Besmele Yazıları ve Ünlü Besmele Levhaları

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Besmele ve Anlamı
Hat Sanatında Besmele
Besmele Levhası Türleri

Besmele, “Bismillâhirrahmânirrahîm” (rahman ve rahim olan Allah’ın adıyla) ifadesidir; hat sanatında en çok yazılan metinlerin başında gelir. Besmele levhaları, sülüs, celî sülüs, Kûfi ve ta’lik gibi yazılarla çok çeşitli kompozisyonlarla hazırlanır ve evlerde, camilerde saygıyla asılır.

Besmele ve Anlamı

Besmele, Fatiha Suresi’nin ilk ayeti ve Neml Suresi’ndeki (27/30) Hz. Süleyman’ın mektubunda geçen ifadedir. Tevbe Suresi hariç, Kur’an’daki her surenin başında yer alır. Müslümanlar için her hayırlı işin başında söylenen bir bereket ve Allah’a ithaf formülüdür. Besmele çekmenin fazileti hakkında çeşitli rivayetler aktarılır; bu rivayetlerin senet durumu hadis âlimlerince farklı değerlendirilmiştir. Örneğin “Besmele ile başlanmayan her önemli iş eksiktir” mealindeki rivayet için hadis kaynaklarına bakılması gerekir.

Hat Sanatında Besmele

Besmele, hattatların kendilerini sınadığı ve yeteneklerini gösterdiği başlıca metindir. Mushaf yazımında ilk sayfada, kitap başlarında ve ferman ve belgelerin üst kısmında yer alır. Hattatlar besmelenin yazımında harf kompozisyonunu çeşitlendirir: ince ve zarif nesih, geniş ve yoğun sülüs, geometrik Kûfi, akıcı ta’lik ve yoğun kompozisyonlu celî sülüs gibi. Bazı hattatlar harfleri ters, aynalı ya da simetrik biçimde yerleştirir. “Bismillâh”ın “be” harfinin ince uzantısı ve “sin” harfinin dişleri, besmelenin tanınmış görsel unsurlarıdır.

Besmele Levhası Türleri

Tek satır besmele: Nesih veya sülüsle yatay yazılan, sade biçim.
Çok satırlı kompozisyon: Sülüs ve celî sülüsle, harflerin üst üste bindirildiği yoğun düzen.
Aynalı (müsenna) besmele: Simetrik olarak iki yarısı birbirinin yansıması şeklinde yazılır.
Kûfi besmele: Geometrik, köşeli harflerle hazırlanan düzen.
Kuş ve hayvan biçimli yazılar: Bazı halk sanatı örneklerinde besmele figürlü kompozisyona dönüştürülür; bu uygulama hakkında dinî hassasiyet bakımından farklı görüşler vardır.

Ünlü Besmele Levhaları ve Hattatlar

Birçok Osmanlı hattatı ünlü besmele kompozisyonları hazırlamıştır. Şeyh Hamdullah, Ahmed Karahisârî, Hâfız Osman, Mustafa Râkım ve Kazasker Mustafa İzzet gibi ustaların besmele levhaları müzelerde ve koleksiyonlarda korunur. Ustalar arasında kıyaslama yaparken, kesin “en güzel besmele” belirlemek yerine her ustanın üslubunu ve kompozisyon yaklaşımını incelemek daha doğrudur. Hattatlar için bkz. ünlü hattatlar, Şeyh Hamdullah ve Hâfız Osman.

Besmele Levhasına Saygı

Besmele ve Kur’an ayeti içeren levhalar, saygı ile muamele edilmelidir. Uygun yükseklikte ve temiz bir yerde asılmalı, pis veya saygısız olabilecek mekânlardan uzak tutulmalıdır. Eskiyen levhalar çöpe atılmaz, uygun biçimde saklanır veya gömülür. Bazı âlimler, ev süsleri olarak ayet yazılı levhaların kullanılmasında sakınca görmez; ancak dekoratif nesne hâline gelip saygısızlığa yol açma ihtimalinden kaçınılmasını ister. Levha türleri için levha ve kıta yazısına bakılabilir.

Günümüzde Besmele Yazısı

Günümüzde besmele levhaları hat sergilerinde, hediyelik eşyalarda ve dijital tasarımlarda yaygındır. Çağdaş hattatlar klasik kuralları gözeterek yeni kompozisyonlar üretir. Hat sanatının genel bilgisi için Hat Sanatı Nedir? ve yazı türleri için yazı çeşitleri yazılarına göz atılabilir.

Besmelenin Harf Yapısı ve Yazım İncelikleri

Besmele on dokuz harften oluşur (Arapça yazımda) ve bu sayı İslam geleneğinde çeşitli yorumlara konu olmuştur. Hat sanatında “be” harfinin altındaki nokta, “sin” harfinin dişleri, “mim” harfinin kıvrımı ve “lam-elif” bağlantısı ayrı ayrı özen ister. “Bismillah” kelimesinde elif harfi yazılmaz; bu, Kur’an yazım kurallarına (resm-i Osmânî) uygun bir özelliktir. Hattat bu kuralı bilmeden kompozisyon kuramaz.

Besmele kompozisyonunda “Rahman” ve “Rahîm” sözcüklerinin vurgusu da önemlidir. Bazı levhalarda bu iki ad daha büyük yazılır ve Allah lafzı merkeze alınır. Harflerin birbirine geçmesi, kelimelerin üst üste bindirilmesi ve boşlukların süs işaretleriyle doldurulması celî sülüs levhalarında sıkça görülür. Bu yoğun kompozisyonlar, okuyucunun yazıyı çözmesini bir bakıma tefekkür sürecine dönüştürür.

Besmele ayrıca başka sanat dallarında da yer alır: çini panolarda, ahşap oymalarda, taş kitabelerde ve halı desenlerinde. Mimari kapılarda besmele sıkça kapı üstünde yer alır; bu, yapıya girişin Allah’ın adıyla yapılması anlayışını yansıtır. Dolayısıyla besmele yalnızca bir yazı değil, İslam sanatının hemen her alanına nüfuz etmiş bir sembol olarak karşımıza çıkar.

Besmele levhası yaptırmak veya satın almak isteyenler, metnin yazımının doğruluğuna, harekelerin yerine ve hattatın icazetine dikkat edebilir. Güvenilir bir hattata danışmak, hem yazım hatalarını önler hem de eserin sanatsal değerini garanti altına alır. Çocuklara besmeleyi öğretirken de güzel yazılmış bir levha, öğretici ve estetik bir araç olabilir.

Okullarda ve hat kurslarında besmele, çoğu zaman öğrencinin yazdığı ilk metin olur; bu gelenek hem sanatın hem imanın başlangıcını simgeler ve yeni başlayanlara büyük bir motivasyon verir.

Sıkça Sorulan Sorular

Besmele nedir?

“Bismillâhirrahmânirrahîm” ifadesidir; Allah’ın adıyla başlamak anlamına gelir.

Besmele neden hat sanatında çok yazılır?

Kur’an’ın başlangıcı ve her hayırlı işin başlangıç formülü olduğu için hattatlar için özel bir yere sahiptir.

Besmele levhası evde asılabilir mi?

Evet; saygıyla asılması ve uygun yerde bulunması önerilir.

Ünlü besmele levhaları kimler tarafından yapılmıştır?

Birçok Osmanlı hattatı besmele levhası yazmıştır; ayrıntılar eser eser incelenmelidir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 15 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Besmele" md.; Muhittin Serin, Hat Sanatı ve Meşhur Hattatlar; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal (besmele bölümü)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →