İşitme, Görme ve Kalp: Nahl 78 ve Duyularımızın Sorumluluğu

Nahl Suresi’nin 78. ayetinde “Allah sizi annelerinizin karnından hiçbir şey bilmez hâlde çıkardı ve şükredesiniz diye size kulaklar, gözler ve kalpler verdi” buyrulur. Kur’an işitme, görme ve kalbi (idrak) sıklıkla bu sırayla birlikte anar ve bunları hem büyük bir nimet hem de hesabı sorulacak bir emanet olarak tanıtır. İsrâ Suresi’nde “Kulak, göz ve kalp, bunların hepsi ondan sorumludur” (17/36) buyrulması, duyularımızı nasıl kullandığımızın ahirette sorulacağını hatırlatır.

Hiçbir Şey Bilmeden Doğmak

Ayet, insanın dünyaya bilgisiz geldiğini hatırlatarak başlar. Yeni doğan bir bebek, konuşamaz, yürüyemez, çevresini tanıyamaz. Ancak Allah ona öğrenmenin araçlarını vermiştir: işiten kulaklar, gören gözler ve anlayan bir kalp. Bebek önce sesleri duyar, sonra görmeye alışır, zamanla duyduğunu ve gördüğünü anlamlandırır. Bu süreç, insanın bütün bilgisinin Allah’ın verdiği imkânlar sayesinde olduğunu gösterir. Ayetin sonundaki “şükredesiniz diye” ifadesi, bu nimetlerin karşılığının şükür olduğunu bildirir.

Neden Önce İşitme?

Kur’an’da işitme ve görme birlikte anıldığında çoğunlukla işitme önce gelir (Mülk 67/23; Secde 32/9; Mü’minûn 23/78). Müfessirler bunun çeşitli hikmetlerini zikretmiştir:

• Vahyin işitilmesi: Vahiy önce kulak yoluyla alınır; peygamberlerin çağrısı işitilerek öğrenilir.
• Gelişim sırası: Bebeklerde işitme duyusunun görmeden önce işlev kazandığı bilinmektedir.
• Kesintisizlik: Göz kapanabilir, karanlıkta göremeyiz; kulak ise uykuda bile belirli ölçüde çalışmaya devam eder.

Ayrıca ayetlerde “işitme” (sem’) tekil, “gözler” (ebsâr) ise çoğul gelir. Bazı müfessirler bu farkı, herkesin aynı sesi aynı şekilde duyarken, gördükleri şeyin ve bakış açılarının farklı olabilmesine bağlamıştır.

Kalp: Anlamanın Merkezi

Ayette “kalpler” diye çevrilen “ef’ide” kelimesi, fuâd kelimesinin çoğuludur ve duygu ile idrakin merkezi anlamında kullanılır. Kur’an’a göre kalp, sadece kan pompalayan bir organ değil; anlayan, düşünen, inanan ve hisseden manevi bir merkezdir. Hac Suresi’nde “Gözler kör olmaz; fakat göğüslerdeki kalpler kör olur” buyrulur (22/46). Gözü gören ama kalbi körelmiş insan, kâinattaki işaretleri göremez. Asıl görme, kalbin görmesidir. Bu yüzden duamızda yalnızca gözlerimizin değil, kalbimizin de açık olmasını istemeliyiz.

Duyuların Nimet Olarak Değeri

Göz ve kulağın yapısı, yaratılıştaki inceliğin en çarpıcı örneklerindendir. Göz, ışığı kırar, odaklar ve milyonlarca hücreyle beyne iletir. Kulak, havadaki titreşimleri algılar, en hafif fısıltıyı bile ayırt eder; aynı zamanda denge duyumuzu da sağlar. Bu organların birinde oluşan küçük bir sorun bile hayatımızı derinden etkiler. İşitme ya da görme kaybı yaşayan bir insanın, bu nimetin değerini ne kadar iyi bildiğini düşünmek, bizi şükre yöneltir.

Peygamber Efendimiz, bir kutsî hadiste Allah’ın şöyle buyurduğunu haber vermiştir: “Kulumu iki sevgilisiyle (iki gözüyle) imtihan eder de o sabrederse, bunlara karşılık ona cenneti veririm” (Buhârî, Merdâ). Bu hadis, görme nimetini kaybedenler için büyük bir müjdedir.

Duyularımızın Hesabı

İsrâ Suresi’nin 36. ayeti şöyledir: “Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme. Çünkü kulak, göz ve kalp, bunların hepsi ondan sorumludur.” Bu ayet hem bir bilgi ahlakı hem de bir davranış ahlakı ortaya koyar:

1. Kulağın sorumluluğu: Gıybet, yalan ve dedikodu dinlememek; faydalı sözlere, Kur’an’a ve öğüde kulak vermek.
2. Gözün sorumluluğu: Harama bakmamak; Nûr Suresi mü’min erkek ve kadınlara gözlerini haramdan sakınmalarını emreder (24/30-31). Aynı zamanda ibret alacak şekilde bakmak.
3. Kalbin sorumluluğu: Kötü zan, kin ve hasetten arınmak; bilmediği konuda kesin hüküm vermemek.

Fussilet Suresi’nde ahirette insanın kulağının, gözlerinin ve derisinin yaptıklarına şahitlik edeceği bildirilir (41/20). Bu ayet, duyularımızın bir gün lehimize ya da aleyhimize konuşacağını hatırlatır.

Dijital Çağda Göz ve Kulak

Günümüzde ekranlar, gözümüzün ve kulağımızın en çok meşgul olduğu yerler hâline geldi. Saatlerce video izlemek, sosyal medyada gezinmek, haber akışlarını takip etmek, farkında olmadan duyularımızı yoruyor ve kalbimizi dağıtıyor. İsrâ 36’nın ışığında şu soruları sormak faydalı olabilir: Bugün gözüm neye baktı? Kulağım neyi dinledi? Kalbim bunlardan ne aldı? Ekran süresini sınırlamak, faydalı içerikler seçmek ve günün bir bölümünü sessizlik ve tefekküre ayırmak, duyularımızın hakkını vermenin yollarıdır.

Duyuları Korumak İçin Dua

Peygamber Efendimiz’in şu duayı okuduğu rivayet edilir: “Allah’ım, bedenime afiyet ver. Allah’ım, kulağıma afiyet ver. Allah’ım, gözüme afiyet ver” (Ebû Dâvûd, Edeb). Ayrıca “Allah’ım, beni kulağımla, gözümle faydalandır ve bunları benden varis kıl (ömrüm boyunca sağlam tut)” anlamındaki dua da Tirmizî’de geçer (Tirmizî, Deavât). Bu dualar, özellikle yaş ilerledikçe duyuların zayıflamaya başladığı dönemlerde gönüle güç verir. Elbette dua ile birlikte göz ve kulak kontrollerini aksatmamak da gereklidir.

Sık Sorulan Sorular

“Kulak, göz ve kalp sorumludur” ayeti hangi surededir?

İsrâ Suresi’nin 36. ayetidir.

Kur’an’da neden işitme görmeden önce gelir?

Müfessirler vahyin işitilerek alınması, işitmenin kesintisiz olması ve gelişim sırası gibi hikmetler zikretmiştir. Kesin sebebi Allah bilir.

Görme engelli birinin durumu hakkında hadiste ne müjde vardır?

Buhârî’deki kutsî hadise göre iki gözünü kaybedip sabreden kula Allah cenneti vaat etmiştir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Nahl Suresi (16/78); İsrâ Suresi (17/36); Hac Suresi (22/46); Fussilet Suresi (41/20); Nûr Suresi (24/30-31); Buhârî, Merdâ; Ebû Dâvûd, Edeb; Tirmizî, Deavât