Koğuculuk (Nemîme) Nedir? Laf Taşımanın Dindeki Hükmü ve Zararı

Koğuculuk (nemîme), insanların arasını bozmak amacıyla veya bozacak şekilde birinin sözünü diğerine taşımaktır. “Falanca senin hakkında şöyle dedi” cümlesi, nemîmenin en tipik biçimidir. Söz doğru bile olsa, araya soğukluk sokacak biçimde nakledilmesi haramdır. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) “Koğuculuk yapan cennete giremez” buyurarak bu günahın ağırlığını bildirmiştir (Buhârî, Edeb 50; Müslim, Îmân 168).

Gıybetten Farkı Nedir?

Gıybet, bir kimseyi gıyabında hoşlanmayacağı şekilde anmaktır; nemîme ise söylenen bir sözü, yapılan bir işi veya bir sırrı, ilgili kişiye ulaştırarak fitne çıkarmaktır. Çoğu zaman ikisi iç içedir: Laf taşıyan kişi hem sözün sahibini çekiştirmiş hem de iki kişinin arasını açmış olur. Âlimler nemîmeyi yalnızca sözle sınırlı görmemiş; yazıyla, işaretle, ima ile veya günümüzde ekran görüntüsü ve ses kaydı iletmekle yapılanı da aynı kapsamda değerlendirmişlerdir. Ölçü, açığa çıkmasından hoşlanılmayan bir şeyi ifşa ederek ilişkileri bozmaktır.

Kur’an’da Laf Taşıyıcılığı

Kalem Suresi’nde Peygamberimize, itaat edilmemesi gereken kişilerin özellikleri sayılırken şöyle buyurulur: “Alabildiğine yemin eden, aşağılık, daima kusur arayıp kınayan, durmadan laf götürüp getiren hiç kimseye itaat etme” (68/10-11). Hümeze Suresi de “arkadan çekiştiren, yüze karşı alay eden herkesin vay hâline” diye başlar (104/1).

Hucurât Suresi ise kendisine haber gelen kişiye sorumluluk yükler: “Ey iman edenler! Size bir fâsık bir haber getirirse, bilmeden birilerine zarar verip de yaptığınıza pişman olmamak için o haberin doğruluğunu araştırın” (49/6).

Hadislerde Nemîme

Resûlullah (s.a.v.) iki kabrin yanından geçerken, kabirdekilerin azap gördüklerini ve bunun onların gözünde büyük olmayan iki şeyden kaynaklandığını bildirmiştir: Biri idrardan sakınmazdı, diğeri ise insanlar arasında laf taşırdı (Buhârî, Vudû 55; Müslim, Tahâret 111). Bu hadis, “küçük” görülen bir alışkanlığın âhirette ne kadar ciddi sonuçlar doğurabileceğini gösterir.

Bir başka hadiste Efendimiz insanların en kötüsünün “birilerine bir yüzle, ötekilere başka bir yüzle giden iki yüzlü kimse” olduğunu haber vermiştir (Buhârî, Edeb 52; Müslim, Birr 98). Laf taşıyan kişi genellikle her iki tarafın da dostu gibi görünür; iki yüzlülük ile nemîmenin kardeş günahlar oluşu bundandır.

İnsanlar Neden Laf Taşır?

• Sözü getirdiği kişiye yaranmak, onun gözünde “sadık dost” görünmek.
• Sözü söyleyen kişiye duyulan kıskançlık veya kin.
• İlgi çekmek, ortamda önemli biri gibi görünmek.
• Boş vakit ve dedikodu alışkanlığı.
• “Bilmesi onun hakkı” şeklinde kendini kandırmak.

Size Söz Getirildiğinde Ne Yapmalısınız?

İmam Gazzâlî İhyâ‘da ve İmam Nevevî el-Ezkâr‘da, kendisine laf getirilen kişinin altı şeye dikkat etmesini öğütler:

1. Söz getireni hemen tasdik etmemek; çünkü laf taşıyan kişi bu fiiliyle güvenilirliğini zedelemiştir.
2. Onu bu davranıştan nazikçe sakındırmak ve nasihat etmek.
3. Yaptığı işi Allah için hoş görmemek.
4. Hakkında söz nakledilen kardeşi için kötü zanda bulunmamak.
5. İşin aslını öğrenmek için casusluk ve araştırmaya girişmemek.
6. Kendisi de bu sözü başkasına anlatarak nemîme zincirine halka olmamak.

Hasan-ı Basrî’ye nispet edilen şu söz konuyu özetler: “Sana başkasının sözünü taşıyan, senin sözünü de başkasına taşır.”

Arayı Düzeltmek İçin Söz Taşımak

Nemîmenin tam tersi, araları düzeltmek için hayırlı söz taşımaktır ve bu büyük bir ibadettir. Peygamberimiz (s.a.v.) “İnsanların arasını düzeltmek için hayırlı söz ulaştıran veya hayır söyleyen kimse yalancı değildir” buyurmuştur (Buhârî, Sulh 2; Müslim, Birr 101). Kur’an da “Müminler ancak kardeştirler; öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin” diye emreder (Hucurât Suresi, 49/10). Yani dil, aynı yetenekle hem fitne hem sulh üretebilir; tercih sahibine aittir.

İstisna: Zararı Önlemek İçin Haber Vermek

Bir kimsenin canına, malına veya namusuna yönelik ciddi bir kötülük planlandığını öğrenen kişinin, ilgiliyi veya yetkili mercileri uyarması nemîme değildir; bilakis görevdir. Buradaki ölçü, niyetin ara bozmak değil zararı önlemek olması ve ihtiyaç kadar bilgi vermektir.

Nemîmenin Aileye ve Topluma Zararı

Laf taşımanın en çok yara açtığı yer ailedir. Gelin ile kayınvalide, kardeşler, eşler ve komşular arasındaki pek çok kırgınlığın kökeninde, bağlamından koparılarak veya abartılarak aktarılmış bir söz bulunur. Aktarılan söz çoğu zaman söylendiği andaki ses tonunu, niyeti ve ortamı taşımaz; bu yüzden doğru bir cümle bile yanlış bir anlam kazanır. İş yerlerinde güven ortamını, cemaat ve derneklerde birlik ruhunu bozan da çoğunlukla budur. Bir toplulukta laf taşıyıcılığı yaygınlaşınca insanlar birbirinin yanında rahat konuşamaz hâle gelir; samimiyet yerini temkine bırakır.

Koğuculuktan Tövbe

Laf taşıyarak iki kişinin arasını açan kimsenin tövbesi, pişmanlık ve terk etmenin yanında bozduğunu onarmaya çalışmakla tamamlanır. Mümkünse tarafları barıştırmak, yanlış veya eksik aktardığı sözü düzeltmek, her iki tarafı da birbirine hayırla anmak gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Doğru olan bir sözü aktarmak da nemîme olur mu?

Evet. Nemîmede ölçü sözün doğruluğu değil, nakledilmesinin arayı bozmasıdır. Yalan ise buna iftira günahını da ekler.

Ekran görüntüsü veya ses kaydı iletmek laf taşımak sayılır mı?

Özel bir konuşmayı, sahibinin rızası olmadan ve ilişkileri bozacak şekilde üçüncü kişilere iletmek nemîme kapsamındadır; ayrıca emanete hıyanet boyutu da vardır. Peygamberimiz, meclislerde konuşulanların emanet olduğunu bildirmiştir (Ebû Dâvûd, Edeb 32).

İş yerinde bir arkadaşımın yöneticiye şikâyet edilmesi nemîme midir?

Kuruma veya insanlara zarar veren gerçek bir yanlışı, düzeltilmesi amacıyla yetkilisine bildirmek nemîme değildir. Göze girmek için kişisel sözleri ve kusurları taşımak ise nemîmedir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Kalem Suresi (68/10-11); Hümeze Suresi (104/1); Hucurât Suresi (49/6, 49/10); Buhârî, Edeb 50; Müslim, Îmân 168; Buhârî, Vudû 55; Müslim, Tahâret 111; Buhârî, Edeb 52; Müslim, Birr 98; Buhârî, Sulh 2; Müslim, Birr 101; Ebû Dâvûd, Edeb 32; Gazzâlî, İhyâ; Nevevî, el-Ezkâr