Ayıp Örtmek: Settârlık Ahlakı ve Kusur Aramamanın Önemi

İslam’da bir Müslümanın ayıbını ve gizli kusurunu örtmek büyük bir fazilettir. Peygamberimiz “Kim bir Müslümanın ayıbını örterse, Allah da dünyada ve ahirette onun ayıbını örter” buyurmuştur. Başkalarının gizli hallerini araştırmak (tecessüs) Kur’an’da yasaklanmıştır. Ancak bir başkasına zarar verecek suçların ve kul hakkına dönüşen haksızlıkların gizlenmesi bu kapsama girmez.

Allah Settârdır

Allah’ın güzel isimlerinden biri es-Settâr‘dır: kullarının kusurlarını örten, onları rezil etmeyen demektir. Peygamberimiz “Allah hayâ sahibidir ve örtücüdür (sittîr); hayâyı ve örtünmeyi sever” buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Hammâm 2; Nesâî, Gusül 7). Kul, bu isimden payını başkalarının kusurlarını örterek alır.

Ayıp Örtmenin Fazileti

“Kim bir Müslümanın ayıbını örterse, Allah da dünyada ve ahirette onun ayıbını örter.” (Müslim, Zikir 38)

Buhârî’nin rivayetinde de “Kim bir Müslümanın ayıbını örterse, Allah da kıyamet günü onun ayıbını örter” buyrulmuştur (Buhârî, Mezâlim 3). Herkesin gizli kalmasını istediği kusurları vardır. Başkasının kusurunu örten, Allah’ın kendi kusurlarını örtmesine vesile olur.

Tecessüs Yasağı

“Ey iman edenler! Zannın birçoğundan sakının. Çünkü zannın bir kısmı günahtır. Birbirinizin kusurlarını araştırmayın. Birbirinizin gıybetini yapmayın” (Hucurât Suresi, 49/12). Peygamberimiz de “Müslümanların kusurlarını araştırmayın. Kim Müslüman kardeşinin kusurunu araştırırsa, Allah da onun kusurunu araştırır; Allah kimin kusurunu araştırırsa, evinin içinde bile olsa onu rezil eder” buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Edeb 37; Tirmizî, Birr 85).

Günümüzde tecessüs şu şekillerde karşımıza çıkabilir:

• Başkasının telefonunu, mesajlarını veya e-postalarını izinsiz karıştırmak.
• Sosyal medyada birinin eski paylaşımlarını onu küçük düşürmek için taramak.
• Komşuların, akrabaların özel hayatını merakla takip edip konuşmak.
• Kulak misafiri olup duyduklarını yaymak.

Kendi Günahını İfşa Etmemek

Ayıp örtmek, kişinin kendi gizli günahlarını da kapsar. Peygamberimiz şöyle buyurmuştur: “Ümmetimin hepsi affa uğrar; ancak günahını açıkça işleyenler hariç. Kişinin gece bir günah işleyip, Allah onu örttüğü hâlde sabah ‘Ey falan, dün gece şunu yaptım’ demesi de bu açıkça işlemektendir” (Buhârî, Edeb 60; Müslim, Zühd 52). Günahı işlemiş olan kimse tövbe etmeli, fakat onu insanlara anlatmamalıdır.

Örtülmemesi Gereken Durumlar

Ayıp örtme ilkesinin sınırları vardır. Âlimler şu durumlarda susmanın doğru olmadığını belirtmiştir:

1. Başkasına zarar verme ihtimali: Çocuk istismarı, şiddet, dolandırıcılık gibi başkalarının can ve malını tehdit eden durumlar yetkililere bildirilmelidir.
2. Danışmanlık ve evlilik: Evlilik veya ortaklık için bilgi soran kimseye, ilgili konudaki önemli kusur dürüstçe söylenmelidir; Peygamberimiz de kendisine danışan Fâtıma bt. Kays’a talipleri hakkında bilgi vermiştir (Müslim, Talâk 36).
3. Kul hakkı: Bir haksızlığa uğrayan kişinin hakkını araması ve şikâyet etmesi meşrudur (Nisâ Suresi, 4/148).
4. Açıkça günah işlemekte ısrar edip topluma zarar verenler: Bu kişiler hakkında yetkili makamların uyarılması gerekebilir.

Ayıp Örtmenin Pratik Yolları

• Duyduğunuz bir kusuru başkasına aktarmayın.
• Birinin hatasını düzeltecekseniz, bunu yalnızken ve yumuşak bir dille yapın.
• Çocuklarınızın hatalarını misafirlerin veya akrabaların önünde anlatmayın.
• Eşlerin birbirinin sırlarını başkalarına açması çok çirkin görülmüştür (Müslim, Nikâh 123-124).
• Sosyal medyada başkalarının utanç verici görüntülerini paylaşmayın.

Sık Sorulan Sorular

Bir arkadaşımın günah işlediğini biliyorsam ne yapmalıyım?

Onu teşhir etmeden, uygun bir zamanda yalnızken nazikçe uyarmak ve onun için dua etmek en doğrusudur. Kimseye zararı dokunmayan kişisel günahları yaymamak gerekir.

Ayıp örtmek yalan söylemek anlamına mı gelir?

Hayır. Ayıp örtmek, bilineni anlatmamak ve konuyu açmamaktır; bunun için yalan söylemek gerekmez.

Geçmişte işlediğim bir günahı tövbe ettikten sonra anlatmalı mıyım?

Hayır. Allah’ın örttüğü günahı açmamak gerekir. İbret vermek amacıyla bile olsa ayrıntıya girmeden, genel ifadelerle konuşmak daha uygundur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Hucurât Suresi (49/12); Nisâ Suresi (4/148); Ebû Dâvûd, Hammâm 2; Nesâî, Gusül 7; Müslim, Zikir 38; Buhârî, Mezâlim 3; Ebû Dâvûd, Edeb 37; Tirmizî, Birr 85; Buhârî, Edeb 60; Müslim, Zühd 52; Müslim, Talâk 36; Müslim, Nikâh 123-124