Hicri Takvim ve Aylar

Hicri Takvim Nedir?

Hicri takvim, Peygamber Efendimizin Mekke’den Medine’ye hicretini başlangıç kabul eden ve Ay’ın Dünya etrafındaki hareketine dayanan takvimdir. Kamerî (ay) takvim olarak da bilinir. İslam dünyasında namaz dışındaki pek çok ibadetin zamanı, özellikle Ramazan orucu, bayramlar, hac ve kandiller bu takvime göre belirlenir.

Takvimin Başlangıcı

Peygamberimiz döneminde ve Hz. Ebû Bekir zamanında resmî bir takvim yoktu; yıllar önemli olaylarla anılırdı. Hz. Ömer’in halifeliği döneminde, yazışmalarda tarih belirsizliği ortaya çıkınca sahabe ile istişare edildi. Peygamberimizin doğumu, peygamberliği ve vefatı gibi başlangıç önerileri arasında, Hz. Ali’nin de desteklediği hicret olayı tercih edildi. Hicretin gerçekleştiği yılın ilk ayı olan Muharrem’in birinci günü, takvimin başlangıcı kabul edildi. Bu tarih miladi 16 Temmuz 622’ye denk gelir.

Ay Yılının Yapısı

Hicri ay, hilalin görülmesiyle başlar ve bir sonraki hilale kadar sürer. Bu nedenle hicri aylar 29 veya 30 gündür. On iki aydan oluşan bir hicri yıl yaklaşık 354 veya 355 gündür. Bu da güneş yılına göre yaklaşık 10-11 gün kısa demektir. Bu fark sebebiyle Ramazan ve bayramlar her yıl miladi takvimde yaklaşık 11 gün öne gelir ve yaklaşık 33 yılda bütün mevsimleri dolaşır. Böylece Müslümanlar ömürleri boyunca orucu hem kısa kış günlerinde hem de uzun yaz günlerinde tutma imkânı bulurlar.

Kur’an, Ay’ın evrelerinin insanlar ve hac için vakit ölçüsü olduğunu bildirir (Bakara Suresi, 2/189). Peygamberimiz de “Hilali görünce oruç tutun, onu görünce bayram yapın; hava bulutlu olursa ayı otuza tamamlayın” buyurmuştur (Buhârî, Savm 11; Müslim, Sıyâm 17-18). Günümüzde Türkiye’de Diyanet İşleri Başkanlığı, astronomik hesaplamaları esas alarak hicri takvimi önceden belirlemektedir.

Hicri takvimde gün, güneşin batışıyla başlar. Bu yüzden kandil geceleri, ilgili günden önceki gecedir.

On İki Hicri Ay

1. Muharrem: Hicri yılın ilk ayıdır. Haram aylardandır. Onuncu günü Aşure günüdür.
2. Safer: Cahiliye döneminde uğursuz sayılırdı. Peygamberimiz, “Safer (uğursuzluğu) yoktur” buyurarak bu inancı reddetmiştir (Buhârî, Tıb 45; Müslim, Selâm 102).
3. Rebîülevvel: Peygamberimizin doğduğu, hicret ettiği ve vefat ettiği aydır. On ikinci gecesi Mevlid Kandili olarak kutlanır.
4. Rebîülâhir: “İkinci bahar ayı” anlamına gelir.
5. Cemâziyelevvel: Cemâzi aylarının ilkidir.
6. Cemâziyelâhir: Cemâzi aylarının ikincisidir.
7. Receb: Haram aylardandır ve Üç Aylar’ın ilkidir. Regaib ve Mi’rac kandilleri bu aydadır.
8. Şâban: Peygamberimizin en çok nafile oruç tuttuğu aydır. On beşinci gecesi Berat Kandili olarak anılır.
9. Ramazan: Oruç ayıdır. Kur’an bu ayda indirilmeye başlanmıştır. Kadir Gecesi bu aydadır.
10. Şevval: İlk üç günü Ramazan Bayramı’dır. Bu ayda altı gün oruç tutmak sünnettir (Müslim, Sıyâm 204).
11. Zilkade: Haram aylardandır. Hac ayları arasındadır.
12. Zilhicce: Haram aylardandır. Hac ibadeti bu ayda yapılır. Dokuzuncu günü Arefe, onuncu günü Kurban Bayramı’nın ilk günüdür.

Haram Aylar

Kur’an, Allah katında ayların sayısının on iki olduğunu ve bunlardan dördünün haram (hürmetli) aylar olduğunu bildirir (Tevbe Suresi, 9/36). Peygamberimiz bu ayları Zilkade, Zilhicce, Muharrem ve Receb olarak açıklamıştır (Buhârî, Tefsîr, Tevbe 8; Müslim, Kasâme 29). Cahiliye döneminde de bu aylarda savaş yapılmaz, hac ve ticaret yolculukları güven içinde yapılırdı. İslam bu ayların hürmetini korumuş ve bu aylarda günahlardan özellikle sakınmayı öğütlemiştir.

Hicri ve Miladi Takvim

Miladi takvim güneş yılına, hicri takvim ay yılına dayanır. Bu nedenle bir miladi yıla bazen iki hicri yılbaşı düşebilir. Osmanlı Devleti’nde hicri takvimin yanında mali işler için güneş yılına dayalı “Rumi takvim” de kullanılmıştır. Türkiye’de 1926’dan itibaren resmî işlerde miladi takvim kullanılmaktadır; ancak dini gün ve geceler hicri takvime göre belirlenmeye devam etmektedir.

Hicri Yılbaşı

Muharrem ayının ilk günü hicri yılbaşıdır. Bu günün özel bir ibadeti bulunmamakla birlikte, Müslümanlar yeni yıla girerken geçen yılın muhasebesini yapmak, tövbe etmek ve yeni yılın hayırlı olması için dua etmek gibi güzel davranışlarla bu vesileyi değerlendirebilirler. Hicretin taşıdığı fedakârlık ve yeniden başlama anlamı, hicri yılbaşını bir iç muhasebe fırsatına dönüştürür. Aynı ayın onuncu günü olan Aşure’de oruç tutmak ise sahih hadislerle sabit bir sünnettir.

Takvimi Takip Etmek

Diyanet İşleri Başkanlığı her yıl dini günler takvimini yayımlar. Bu takvim sayesinde Üç Aylar’ın başlangıcı, kandil geceleri, Ramazan’ın ilk günü ve bayramlar önceden öğrenilebilir. Hicri ayları bilmek, Müslümanın ibadet hayatını planlamasına yardımcı olur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Bakara Suresi (2/189); Tevbe Suresi (9/36); Buhârî, Savm 11; Müslim, Sıyâm 17-18; Taberî, Târîhu'r-rusül ve'l-mülûk (takvimin başlangıcı); Diyanet İşleri Başkanlığı, Hicri Takvim ve Dini Günler; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Takvim" ve "Eşhür-i Hurum" md.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →