📚 Konu Derlemesi
Gıybet ve Dil Âfetleri ile İlgili Ayetler, Hadisler ve Dualar
Gıybetle ilgili ayetler, hadisler ve dualar: gıybet, iftira, alay ve dilin korunması.
Gıybet, bir kişinin arkasından, hoşlanmayacağı bir özelliğini söylemektir. Söylenen doğru değilse buna iftira denir ve günahı daha ağırdır. Kur’an gıybeti çok sert bir benzetmeyle anlatır ve hemen ardından tövbeye çağırır; bu da kapının açık olduğunu gösterir.
Dilin âfetleri gıybetle sınırlı değildir: alay etmek, lakap takmak, zan beslemek, başkasının ayıbını araştırmak ve duyduğunu araştırmadan yaymak da aynı bölümde yasaklanır. Bu yasaklar bir toplumun güven zeminini korumayı hedefler.
Bazı durumlar gıybet sayılmaz: haksızlığa uğrayanın yetkiliye şikâyeti, bir işte danışılan kişinin doğruyu söylemesi, zararı önlemek için uyarı yapılması gibi. Ölçü, kırmak değil, meşru bir ihtiyacı gidermektir.
Gıybet bir kul hakkıdır; tövbesinde helallik aranır. Burada konuyla ilgili ayetleri, hadisleri ve rehber yazılarını topladık.
Gıybet ve Dil Âfetleri ile İlgili Ayetler
9 ayet · Diyanet meali
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱجْتَنِبُوا۟ كَثِيرًۭا مِّنَ ٱلظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ ٱلظَّنِّ إِثْمٌۭ ۖ وَلَا تَجَسَّسُوا۟ وَلَا يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا ۚ أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَن يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًۭا فَكَرِهْتُمُوهُ ۚ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ تَوَّابٌۭ رَّحِيمٌۭ
Yaaa ayyuhal lazeena aamanuj taniboo kaseeram minaz zanni inna ba'daz zanniismunw wa laa tajassasoo wa la yaghtab ba'dukum ba'daa; a yuhibbu ahadukum any yaakula lahma akheehi maitan fakarih tumooh; wattaqul laa; innal laaha tawwaabur Raheem
Ey iman edenler! Zannın bir çoğundan kaçının. Çünkü zannın bir kısmı günahtır. Birbirinizin kusurunu araştırmayın. Biriniz diğerini arkasından çekiştirmesin. Biriniz, ölmüş kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı? İşte bundan tiksindiniz. O halde Allah'tan korkun. Şüphesiz Allah, tevbeyi çok kabul edendir, çok merhamet edendir.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا يَسْخَرْ قَوْمٌۭ مِّن قَوْمٍ عَسَىٰٓ أَن يَكُونُوا۟ خَيْرًۭا مِّنْهُمْ وَلَا نِسَآءٌۭ مِّن نِّسَآءٍ عَسَىٰٓ أَن يَكُنَّ خَيْرًۭا مِّنْهُنَّ ۖ وَلَا تَلْمِزُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا۟ بِٱلْأَلْقَٰبِ ۖ بِئْسَ ٱلِٱسْمُ ٱلْفُسُوقُ بَعْدَ ٱلْإِيمَٰنِ ۚ وَمَن لَّمْ يَتُبْ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ
Yaaa ayyuhal lazeena aamanoo laa yaskhar qawmum min qawmin 'asaaa anyyakoonoo khairam minhum wa laa nisaaa'um min nisaaa'in 'Asaaa ay yakunna khairam minhunna wa laa talmizooo bil alqaab; bi'sal ismul fusooqu ba'dal eemaan; wa mal-lam yatub fa-ulaaa'ika humuz zaalimoon
Ey iman edenler! Bir topluluk diğer bir toplulukla alay etmesin. Belki de onlar, kendilerinden daha iyidirler. Kadınlar da kadınları alaya almasınlar. Belki onlar kendilerinden daha iyidirler. Kendi kendinizi ayıplamayın, birbirinizi kötü lakaplarla çağırmayın. İmandan sora fâsıklık ne kötü bir isimdir! Kim de tevbe etmezse işte bu kimseler zalimlerdir.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِن جَآءَكُمْ فَاسِقٌۢ بِنَبَإٍۢ فَتَبَيَّنُوٓا۟ أَن تُصِيبُوا۟ قَوْمًۢا بِجَهَٰلَةٍۢ فَتُصْبِحُوا۟ عَلَىٰ مَا فَعَلْتُمْ نَٰدِمِينَ
Yaaa ayyuhal lazeena aamanoo in jaaa'akum faasqum binaba in fatabaiyanooo an tuseeboo qawmam bijahalatin fatusbihoo 'alaa maa fa'altum naadimeen
Ey iman edenler! Eğer fasıkın biri size bir haber getirirsen onun doğruluğunu araştırın. Yoksa bilmeden bir topluluğa sataşırsınız da sonra yaptığınızdan pişman olursunuz.
إِذْ تَلَقَّوْنَهُۥ بِأَلْسِنَتِكُمْ وَتَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُم مَّا لَيْسَ لَكُم بِهِۦ عِلْمٌۭ وَتَحْسَبُونَهُۥ هَيِّنًۭا وَهُوَ عِندَ ٱللَّهِ عَظِيمٌۭ
iz talaqqawnahoo bi alsinatikum wa taqooloona bi afwaahikum maa laisa lakum bihee 'ilmunw wa tahsaboo nahoo haiyinanw wa huwa 'indl laahi 'azeem
Çünkü siz bu iftirayı, gelişi güzel birbirinizin ağzından alıyor ve hakkında bilgi sahibi olmadığınız (bu uydurma haberi) ağızlarınızda geveleyip duruyorsunuz. Bunun önemsiz olduğunu sanıyorsunuz. Halbuki bu, Allah katında çok büyük bir suçtur.
وَيْلٌۭ لِّكُلِّ هُمَزَةٍۢ لُّمَزَةٍ
Wai lul-li kulli hu mazatil-lumaza
Mal toplayıp onu tekrar tekrar sayan, insanları arkadan çekiştirip, kaş göz hareketleriyle alay edenlerin (hümeze ve lümezenin) vay haline!
هَمَّازٍۢ مَّشَّآءٍۭ بِنَمِيمٍۢ
Hammaazim mash shaaa'im binameem
Daima kusur arayıp kınayan, hep lâf götürüp getiren,
وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِۦ عِلْمٌ ۚ إِنَّ ٱلسَّمْعَ وَٱلْبَصَرَ وَٱلْفُؤَادَ كُلُّ أُو۟لَٰٓئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْـُٔولًۭا
Wa laa taqfu maa laisa laka bihee 'ilm; innas sam'a walbasara walfu'aada kullu ulaaa'ika kaana 'anhu mas'oolaa
Bir de hiç bilmediğin bir şeyin ardına düşme! Çünkü kulak, göz, gönül, bunların her biri yaptıklarından sorumludurlar.
وَٱلَّذِينَ يُؤْذُونَ ٱلْمُؤْمِنِينَ وَٱلْمُؤْمِنَٰتِ بِغَيْرِ مَا ٱكْتَسَبُوا۟ فَقَدِ ٱحْتَمَلُوا۟ بُهْتَٰنًۭا وَإِثْمًۭا مُّبِينًۭا
Wallazeena yu'zoonal mu'mineena almu'manaati bighairi mak tasaboo faqadih tamaloo buhtaananw wa ismam mubeenaa
Mümin erkeklere ve mümin kadınlara yapmadıkları bir şeyden dolayı eziyet edenler de bir iftira ve açık bir günah yüklenmişlerdir.
مَّا يَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌۭ
Maa yalfizu min qawlin illaa ladaihi raqeebun 'ateed
İnsan hiçbir söz söylemez ki yanında (onu) gözetleyen, dediklerini zapteden bir melek hazır bulunmasın.
Gıybet ve Dil Âfetleri ile İlgili Hadisler
- Allah her işte yumuşaklığı severAllah yumuşak davranandır, her işte yumuşaklığı sever.
- Allah Her Şeyde İhsanı EmretmiştirAllah her şeyde ihsanı (iyi ve güzel yapmayı) emretmiştir. Öldürdüğünüzde (meşru bir durumda) güzel bir şekilde öldürün; hayvan kestiğinizde güzel bir şekilde…
- Din NasihattirDin nasihattir. “Kime?” diye sorduk. Buyurdu ki: Allah’a, Kitabı’na, Resûlü’ne, Müslümanların yöneticilerine ve bütün Müslümanlara.
- Doğruluk cennete götürürDoğruluktan ayrılmayın. Çünkü doğruluk iyiliğe, iyilik de cennete götürür. Kişi doğru söyleyip doğruluğu aradıkça Allah katında sıddîk (çok doğru) diye yazılır. Yalandan…
- Dünyaya Gönül Bağlama ki Allah Seni SevsinBir adam: “Ey Allah’ın Resûlü, bana öyle bir amel göster ki onu yaptığımda Allah beni sevsin, insanlar da sevsin” dedi. Buyurdu ki:…
- Düşünmeden söylenen bir sözKul, Allah’ın rızasına uygun bir söz söyler de onu önemsemez; Allah onun sebebiyle kulun derecelerini yükseltir. Kul, Allah’ın gazabına sebep olan bir…
- En hayırlınız ahlakı en güzel olanınızdırSizin en hayırlılarınız, ahlakı en güzel olanlarınızdır.
- Gıybet nedir?“Gıybet nedir bilir misiniz?” “Allah ve Resûlü daha iyi bilir.” “Kardeşini hoşlanmayacağı bir şeyle anmandır.” “Söylediğim şey kardeşimde varsa?” “Söylediğin onda varsa…
Gıybet ve Dil Âfetleri ile İlgili Dualar
- İftiraya Uğrayanın Duası (Fe Sabrun Cemîl)Hz. Yakub'un ve ifk olayında Hz. Âişe'nin iftira karşısında okuduğu sabır ve yardım ayeti.
- Rabbihkum Bi’l-Hak Duası (Hz. Peygamber’in Duası)Peygamber Efendimize öğretilen, Allah'tan hak ile hükmetmesini ve yardım dileyen dua.
- Başkasının Hidayeti İçin Dua (Allâhümmehdi)Peygamberimizin Devs kabilesi ve Ebû Hüreyre'nin annesi için ettiği, kabul olan hidayet duası.
- Kıskançlık ve Hasede Karşı Bereket Duası (Mâşâallah, Bârekallah)Beğenilen bir nimet görüldüğünde hasede ve nazara engel olmak için bereket dileme sünneti.
- Rabbi İnnî Eûzü Bike En Es’eleke Duası (Hz. Nuh’un Duası)Hz. Nuh'un oğlu hakkındaki isteğinden sonra ettiği edep ve af duası.
- Meclis Kefareti DuasıBir sohbet veya toplantıdan kalkarken okunan, o mecliste yapılan hataları bağışlatmaya vesile olan kısa dua.
- Hz. Yusuf’un DuasıNimetleri anarak Müslüman olarak ölmeyi ve salihlere katılmayı dileyen Yûsuf 101. ayetteki dua.
- Zorlaşan İşler İçin Dua (Allâhümme Lâ Sehle)Zor görünen işlerin Allah'ın dilemesiyle kolaylaşması için okunan dua.
Konuyla İlgili Rehber Yazıları
- Anne Babaya İyilikKur'an ve hadislerde anne babaya iyilik (birrü'l-vâlideyn), onlara karşı görevlerimiz, ölümlerinden sonra yapılacaklar ve dua.
- Doğruluk ve EmanetSıdk (doğruluk) ve emanet ahlakı: Kur'an ve hadislerde doğruluğun değeri, yalanın zararları, emanetin kapsamı ve münafıklık alametleri.
- Duanın Adabı ve Kabul VakitleriDua nedir, nasıl edilir? Duanın adabı, kabulüne engel olan durumlar ve sahih hadislerde bildirilen duanın kabul edildiği vakitler.
- Gıybet ve DedikoduGıybet, iftira ve söz taşımanın (nemime) tanımı, Kur'an ve hadislerdeki hükmü, gıybetin caiz olduğu istisnalar ve gıybetten korunma yolları.
- İslam Ahlakının Temelleriİslam ahlakının kaynakları, niyet, ihlas, ihsan ve güzel huy kavramları; Kur'an ve sünnet ışığında ahlaklı bir hayatın temel ilkeleri.
- Komşu Hakkıİslam'da komşuluk ilişkileri, komşu hakkının önemi, komşu çeşitleri ve komşuya karşı sorumluluklarımız; ayet ve hadislerle.
Sık Sorulan Sorular
- Aynı akşam iki ayrı iftar davetim var, hangisine gitmeliyim?
- Camiye girerken ve çıkarken hangi dua okunur?
- Cömertlik (sehâvet) nedir, İslam ahlakında yeri nedir?
- İsraf nedir, dinen neye israf denir?
- Kul hakkı nedir, neleri kapsar?
- Oruçluyken yalan söylemek orucu bozar mı?
- “Nice oruçlu var ki orucundan payı açlıktır” hadisi ne anlatır?
- Allah hakkı ile kul hakkı arasındaki fark nedir?
Ayet mealleri Diyanet İşleri Başkanlığı meali esas alınarak sitemizin Kur'an bölümünden alınmıştır; hadis künyeleri ilgili hadisin kendi sayfasında belirtilir. Giriş ve açıklama metinleri özgündür. Fıkhî konularda Hanefî mezhebi esas alınmış, gerektiğinde diğer mezheplerin farkı belirtilmiştir. Kişisel durumunuza dair kesin hüküm için müftülüğe veya Alo 190 Fetva Hattı'na danışınız.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerim, sahih hadis kaynakları ve Diyanet İlmihali