Hicret

Hicret Ne Demektir?

Hicret, sözlükte “terk etmek, bir yerden başka bir yere göç etmek” anlamına gelir. İslam tarihinde ise Peygamber Efendimizin ve Müslümanların, inançlarını özgürce yaşayabilmek için Mekke’den Yesrib’e (Medine) göç etmelerini ifade eder. Hicret, bir kaçış değil, İslam davetinin yeni bir döneme geçişi, bir toplum ve devlet inşasının başlangıcıdır.

Hicretin Sebepleri

• Artan baskılar: On üç yıllık Mekke döneminde Müslümanlar işkence, boykot ve ölüm tehditleriyle karşılaştılar. Ebû Tâlib’in vefatından sonra Peygamberimizin kabile himayesi zayıfladı.
• Medine’nin daveti: Akabe biatlarıyla Medineli Evs ve Hazreç kabilelerinden Müslüman olanlar, Peygamberimizi kendi canları ve aileleri gibi koruyacaklarına söz verdiler.
• Davetin geleceği: Mekke’de İslam’ın yayılması neredeyse durmuştu. Medine ise yeni bir toplum kurmak için uygun bir zemin sunuyordu.

Müslümanların Hicreti

İkinci Akabe Biatı’ndan sonra Peygamberimiz, Müslümanlara Medine’ye hicret etmeleri için izin verdi. Müslümanlar, müşriklerin engellemelerinden korunmak için küçük gruplar hâlinde, çoğunlukla gizlice yola çıktılar. Pek çoğu evini, malını ve ailesini geride bırakmak zorunda kaldı. Hz. Ömer’in ise açıkça hicret ettiği rivayet edilir. Kısa sürede Mekke’de Peygamberimiz, Hz. Ebû Bekir, Hz. Ali ve gitmeye gücü yetmeyenler dışında Müslüman kalmadı.

Dârünnedve Kararı

Müslümanların Medine’de güç kazanmasından endişe eden Kureyş ileri gelenleri, Dârünnedve denilen toplantı yerinde bir araya geldi. Peygamberimizi hapsetmek veya sürgün etmek gibi öneriler tartışıldı. Sonunda her kabileden bir gencin aynı anda saldırarak onu öldürmesine karar verildi; böylece kan davası bütün kabilelere dağılacak ve Hâşimoğulları intikam alamayacaktı. Kur’an bu tuzağa işaret eder: “Hani inkâr edenler seni tutuklamak, öldürmek veya yurdundan çıkarmak için tuzak kuruyorlardı. Onlar tuzak kuruyorlardı, Allah da tuzak kuruyordu. Allah, tuzak kuranların en hayırlısıdır” (Enfâl Suresi, 8/30).

Hicret Gecesi

Cebrâil (a.s.), Peygamberimize müşriklerin planını haber verdi ve hicret izni geldi. Peygamberimiz, öğle sıcağında Hz. Ebû Bekir’in evine gidip hicret iznini bildirdi. Hz. Ebû Bekir, “Arkadaşlık, ey Allah’ın Resûlü?” diye sordu ve “Evet” cevabını alınca sevincinden ağladı (Buhârî, Menâkıbü’l-ensâr 45).

O gece Peygamberimiz, yanındaki emanetleri sahiplerine iade etmesi için Hz. Ali’yi kendi yatağına yatırdı. Düşmanlarının bile ona emanet bıraktığı bu durum, onun güvenilirliğinin en açık göstergesidir. Evin etrafını saran müşriklerin arasından Yâsîn Suresi’nin ilk ayetlerini okuyarak çıktığı rivayet edilir. Sabah olunca yatakta Hz. Ali’yi bulan müşrikler büyük bir hayal kırıklığına uğradı.

