Saîd b. Zeyd (r.a.)

Kimliği ve Ailesi

Saîd b. Zeyd, Kureyş’in Adî koluna mensuptur; Hz. Ömer ile aynı kabiledendir ve onun amcasının oğludur. Babası Zeyd b. Amr, cahiliye döneminde putperestliği reddeden, Hz. İbrâhim’in dinini arayan “hanîf”lerdendi. Zeyd b. Amr, putlar adına kesilen hayvanların etini yemez, kız çocuklarını diri diri gömmek isteyenlerden onları alıp büyütürdü. Peygamberimizin bi’setinden önce vefat etmiştir. Resûlullah’ın, onun kıyamet günü tek başına bir ümmet olarak diriltileceğini haber verdiği rivayet edilir. Babasından aldığı bu tevhid terbiyesi, Saîd’in erkenden hakka yönelmesinde etkili oldu.

İslam’a Girişi

Saîd, eşi Fâtıma bint Hattâb (Hz. Ömer’in kız kardeşi) ile birlikte, Peygamberimiz Dârülerkam’a girmeden önce Müslüman olanlardandır. Müslüman olduklarını bir süre gizlediler. Habbâb b. Eret evlerine gelerek onlara Kur’an öğretirdi.

Hz. Ömer’in Müslüman oluşu onların evinde başladı. Ömer, kız kardeşinin ve eniştesinin Müslüman olduğunu öğrenince öfkeyle evlerine geldi ve Saîd’e saldırdı. Ancak onların kararlılığı ve okudukları Kur’an ayetleri karşısında yumuşadı ve iman etti. Saîd b. Zeyd şöyle anlatır: “Ömer Müslüman olmadan önce, İslam’a girdiğim için beni bağladığını gördüm” (Buhârî, Menâkıbü’l-ensâr). Bu söz, onun ilk dönemde çektiği sıkıntıları gösterir.

Peygamberimizle Beraberliği

Medine’ye hicret etti. Bedir savaşı sırasında Talha ile birlikte Kureyş kervanı hakkında bilgi toplamakla görevlendirildiğinden savaşa katılamadı. Peygamberimiz ikisine de ganimetten pay ayırarak onları Bedir ehlinden saydı. Uhud, Hendek ve sonraki bütün gazvelere katıldı.

Faziletine Dair Hadis

Aşere-i mübeşşere hadisinin ravilerinden biri de bizzat Saîd b. Zeyd’dir. O, Peygamberimizin on sahabiyi cennetle müjdelediğini anlatmış, dokuzunu saydıktan sonra onuncunun kim olduğu sorulunca biraz sustuktan sonra “Saîd b. Zeyd” diyerek kendi adını söylemiştir (Ebû Dâvûd, Sünnet; Tirmizî, Menâkıb). Kendini övmekten çekinmesi, bu cevabı ancak ısrar üzerine vermesi onun tevazuunu gösterir.

Sonraki Hizmetleri

Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer dönemlerinde Suriye fetihlerine katıldı. Yermük savaşında ve Dımaşk’ın kuşatılmasında bulundu; Ebû Ubeyde b. Cerrâh onu bir süre Dımaşk valisi olarak bıraktı. Ancak idarecilikten çok cihada katılmayı arzu ettiği için bu görevden ayrılmak istediği rivayet edilir.

Hz. Ömer, şûra heyetini belirlerken Saîd’i de faziletçe buna layık görmüş, fakat kendi akrabası olduğu için onu heyete almamıştır. Bu durum, hem Hz. Ömer’in akrabalık kayırmacılığından ne kadar uzak durduğunu, hem de Saîd’in makam peşinde olmadığını gösterir.

Duasının Kabulü

Erva bint Üveys adında bir kadın, Saîd’in kendi arazisinden bir parça gasp ettiğini iddia ederek Medine valisine şikâyette bulundu. Saîd, Peygamberimizden “Kim haksız yere bir karış toprak alırsa, kıyamet günü yedi kat yerden o kadarı boynuna dolanır” hadisini duyduğunu söyledi ve iddiadan vazgeçerek araziyi ona bıraktı. Sonra “Allah’ım, eğer yalan söylüyorsa gözünü kör et ve onu kendi arazisinde öldür” diye dua etti. Rivayete göre kadın gözlerini kaybetti ve kendi arazisindeki bir kuyuya düşerek öldü (Müslim, Müsâkāt; hadisin kendisi Buhârî, Mezâlim’de de geçer).

Vefatı

Fitne döneminde siyasi çatışmalardan uzak durdu. Hicretin 51. yılı civarında (671) yetmiş yaşını aşmış olarak Akîk’teki evinde vefat etti. Sa’d b. Ebî Vakkās ve Abdullah b. Ömer tarafından yıkanıp kefenlendi, Medine’de defnedildi.

Örnek Alınacak Yönleri

• Tevhid terbiyesi: Ailesinden aldığı hanîf inancını imanla taçlandırması.
• Tevazu: Cennetle müjdelendiğini söylerken bile kendini öne çıkarmaktan çekinmesi.
• Makam hırsından uzaklık: Valilik yerine hizmeti tercih etmesi.
• Haksızlığa uğradığında hakkını hadisle hatırlatması ve davayı büyütmeyip hakkından vazgeçebilmesi. Aile içinde imanı birlikte yaşamanın ve birbirine destek olmanın güzel örneği olması.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Menâkıbü'l-ensâr; Mezâlim; Müslim, Müsâkāt; Ebû Dâvûd, Sünnet; Tirmizî, Menâkıb; İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-kübrâ, III; İbn Abdilber, el-İstîâb; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Saîd b. Zeyd" md.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →