Sa’d b. Ebî Vakkās (r.a.)

Kimliği

Sa’d b. Ebî Vakkās (Mâlik b. Vüheyb), Kureyş’in Zühre koluna mensuptur ve Peygamberimizin annesi tarafından akrabasıdır. Bu yüzden Resûlullah onu kastederek “Bu benim dayımdır; herkes dayısını bana göstersin” buyurmuştur (Tirmizî, Menâkıb). Hicretten yaklaşık otuz yıl önce Mekke’de doğdu. Gençliğinde ok yapımı ve okçulukla uğraştı.

İslam’a Girişi

On yedi yaşlarındayken, Hz. Ebû Bekir’in daveti üzerine ilk Müslümanlar arasında iman etti. Kendisi “Ben İslam’ın üçte biri idim” diyerek, erken dönemde Müslüman olanların ne kadar az olduğunu anlatmıştır (Buhârî, Fedâilü’l-ashâb).

Annesi Hamne, oğlunun dinini bırakması için yemeyi içmeyi kesti. Sa’d annesine karşı saygısını korudu, ancak imanından vazgeçmedi. Bu olay üzerine, anne babaya iyiliği emreden, ancak şirke zorlamaları hâlinde onlara itaat edilmemesini bildiren ayetin indiği rivayet edilir (Lokmân Suresi, 31/15; Müslim, Fedâilü’s-sahâbe). Bu, anne baba hakkı ile Allah hakkı arasındaki dengeyi gösteren önemli bir örnektir.

Peygamberimizle Beraberliği

İslam uğruna ilk ok atan kişinin Sa’d olduğu kendisinden rivayet edilir (Buhârî, Fedâilü’l-ashâb). Bedir, Uhud, Hendek ve bütün gazvelere katıldı. Uhud’da Peygamberimizin yanında kalarak okçuluğuyla onu korudu.

Faziletine Dair Hadisler

Hz. Ali şöyle demiştir: “Resûlullah’ın, Sa’d’dan başka hiç kimse için anne ve babasını birlikte feda ettiğini duymadım. Uhud günü ona ‘At (okunu), anam babam sana feda olsun’ diyordu” (Buhârî, Cihâd; Meğâzî; Müslim, Fedâilü’s-sahâbe).

Peygamberimizin “Allah’ım, onun atışını isabetli kıl ve duasını kabul et” diye dua ettiği rivayet edilir (Tirmizî, Menâkıb). Bu sebeple Sa’d, duası makbul biri olarak tanınırdı. Aşere-i mübeşşere arasında yer alır.

Veda Haccında Bir Ders

Veda Haccı sırasında Mekke’de ağır hastalandı. Peygamberimiz onu ziyaret ettiğinde bütün malını vasiyet etmek istediğini söyledi. Resûlullah önce yarısına, sonra üçte ikisine izin vermedi ve “Üçte bir; üçte bir de çoktur. Mirasçılarını zengin bırakman, onları insanlara el açar hâlde bırakmandan daha hayırlıdır” buyurdu (Buhârî, Cenâiz; Vesâyâ; Müslim, Vasiyyet). Bu hadis, İslam miras ve vasiyet hukukunun temel dayanaklarındandır. Aynı ziyarette Peygamberimiz, ailesinin ağzına koyduğu lokma için bile sevap alacağını ona müjdelemiştir.

Fetihlerdeki Rolü

Hz. Ömer döneminde Irak cephesinin başkomutanlığına getirildi. 636 yılı civarında Kādisiyye savaşında Sâsânî ordusunu yendi; ardından Sâsânî başkenti Medâin fethedildi. Kûfe şehrinin kurulmasını sağladı ve bir süre valiliğini yaptı. Hz. Ömer, şûra heyetine onu da almış ve onun azlinin bir kusurdan dolayı olmadığını belirtmiştir.

Fitne Döneminde Tutumu

Hz. Osman’ın şehadetinden sonra yaşanan iç çatışmalarda hiçbir tarafta yer almadı. Kendisine gelenlere, mümini kâfirden ayırt edebilen bir kılıç getirmedikçe savaşa katılmayacağını söylediği rivayet edilir. Medine yakınlarındaki Akîk’te münzevi bir hayat sürdü. Ehl-i Sünnet âlimleri, fitne döneminde tarafsız kalan sahabilerin bu tutumunu da saygıyla karşılar.

Vefatı

Hicretin 55. yılı civarında (675) Akîk’teki evinde vefat etti. Aşere-i mübeşşereden en son vefat edendir. Bedir’de giydiği yün cübbeyle kefenlenmeyi vasiyet etti. Cenazesi Medine’ye getirildi ve Cennetü’l-Bakî’de defnedildi.

Namazı Hakkındaki Şikâyet

Kûfe valiliği sırasında bazı Kûfeliler, Hz. Ömer’e onun namazı iyi kıldırmadığını şikâyet ettiler. Sa’d, namazı tam olarak Peygamberimizin kıldırdığı gibi kıldırdığını, ilk iki rekâtı uzatıp son ikisini kısalttığını söyledi. Hz. Ömer yaptığı soruşturmada iddiaların asılsız olduğunu gördü (Buhârî, Ezân). Haksız yere onun hakkında konuşan bir kişiye yaptığı bedduanın kabul olduğu da rivayetlerde anlatılır.

Örnek Alınacak Yönleri

• İmanda sebat: Anneye saygıyı korurken hak yoldan ayrılmaması.
• Dua ve takva: Duasının makbuliyetine layık bir hayat sürmesi.
• Fitneden sakınma: Müslüman kanı dökülmesinden kaçınması.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Lokmân Suresi (31/15); Buhârî, Fedâilü'l-ashâb; Cihâd; Vesâyâ; Müslim, Fedâilü's-sahâbe; Vasiyyet; Tirmizî, Menâkıb; İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-kübrâ, III; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sa'd b. Ebû Vakkās" md.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →