Borç Verirken ve Alırken Nelere Dikkat Edilmeli? Senet ve Şahit

Kısa cevap: İslam’da borç vermek, darda kalan birine yardım etmenin en güzel yollarından biridir ve karşılığında hiçbir fazlalık şart koşulmadan verilir. Kur’an-ı Kerim, vadeli borçların yazıya geçirilmesini ve şahit tutulmasını öğütler (Bakara Suresi, 2/282). Borç alan kişi ise borcunu gücü yettiği ilk fırsatta, eksiksiz ve zamanında ödemekle yükümlüdür; çünkü borç, ahirete kalabilen bir kul hakkıdır.

Borç vermenin dinimizdeki yeri

Fıkıh dilinde karşılıksız verilen borca “karz” denir; güzel niyetle, faizsiz ve menfaat beklemeden verilen borç ise “karz-ı hasen” diye anılır. Kur’an’da Allah yolunda harcama yapmak, Allah’a güzel bir borç vermek olarak ifade edilir (Bakara Suresi, 2/245). Bu benzetme, ihtiyaç sahibine yapılan iyiliğin Allah katında ne kadar kıymetli olduğunu gösterir.

Borç vermek, muhtaç olanın onurunu korur. Sadaka almaktan utanan pek çok kişi, geri ödeyeceği bir borçla sıkıntısını atlatabilir. Bu yüzden imkânı olanın, ihtiyaç sahibine borç vermesi toplumdaki dayanışmanın temel taşlarından biridir.

Borç ayeti ne öğütler?

Kur’an’ın en uzun ayeti olan Bakara Suresi’nin 282. ayeti, borç ilişkisini adım adım düzenler. Bu ayette öne çıkan esaslar şunlardır:

• Yazmak: Belirli bir vadeye kadar borçlanıldığında bu borcun yazılması istenir. Borç küçük de olsa büyük de olsa yazmaktan üşenilmemesi öğütlenir.
• Adaletle yazmak: Yazan kişi taraflar arasında adaletle yazmalı, borçlu olan kişi de borcun miktarını eksiltmeden söylemelidir.
• Şahit tutmak: İki erkek ya da bir erkek ile iki kadın şahit tutulması tavsiye edilir.
• Vadeyi belirlemek: Borcun ne zaman ödeneceği açıkça konuşulmalıdır.

Ayette bunun gerekçesi de açıklanır: Yazmak, Allah katında daha adil, şahitlik için daha sağlam ve şüpheye düşmemek için daha uygundur. Yani senet, taraflar arasındaki güvensizliğin değil, unutkanlığın ve ileride çıkabilecek anlaşmazlıkların önüne geçmenin aracıdır. Bugün bu amacı noter senedi, imzalı bir borç belgesi, banka dekontu veya yazılı mesaj kayıtları gibi yollarla gerçekleştirmek mümkündür.

Borç verenin dikkat etmesi gerekenler

1. Fazlalık şart koşmamak: Verilen borca karşılık geri ödemede fazlalık istemek faizdir. Borçludan hediye, hizmet veya başka bir menfaat şart koşmak da aynı hükme girer.
2. Gücünü aşmamak: Kişi kendi ailesinin nafakasını tehlikeye atacak miktarda borç vermemelidir.
3. Kayıt tutmak: Yakın akraba veya dost da olsa, tutarı ve vadeyi yazılı hâle getirmek kırgınlıkları önler.
4. Darda kalana mühlet vermek: Borçlu gerçekten ödeyemiyorsa ona kolaylık tanımak, hatta imkân varsa borcu bağışlamak öğütlenir (Bakara Suresi, 2/280).
5. Başa kakmamak: Yapılan iyiliği dillendirip borçluyu küçük düşürmek, iyiliğin sevabını zayi eder.

Borç alanın sorumlulukları

Borç almak haram değildir; Peygamber Efendimiz de zaman zaman borçlanmıştır. Ancak borç, gerçek bir ihtiyaç için ve ödeme niyetiyle alınmalıdır. Lüks ve gösteriş için borç batağına girmek, İslam’ın israf ve ölçüsüzlükten sakındıran öğütleriyle bağdaşmaz.

Peygamber Efendimiz, ödeme gücü olduğu hâlde borcunu geciktirmenin zulüm olduğunu bildirmiştir (Buhârî, Havâlât 1; Müslim, Müsâkât 33). Ayrıca Allah yolunda şehit düşen kimsenin bile borç dışındaki bütün günahlarının bağışlanacağını haber vermiştir (Müslim, İmâre 119). Bu hadis, borcun kul hakkı olarak ne kadar ağır bir yük olduğunu gösterir.

Borç alan kişinin şunlara dikkat etmesi gerekir:

• Ödeyemeyeceğini bildiği bir borca girmemek.
• Vadesi geldiğinde, alacaklıyı peşinden koşturmadan ödemek.
• Ödeyemeyecekse vade dolmadan alacaklıya haber verip yeni bir takvim konuşmak.
• Borcu vasiyet defterine ya da güvendiği yakınlarına bildirmek; böylece vefat hâlinde mirastan ödenmesini sağlamak.

Güzel ödemenin sünnetteki yeri

Peygamber Efendimiz aldığı borcu öderken, şart koşulmaksızın, kendiliğinden daha iyisini vermiş ve “Sizin en hayırlınız, borcunu en güzel şekilde ödeyeninizdir” buyurmuştur (Buhârî, Vekâlet 6; Müslim, Müsâkât 118). Burada önemli bir incelik vardır: Borç alırken fazlalık şart koşulursa faiz olur; fakat borçlu, önceden hiçbir anlaşma ve örf olmadan, ödeme sırasında gönül rızasıyla teşekkür mahiyetinde biraz fazlasını verirse bu caiz ve güzel bir davranıştır.

Efendimiz ayrıca namazlarında borcun ağırlığından Allah’a sığınırdı (Buhârî, Ezân 149). Borçlu bir mümin de ödeme için gayret ederken dua etmeyi ihmal etmemelidir.

Borç ilişkisinde rehin ve kefil

Borç ayetinin devamında, yolculuk gibi yazı yazılamayan durumlarda alınıp teslim edilen bir rehinden söz edilir (Bakara Suresi, 2/283). Buna göre alacaklı, borcuna karşılık bir malı rehin olarak alabilir veya güvenilir bir kefil isteyebilir. Rehin alınan mal emanettir; alacaklı ondan faydalanmamalı ve borç ödenince eksiksiz iade etmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Arkadaşıma verdiğim borç için senet istemek ayıp mı?

Hayır. Kur’an borcun yazılmasını bizzat tavsiye eder. Senet istemek güvensizlik değil, ayetin öğüdüne uymaktır. Nazik bir dille açıklandığında dostluğa zarar vermez; aksine ileride doğabilecek anlaşmazlıkları önler.

Borcu dolar veya altın olarak vermek caiz mi?

Evet. Borç hangi cins üzerinden verildiyse aynı cins ve miktarla geri ödenir. Altın olarak verilen borç altın olarak alınır; burada fazlalık şart koşulmadıkça faiz söz konusu olmaz.

Borçlu vefat ederse borç ne olur?

Borç, mirasın paylaştırılmasından önce terekeden ödenir. Mirasçılar önce cenaze masraflarını, sonra borçları, ardından vasiyeti yerine getirir; kalan mal paylaştırılır. Alacaklı dilerse borcu helal edebilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Bakara Suresi (2/245, 280, 282); Buhârî, Havâlât 1; Müslim, Müsâkât 33; Müslim, İmâre 119; Buhârî, Vekâlet 6; Müslim, Müsâkât 118; Buhârî, Ezân 149