Veda Hutbesi

Vedâ Haccı

Hicretin onuncu yılında (632) Peygamber Efendimiz, hac yapacağını ilan etti. Bu haber üzerine Arap yarımadasının dört bir yanından Müslümanlar Medine’ye akın etti. Peygamberimiz Zilkade ayının son günlerinde Medine’den yola çıktı. Rivayetlere göre bu hacca yüz bini aşkın Müslüman katıldı. Peygamberimizin hicretten sonra yaptığı tek hac olan bu hacca, Peygamberimizin ümmetiyle vedalaştığı için “Vedâ Haccı” denilmiştir. Aynı zamanda haccın bütün menasikini fiilen öğrettiği için “Belâğ Haccı” ve “İslâm Haccı” gibi adlarla da anılır.

Câbir b. Abdullah’ın rivayet ettiği uzun hadis, bu haccın ayrıntılarını adım adım anlatan en önemli kaynaktır (Müslim, Hac 147). Peygamberimiz, “Hac ibadetlerinizi benden alın; bilmiyorum, belki bu haccımdan sonra bir daha hac yapamam” buyurmuştur (Müslim, Hac 310).

Hutbenin Okunduğu Yer ve Zaman

Vedâ Hutbesi, Zilhicce ayının dokuzuncu günü, yani Arefe günü, Arafat’ın Urene vadisinde, Peygamberimizin devesi Kasvâ’nın üzerinden okunmuştur. Peygamberimiz, Kurban Bayramı’nın birinci günü Mina’da ve teşrik günlerinde de benzer konuşmalar yapmıştır. Bu yüzden Vedâ Hutbesi olarak bilinen metin, farklı hadis kitaplarında bu konuşmalardan derlenmiş parçalardan oluşur. Hutbe, sesi uzaktakilere ulaştırmak için Rebîa b. Ümeyye gibi gür sesli sahabiler tarafından cümle cümle tekrarlanmıştır.

Hutbenin Ana İlkeleri

Aşağıda, sahih kaynaklarda yer alan ifadelere dayanarak hutbenin temel mesajları özetlenmiştir:

Can, Mal ve Namus Dokunulmazlığı

Peygamberimiz, “Bu gününüz, bu ayınız ve bu şehriniz nasıl kutsal ise canlarınız, mallarınız ve namuslarınız da öylece birbirinize haramdır, dokunulmazdır” buyurmuştur (Müslim, Hac 147; Buhârî, İlim 9). Bu ilke, insan haklarının temelini oluşturur.

Cahiliye Geleneklerinin Kaldırılması

Cahiliye dönemine ait bütün âdetlerin ayaklar altına alındığını ilan etti. Cahiliye dönemindeki kan davaları kaldırıldı; Peygamberimiz, ilk olarak kendi akrabası Rebîa b. Hâris’in oğlunun kan davasını kaldırdığını açıkladı. Böylece reforma önce kendi ailesinden başladı.

Faizin Yasaklanması

Cahiliye faizinin tamamen kaldırıldığını bildirdi ve ilk olarak amcası Abbas b. Abdülmuttalib’in faiz alacaklarını kaldırdığını ilan etti (Müslim, Hac 147).

Kadın Hakları

“Kadınlar hakkında Allah’tan korkun. Siz onları Allah’ın emaneti olarak aldınız” buyurarak kadınların haklarını gözetmeyi emretti. Eşlerin birbiri üzerindeki karşılıklı haklarını hatırlattı ve kadınların yiyecek ve giyeceklerinin örfe uygun şekilde karşılanmasını erkeklere yükledi (Müslim, Hac 147).

Kur’an ve Sünnet’e Sarılmak

“Size bir şey bırakıyorum ki ona sımsıkı sarıldığınız sürece asla yolunuzu şaşırmazsınız: Allah’ın Kitabı” buyurdu (Müslim, Hac 147). Başka rivayetlerde Kitap ile birlikte Sünnet’in de anıldığı nakledilmiştir (İmam Mâlik, el-Muvatta’, Kader 3).

Irk ve Soy Üstünlüğünün Reddi

Teşrik günlerinde yaptığı konuşmada, “Rabbiniz birdir, babanız birdir. Arap’ın Arap olmayana, Arap olmayanın Arap’a, beyazın siyaha, siyahın beyaza üstünlüğü yoktur; üstünlük ancak takva iledir” anlamındaki sözleri söylediği rivayet edilmiştir (Ahmed b. Hanbel, Müsned). Bu ilke, Hucurât Suresi’nin 13. ayetinin hayata geçirilmesidir.

Emanet ve Kul Hakkı

Emanetlerin sahiplerine iade edilmesini emretti. Bir başka rivayette birbirinizin boynunu vurarak kâfirlere dönmeyin, buyurarak Müslümanlar arasındaki çatışmaya karşı uyardı (Buhârî, İlim 43; Müslim, Îmân 118).

Tebliğ Görevi

Hutbenin sonunda Peygamberimiz, orada bulunanlara “Allah hakkında bana sorulacaksınız; ne diyeceksiniz?” diye sordu. Sahabiler, “Tebliğ ettiğine, görevini yerine getirdiğine ve öğüt verdiğine şahitlik ederiz” dediler. Peygamberimiz şehadet parmağını göğe kaldırıp insanlara doğru indirerek üç defa “Allah’ım, şahit ol” buyurdu (Müslim, Hac 147). Ardından “Burada bulunanlar, bulunmayanlara tebliğ etsin” diyerek bu mesajı insanlığa ulaştırma görevini ümmetine yükledi (Buhârî, İlim 9).

Dinin Tamamlanması

Pek çok müfessire göre Mâide Suresi’nin 3. ayetindeki “Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, size nimetimi tamamladım ve size din olarak İslâm’ı beğendim” ifadesi, Vedâ Haccı’nda Arefe günü inmiştir (Buhârî, Îmân 33; Müslim, Tefsîr 3-5). Hz. Ömer’in bu ayetin Arafat’ta, bir Cuma günü indiğini söylediği rivayet edilir.

Hutbenin Evrensel Değeri

Vedâ Hutbesi, yaklaşık on dört asır önce insanlığa şu ilkeleri ilan etmiştir:

• Can, mal ve namus dokunulmazlığı,
• Irk, renk ve soy ayrımcılığının reddi, insanların eşitliği,
• Kadın haklarının korunması,
• Faizin ve sömürünün yasaklanması,
• Kan davasının kaldırılması, kişisel sorumluluk ilkesi,
• Emanete riayet ve hukukun üstünlüğü.

Vedâ Hutbesi, Peygamberimizin yirmi üç yıllık tebliğinin bir özeti ve ümmetine bıraktığı bir vasiyettir. Bu hutbeden yaklaşık üç ay sonra Peygamberimiz Rabbine kavuşmuştur.

Hutbeden Günümüze Dersler

Vedâ Hutbesi yalnızca tarihî bir metin değil, her dönemde yeniden okunması gereken bir öğüttür. Kul hakkına dikkat, aile içi ilişkilerde adalet, haksız kazançtan sakınma ve ayrımcılığa karşı çıkma gibi ilkeler bugün de Müslümanların önünde duran temel sorumluluklardır. Diyanet İşleri Başkanlığı, hutbenin bu mesajlarını her yıl Arefe ve bayram vaazlarında hatırlatmaktadır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Müslim, Hac 147; Buhârî, İlim 9; Buhârî, Hac 132; Mâide Suresi (5/3); Hucurât Suresi (49/13); İbn Hişâm, es-Sîretü'n-Nebeviyye; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Vedâ Haccı" md.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →