Makam ve Şöhret Sevgisi (Hubb-i Câh): Kalbin Gizli Tutkusu

Hubb-i câh, yani makam, mevki, itibar ve şöhret tutkusu; insanların kalbinde yer edinmeyi, övülmeyi ve söz dinletmeyi amaç hâline getirmektir. Ahlak âlimleri onu mal sevgisinden daha tehlikeli bulurlar; çünkü mal hırsı bir noktada doyabilir, itibar hırsı ise doymaz ve çoğu zaman dinî bir kılıf altında gizlenir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) mal ve mevki hırsının kişinin dinine verdiği zararı, koyun sürüsüne salınan iki aç kurdun zararına benzetmiştir (Tirmizî, Zühd 43).

Kur’an’ın Ölçüsü

Kasas Suresi, Kârûn kıssasının ardından şu hükmü koyar: “İşte âhiret yurdu! Biz onu yeryüzünde büyüklük taslamayan ve bozgunculuk çıkarmak istemeyenlere veririz. Sonuç, takva sahiplerinindir” (28/83). Ayette yerilen, makamın kendisi değil, “yeryüzünde üstünlük kurma arzusu”dur. Nitekim Kur’an, Hz. Dâvûd ve Hz. Süleyman gibi hem peygamber hem hükümdar olan kulları övgüyle anar; çünkü onlar iktidarı kulluğun bir aracı olarak görmüşlerdir. Hz. Süleyman, önüne serilen ihtişam karşısında “Bu, şükür mü edeceğim yoksa nankörlük mü edeceğim diye beni sınamak üzere Rabbimin bir lütfudur” demiştir (Neml Suresi, 27/40).

Yöneticilik İstemek Hakkında Hadisler

Resûlullah (s.a.v.) Abdurrahman b. Semüre’ye (r.a.) şu öğüdü vermiştir: “Yöneticilik isteme! Çünkü o sana istediğin için verilirse onunla baş başa bırakılırsın; istemeden verilirse o konuda yardım görürsün” (Buhârî, Ahkâm 5-6; Müslim, İmâre 13). Bir başka hadiste “Siz yöneticiliğe karşı hırs göstereceksiniz; oysa o, kıyamet günü bir pişmanlık olacaktır” buyurmuştur (Buhârî, Ahkâm 7).

Ebû Zer (r.a.) görev istediğinde Efendimiz elini onun omzuna koyarak şöyle demiştir: “Ey Ebû Zer! Sen zayıfsın; o ise bir emanettir. Onu hakkıyla alan ve üzerine düşeni yerine getirenler dışında, kıyamet günü bir rezillik ve pişmanlıktır” (Müslim, İmâre 16). Bu hadisler makamı yasaklamaz; onu bir emanet ve yük olarak tanımlar ve talep edenin niyetini sorgulamasını ister.

Hz. Yûsuf Örneği: Ne Zaman Talip Olunur?

Hz. Yûsuf (a.s.) Mısır kralına “Beni ülkenin hazinelerine tayin et; çünkü ben iyi koruyucuyum, iyi bilirim” demiştir (Yûsuf Suresi, 12/55). Âlimler bu ayetten şu sonucu çıkarırlar: Bir işe gerçekten ehil olan, o görev ehil olmayanın eline geçtiğinde insanların zarar göreceğini bilen ve niyeti hizmet olan kimsenin göreve talip olması caizdir. Ölçü, makamın kişiye değil, kişinin makama ve insanlara ne katacağıdır.

Makam ve Şöhret Tutkusunun Belirtileri

• Övülmediğinde, adı anılmadığında veya protokolde hak ettiğini düşündüğü yere oturtulmadığında içerlemek.
• Eleştiriye tahammül edememek, etrafında yalnızca onaylayanları tutmak.
• Bir hayır işinde başkasının öne geçmesinden rahatsız olmak; işin yapılmasından çok kimin yaptığını önemsemek.
• Görevden ayrılmayı bir yıkım olarak yaşamak.
• İlmi, vaazı, hizmeti; tanınmak ve çevre edinmek için araç hâline getirmek.
• Takipçi, beğeni ve izlenme sayılarıyla ruh hâlinin inip çıkması.
• Makamı korumak için haksızlığa göz yummak, doğruyu söyleyememek.

Takipçi Çağında Şöhret

Eskiden şöhret az kişinin imtihanıydı; bugün sosyal medya sayesinde herkesin küçük bir sahnesi var. Görünür olma arzusu, insanı mahremini sergilemeye, ibadetini ve hayrını içerik yapmaya, ilgi çekmek için ölçüyü aşmaya sürükleyebiliyor. Peygamberimizin şu hadisi bu çağ için adeta bir pusuladır: “Allah, takva sahibi, gönlü zengin ve kendi hâlinde (göze batmayan) kulunu sever” (Müslim, Zühd 11). Bir diğer hadiste şöhret elbisesi giyen, yani sırf dikkat çekmek için giyinen kimseye kıyamet günü zillet elbisesi giydirileceği bildirilir (Ebû Dâvûd, Libâs 4; İbn Mâce, Libâs 24).

Bu, faydalı içerik üretmemek veya tanınmış olmamak gerektiği anlamına gelmez. Allah bazı kullarına, onlar istemeden hüsnükabul verir. Mesele, şöhretin peşinden koşmak ile şöhretin insanın peşinden gelmesi arasındaki farktır.

Bu Tutkudan Korunma Yolları

1. İtibarın geçiciliğini düşünmek: Bugün alkışlayanlar yarın unutur. Kalıcı olan, Allah katındaki değerdir.
2. Makamı emanet bilmek: “Hepiniz çobansınız ve hepiniz güttüğünüzden sorumlusunuz” (Buhârî, Cum’a 11; Müslim, İmâre 20). Makam büyüdükçe hesap büyür.
3. Gizli amel edinmek: Kimsenin bilmediği iyilikler, görünme arzusunu terbiye eder.
4. İstişare etmek ve eleştiriye açık olmak: Hz. Ömer’e nispet edilen “Bana kusurlarımı hediye edene Allah rahmet etsin” sözü yöneticiler için ölçüdür.
5. Devretmeyi bilmek: Halid b. Velîd (r.a.) komutanlıktan alındığında er olarak savaşmaya devam etmiştir; çünkü o makam için değil, Allah için savaşıyordu.
6. Övgüye karşı dua: Sahabeden nakledilen şu dua güzeldir: “Allah’ım! Beni onların zannettiğinden daha hayırlı kıl, bilmedikleri kusurlarımı bağışla.”

Sık Sorulan Sorular

Terfi istemek veya seçime aday olmak günah mı?

Ehil olan kişinin, hizmet niyetiyle ve meşru yollarla talip olması günah değildir. Hadislerdeki sakındırma, ehliyetsiz talebe, hırsa ve makamı amaç edinmeye yöneliktir.

İnsanların beni sevmesini istemem hubb-i câh mıdır?

Sevilmeyi istemek fıtrîdir. Hz. İbrâhim de “Sonra gelecekler arasında beni doğrulukla anılanlardan kıl” diye dua etmiştir (Şuarâ Suresi, 26/84). Hastalık olan, insanların sevgisini Allah’ın rızasının önüne koymak ve onu elde etmek için doğrudan taviz vermektir.

Sosyal medyada dinî içerik paylaşmak şöhret hırsı sayılır mı?

Niyet tebliğ ve fayda ise değerli bir hizmettir. Kişi, beğeni gelmediğinde de aynı şevkle paylaşıp paylaşmayacağını kendine sorarak niyetini yoklayabilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Kasas Suresi (28/83); Neml Suresi (27/40); Yûsuf Suresi (12/55); Şuarâ Suresi (26/84); Tirmizî, Zühd 43; Buhârî, Ahkâm 5-7; Müslim, İmâre 13, 16; Müslim, Zühd 11; Ebû Dâvûd, Libâs 4; İbn Mâce, Libâs 24; Buhârî, Cum'a 11; Müslim, İmâre 20