İstanbul’un Fethi ve Fatih Sultan Mehmed’in Din Politikası

İstanbul, 29 Mayıs 1453’te Osmanlı Sultanı II. Mehmed tarafından fethedilmiş; Fatih, şehri bir İslam başkentine dönüştürürken Rum, Ermeni ve Yahudi topluluklara dinlerini serbestçe yaşama hakkı tanıyan bir düzen kurmuştur. Fetih, Müslümanların yüzyıllardır gönüllerinde taşıdığı bir hedefin gerçekleşmesi olarak görülmüştür.

Fetih Hadisi ve Yüzyıllık Özlem

Müslümanların İstanbul’a ilgisi, Hz. Peygamber’e nispet edilen şu rivayetle bilinir: “Kostantiniyye mutlaka fethedilecektir. Onu fetheden komutan ne güzel komutan, o ordu ne güzel ordudur.” Bu hadis Ahmed b. Hanbel’in Müsned‘inde ve Hâkim’in Müstedrek‘inde yer alır. Hadis âlimleri arasında senedinin sıhhati konusunda farklı değerlendirmeler bulunur; bazıları hasen kabul etmiş, bazıları ise râvilerden birini tanınmamış sayarak zayıf görmüştür.

Ayrıca Buhârî’de, Peygamberimizin “Ümmetimden Kayser’in şehrine sefer eden ilk ordu bağışlanmıştır” buyurduğu nakledilir (Buhârî, Cihâd 93). Bu müjdeye nail olmak isteyen sahâbîler Emevîler döneminde İstanbul kuşatmalarına katılmış; bunlardan Ebû Eyyûb el-Ensârî surların dibinde vefat edip oraya defnedilmiştir.

Fethin Hazırlıkları

• Rumeli Hisarı: Boğaz’ın kontrolü için 1452’de birkaç ayda inşa edildi.
• Büyük toplar: Kalın surları dövebilecek dev toplar döktürüldü.
• Donanma: Haliç’e gerilen zincir aşılamayınca gemiler karadan yürütülerek Haliç’e indirildi.
• Manevi hazırlık: Akşemseddin başta olmak üzere âlim ve mutasavvıflar orduya eşlik etti.

Fetih Günü ve İlk Cuma

Elli üç gün süren kuşatmanın ardından şehir 29 Mayıs 1453 sabahı alındı. Kaynaklar, Fatih’in şehre girdikten sonra Ayasofya’ya gittiğini ve burayı camiye çevirdiğini aktarır. Fetihten sonraki ilk cuma namazı 1 Haziran 1453’te Ayasofya’da kılındı. Akşemseddin’in işaretiyle Ebû Eyyûb el-Ensârî’nin kabri tespit edilerek üzerine türbe ve cami yaptırıldı; Eyüp Sultan, o günden beri İstanbul’un en önemli manevi merkezlerinden biri olmuştur.

Gayrimüslimlere Tanınan Haklar

Fatih, şehri boşaltmak yerine yeniden şenlendirmeyi amaçladı. Kaçan halkın geri dönmesi için güvence verdi ve farklı bölgelerden şehre nüfus getirtti.

1. Rum Patrikhanesi: 1454’te Gennadios Scholarios patrik olarak atandı ve Ortodoks cemaatinin dinî işleri ona bırakıldı.
2. Galata ahdnamesi: Galata’daki Cenevizlilere can, mal ve ibadet güvencesi veren bir ahitname verildi.
3. Ermeni ve Yahudi cemaatleri: Kendi dinî liderleri etrafında örgütlenmeleri sağlandı.

Bu uygulamalar, İslam hukukundaki zimmet anlayışına dayanıyor ve daha sonra “millet sistemi” olarak anılan yapının temelini oluşturuyordu. Mümtehine Suresi’nin (60/8) Müslümanlarla savaşmayan gayrimüslimlere iyilik ve adaletle davranmayı teşvik eden ayeti bu anlayışın dayanaklarından sayılır.

Bir İlim ve İbadet Şehri

Fatih, 1463-1470 yılları arasında Fatih Camii ve etrafındaki külliyeyi inşa ettirdi. Külliyede bulunan Sahn-ı Semân medreseleri, Osmanlı ilmiye sınıfının en yüksek eğitim kurumları oldu. İmaret, darüşşifa, kütüphane ve tabhane gibi birimler, şehrin dinî ve sosyal hayatını bir araya getiriyordu. Fatih’in vezirleri de şehrin farklı semtlerinde cami ve mahalleler kurdu.

Sık Sorulan Sorular

Fetih hadisi sahih midir?

Hadis, Müsned ve Müstedrek’te geçer. Hâkim sahih saymış, bazı âlimler hasen demiş, bazıları ise senedindeki bir râvi sebebiyle zayıf kabul etmiştir. İstanbul fethinin önemini göstermesi bakımından yaygın biçimde anılır.

Ayasofya’da ilk cuma ne zaman kılındı?

Fetihten üç gün sonra, 1 Haziran 1453 Cuma günü kılındığı kabul edilir.

Fatih, Hristiyanların kiliselerine dokundu mu?

Ayasofya gibi bazı büyük kiliseler camiye çevrildi; ancak pek çok kilise cemaatlerine bırakıldı ve patrikhanenin faaliyetine izin verildi.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Mümtehine Suresi (60/8); Ahmed b. Hanbel, Müsned; Hâkim, el-Müstedrek (fetih hadisi); Buhârî, Cihâd 93; TDV İslâm Ansiklopedisi, “İstanbul” maddesi; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed II” maddesi; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Ebû Eyyûb el-Ensârî” maddesi