Sevr Mağarası

Peygamberimiz ve Hz. Ebû Bekir, takipçileri şaşırtmak için Medine yolunun tersi yönünde, Mekke’nin güneyindeki Sevr Dağı’nda bulunan mağaraya gizlendiler ve orada üç gün kaldılar. Hz. Ebû Bekir’in oğlu Abdullah geceleri gelip Mekke’deki haberleri getiriyor, kızı Esmâ yiyecek hazırlıyor, azatlı kölesi Âmir b. Füheyre de koyunlarını otlatarak izleri siliyordu. Esmâ, yiyecek torbasını bağlamak için kuşağını ikiye ayırdığından “Zâtü’n-nitâkayn” (iki kuşaklı) lakabını aldı.

Müşrikler mağaranın ağzına kadar geldi. Hz. Ebû Bekir, “Ey Allah’ın Resûlü, biri ayaklarının altına baksa bizi görecek” diye endişelenince Peygamberimiz, “Üçüncüleri Allah olan iki kişi hakkında ne düşünürsün?” buyurdu (Buhârî, Tefsîr, Tevbe 9; Müslim, Fezâilü’s-sahâbe 1). Kur’an bu anı şöyle anlatır: “…O, mağarada bulunan iki kişiden biri iken arkadaşına ‘Üzülme, Allah bizimle beraberdir’ diyordu” (Tevbe Suresi, 9/40).

Medine Yolculuğu

Üç günün sonunda, kılavuz olarak tutulan Abdullah b. Uraykıt ile birlikte sahil yolunu takip ederek Medine’ye doğru yola çıktılar. Kureyş, Peygamberimizi yakalayana yüz deve ödül vaat etmişti. Bu ödül için peşlerine düşen Sürâka b. Mâlik’in atının ayakları defalarca kuma saplandı. Sürâka bunun üzerine eman istedi ve takipten vazgeçti. Peygamberimizin ona Kisrâ’nın bileziklerini takacağını müjdelediği rivayet edilir; bu müjde Hz. Ömer döneminde gerçekleşmiştir.

Kuba ve Medine’ye Varış

Peygamberimiz, Medine’nin yakınındaki Kuba’ya ulaştı ve burada birkaç gün kalarak İslam’ın ilk mescidi olan Kuba Mescidi’ni inşa etti. Ardından Medine’ye doğru yola çıktı ve yolda Rânûnâ vadisinde ilk cuma namazını kıldırdı. Medineliler, onu büyük bir sevinçle karşıladı. Herkes Peygamberimizin kendi evinde kalmasını istiyordu. Peygamberimiz, devesinin çöktüğü yerin yakınındaki Ebû Eyyûb el-Ensârî’nin evinde misafir oldu. Devenin çöktüğü arsa satın alınarak Mescid-i Nebevî inşa edildi.

Hicri Takvim

Hz. Ömer döneminde, sahabenin istişaresiyle hicret yılı İslam takviminin başlangıcı olarak kabul edildi. Takvimin başlangıcı, hicret yılının Muharrem ayının ilk günüdür (16 Temmuz 622). Bu tercih, hicretin İslam tarihinde bir dönüm noktası olarak görüldüğünü gösterir.

Hicretin Önemi ve Dersleri

• Hicret, inanç uğruna her türlü fedakârlığın yapılabileceğini göstermiştir.
• Tevekkül ile tedbirin bir arada olması gerektiği öğretilmiştir: Peygamberimiz Allah’a tam güvenirken en ince ayrıntısına kadar plan yapmıştır.
• Sadakat ve dostluğun en güzel örneği Hz. Ebû Bekir’de görülmüştür.
• Emanet, en zor şartlarda bile sahibine iade edilmiştir.
• Peygamberimiz “Muhacir, Allah’ın yasakladıklarını terk eden kimsedir” buyurarak (Buhârî, Îmân 4) hicretin manevi boyutuna dikkat çekmiştir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Enfâl Suresi (8/30); Tevbe Suresi (9/40); Buhârî, Menâkıbü'l-ensâr 45; İbn Hişâm, es-Sîretü'n-Nebeviyye; Muhammed Hamidullah, İslâm Peygamberi; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hicret" md.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →