özellikle büyük olduğunu gösterir.

Anne babaya karşı gelmek (ukûk), büyük günahlar arasında sayılmıştır (Buhârî; Müslim). Cihada katılmak için izin isteyen bir gence Peygamberimiz, anne babasının hayatta olup olmadığını sormuş, “Öyleyse onlara hizmet ederek cihad et” buyurmuştur (Buhârî, Cihâd 138; Müslim, Birr 5).

Anne Babaya Karşı Görevlerimiz

Hayattayken

• Onlara saygılı ve yumuşak konuşmak, seslerini yükseltmemek,
• İhtiyaçlarını karşılamak; muhtaç iseler nafakalarını temin etmek,
• Onları sık sık ziyaret etmek, aramak, gönüllerini hoş tutmak,
• Günah olmayan isteklerini yerine getirmek,
• Hastalık ve yaşlılıkta onlara bakmak, onları yalnız bırakmamak,
• Kararlarda onların görüşünü almak, emeklerini takdir etmek.

Müslüman Olmayan Anne Baba

Kur’an, anne baba insanı Allah’a ortak koşmaya zorlasa bile bu konuda onlara itaat edilmeyeceğini, ancak dünyada onlarla iyi geçinilmesi gerektiğini bildirir (Lokmân Suresi, 31/15). Hz. Esmâ, müşrik annesi ziyaretine geldiğinde ona iyilik edip etmeyeceğini sormuş, Peygamberimiz annesiyle ilişkisini sürdürmesini söylemiştir (Buhârî; Müslim).

İtaatin Sınırı

Anne babaya itaat, Allah’a isyanı gerektirmeyen konularla sınırlıdır. “Yaratana isyan olan işte yaratılana itaat yoktur” ilkesi burada da geçerlidir. Ancak itaat edilemeyen durumlarda bile üslup kırıcı olmamalı, saygı korunmalıdır.

Vefatlarından Sonra

Anne babaya iyilik ölümle sona ermez. Hadislerde, vefatlarından sonra onlar için dua ve istiğfar etmek, vasiyetlerini yerine getirmek, akrabalarıyla bağı sürdürmek ve dostlarına ikram etmek iyiliğin devamı olarak sayılmıştır (Ebû Dâvûd, Edeb). Ayrıca insan öldüğünde amel defteri kapanır; ancak sadaka-i câriye, faydalanılan ilim ve kendisine dua eden salih evlat müstesnadır (Müslim, Vasiyyet 14). Bu hadis, salih evladın anne babası için sürekli bir hayır kaynağı olduğunu gösterir.

Anne baba için sıkça okunan Kur’anî dualardan biri şudur: “Rabbenağfir lî ve li-vâlideyye ve li’l-mü’minîne yevme yekûmü’l-hisâb” (Rabbimiz, hesap gününde beni, anne babamı ve müminleri bağışla) (İbrâhîm Suresi, 14/41).

Günümüzde Anne Babaya İyilik

Şehir hayatı, uzak mesafeler ve yoğun iş temposu, anne babayla ilişkileri zorlaştırabilir. Buna rağmen düzenli telefon görüşmeleri, bayram ve özel günlerde ziyaret, sağlık kontrollerine eşlik etmek ve günlük ihtiyaçlarını takip etmek bu görevin bugünkü karşılıklarıdır. Yaşlı anne babayı, imkân varken bakımevine bırakıp unutmak yerine, mümkünse yanında tutmak veya sık sık ilgilenmek İslam ahlakına daha uygundur. Anne babanın yaşlılıkta tekrarladığı sözlere sabır göstermek, onların da bizim çocukluğumuza sabrettiğini hatırlamakla kolaylaşır.

Sonuç

Anne baba, cennete açılan kapılardır. Onların rızasını kazanmak, Allah’ın rızasına giden yolun önemli bir parçasıdır. Yoğun hayat temposu içinde onlara ayırdığımız zaman, verdiğimiz bir telefon, öptüğümüz bir el, Allah katında büyük değer taşır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: İsrâ Suresi (17/23-24); Lokmân Suresi (31/14-15); Ahkâf Suresi (46/15); Buhârî, Edeb 2; Müslim, Birr 1; Müslim, Vasiyyet 14; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Birrü'l-Vâlideyn" md.; Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir, İsrâ 23-24 açıklaması

Bu içerik nasıl hazırlandı? →