İslam’da Hayvan Hakları

Hayvanlar da Bir Ümmettir

Kur’an-ı Kerim, yeryüzünde yürüyen her canlının ve kanatlarıyla uçan her kuşun, insanlar gibi birer ümmet olduğunu bildirir (En’âm Suresi, 6/38). Bu ayet, hayvanların da Allah’ın yarattığı, kendine özgü bir dünyası olan ve saygıyı hak eden varlıklar olduğunu gösterir. Kur’an’da bazı surelerin hayvan isimlerini taşıması (Bakara, En’âm, Nahl, Neml, Ankebût, Fîl) da onların önemine işaret eder.

İslam’a göre insan yeryüzünde halifedir; yani kendisine emanet edilen dünyayı Allah’ın rızasına uygun şekilde koruyup gözetmekle görevlidir. Hayvanlar bu emanetin bir parçasıdır ve onlara yapılan her iyilik ve kötülük ahirette hesaba konu olacaktır.

Hayvanlara Merhamet Hakkında Hadisler

• Susamış köpek: Hz. Peygamber, susuzluktan toprağı yalayan bir köpeğe kuyudan ayakkabısıyla su çıkarıp içiren bir adamın bu davranışı sebebiyle bağışlandığını anlatmıştır. Sahabiler “Hayvanlar için de bize sevap var mı?” diye sorunca “Her canlı ciğer sahibine yapılan iyilikte sevap vardır” buyurmuştur (Buhârî, Şürb; Müslim, Selâm).
• Kediye eziyet eden kadın: Bir kadın, bir kediyi hapsedip ne yemek vermesi ne de yiyeceğini araması için salıvermesi yüzünden ölmesine sebep olduğu için cehenneme girmiştir (Buhârî, Bed’ü’l-halk; Müslim, Selâm).
• Ağlayan deve: Hz. Peygamber, bir bahçede kendisini görünce inleyen bir deveyi okşamış ve sahibine “Allah’ın sana mülk olarak verdiği bu hayvan hakkında Allah’tan korkmuyor musun? O bana, senin onu aç bıraktığını ve yorduğunu şikâyet etti” buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Cihâd).
• Yavruları alınan kuş: Sahabiler bir kuşun yavrularını aldıklarında anne kuş çırpınmaya başlamış; Hz. Peygamber “Bu kuşu yavrularıyla kim üzdü? Yavrularını ona geri verin” buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Cihâd).

Yasaklanan Davranışlar

• Hayvanları hedef olarak kullanmak: Hz. Peygamber, canlı bir şeyin nişan tahtası yapılmasını yasaklamış ve bunu yapana lanet etmiştir (Müslim, Sayd).
• Hayvanları dövüştürmek: Hayvanları birbirine karşı kışkırtmak yasaklanmıştır (Ebû Dâvûd, Cihâd; Tirmizî, Cihâd). Horoz, köpek ve boğa dövüşleri gibi eğlenceler bu kapsamdadır.
• Yüze vurmak ve dağlamak: Hayvanların yüzüne vurmak ve yüzünü dağlamak yasaklanmıştır (Müslim, Libâs).
• Aşırı yük yüklemek: Hayvanlara güçlerinin üstünde yük yüklemek, onları aç ve susuz bırakmak haramdır.
• Eğlence için avlanmak: Yemek veya zarardan korunmak gibi meşru bir amaç olmaksızın, sırf eğlence için hayvan öldürmek uygun değildir. Hz. Peygamber, bir serçeyi bile boş yere öldürenin kıyamet gününde hesap vereceğini bildirmiştir (Nesâî, Dahâyâ).

Evcil Hayvanların Bakımı

Hanefî âlimlerine göre bir hayvanı sahiplenen kişi, onun yiyecek, su, barınma ve sağlık ihtiyaçlarını karşılamakla dinen yükümlüdür. Bakamayacaksa onu satması, bağışlaması veya bakabilecek birine teslim etmesi gerekir. Evcil hayvanı sahiplenip daha sonra sokağa terk etmek, ona eziyet etmek anlamına gelir ve vebaldir.

Kedi ve Köpek

Kedi, İslam kültüründe temiz kabul edilen ve evlerde beslenen bir hayvandır. Hz. Peygamber, kedinin necis olmadığını, evlerde dolaşan hayvanlardan olduğunu bildirmiştir (Ebû Dâvûd, Tahâret; Tirmizî, Tahâret). Köpek ise av, çoban ve bekçi köpeği gibi bir ihtiyaç için beslenebilir. İhtiyaç olmaksızın ev içinde köpek beslemek hadislerde hoş görülmemiştir (Buhârî, Hars; Müslim, Müsâkât). Hanefî mezhebinde köpeğin salyası necistir, ancak kendisi necis sayılmaz; Şâfiî mezhebinde ise köpek bütünüyle necistir ve temasın sonrasında yıkama konusunda daha ağır hükümler vardır. Bu durum, köpeğe eziyet etmeyi asla meşru kılmaz.

Sokak Hayvanları

Sokakta yaşayan kedi ve köpeklere yiyecek ve su vermek, özellikle kış aylarında onlar için barınak sağlamak sadaka hükmündedir. Osmanlı döneminde kuşlar, yaralı leylekler ve sokak hayvanları için kurulan vakıflar, bu merhamet anlayışının güzel örnekleridir. Bununla birlikte insanlara zarar veren başıboş hayvanlar konusunda yetkili kurumların, hayvana eziyet etmeyen ve insan güvenliğini sağlayan tedbirler alması gerekir.

Kurban ve Av Konusunda Merhamet

İslam, hayvanların yiyecek olarak kullanılmasına izin vermiştir; ancak bu izin, hayvana karşı merhametsizliği meşru kılmaz. Kurbanlık hayvanın kesime kadar iyi beslenmesi, taşınırken eziyet edilmemesi, kesim yerine sürüklenmemesi ve kesimin usulüne uygun, hızlı bir şekilde yapılması gerekir. Hz. Peygamber, bir adamın hayvanı yere yatırdıktan sonra bıçağını bilediğini görünce, “Onu birkaç defa öldürmek mi istiyorsun?” diyerek bu davranışı kınamıştır.

Av konusunda da benzer bir hassasiyet vardır. Meşru avlanma, yemek veya zararlı hayvanlardan korunmak amacıyla yapılır. Avlanma yasaklarına ve üreme dönemlerine uymak, nesli tükenmekte olan türleri korumak, hem kanuni hem de ahlaki bir sorumluluktur. Doğadaki dengeyi korumak, Allah’ın yarattığı düzene saygının bir gereğidir.

Hayvanlarla ilgili dinî sorularınız için fetva.diyanet.gov.tr adresine veya Alo 190 hattına başvurabilirsiniz.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: En'âm Suresi (6/38); Buhârî, Şürb; Müslim, Selâm; Buhârî, Bed'ü'l-halk; Müslim, Selâm; Ebû Dâvûd, Cihâd; Müslim, Sayd; Müslim, Libâs; Ebû Dâvûd, Tahâret; Tirmizî, Tahâret; Buhârî, Hars; Müslim, Müsâkât; Nesâî, Dahâyâ; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal II: İslam ve Toplum

Bu içerik nasıl hazırlandı? →