Mekke’de İlk Müslümanlara Yapılan İşkenceler ve Sabır Dersi

Açık davetin başlamasıyla birlikte Mekke müşrikleri, özellikle kabile koruması bulunmayan köle, azatlı ve kimsesiz Müslümanlara ağır işkenceler uyguladılar. Bilâl-i Habeşî kızgın kumlara yatırılıp göğsüne kaya konuldu, Yâsir ve eşi Sümeyye işkence altında şehit edildi, Habbâb b. Eret kor ateşle dağlandı. Amaç, onları dinlerinden döndürmek ve diğerlerine gözdağı vermekti. Müslümanlar bu dönemde karşılık vermeleri yasak olduğu hâlde sabırla direndiler; bu direniş İslam’ın kök salmasının temel taşı oldu.

Baskının Aşamaları

Kureyş’in tepkisi birden şiddete dönüşmedi; adım adım tırmandı:

1. Alay ve küçümseme: Müslümanlar geçerken kaş göz işaretleriyle alay edilirdi (Mutaffifîn, 83/29-32).
2. İftira ve karalama: Peygamberimize (s.a.v.) şair, kâhin, büyücü, mecnun dendi. Hac mevsiminde Mekke’ye gelenlere onu dinlememeleri telkin edildi.
3. Ekonomik baskı: Müslüman tüccarların mallarına rağbet edilmemesi, alacaklarının ödenmemesi sağlandı. Habbâb’ın Âs b. Vâil’den alacağını tahsil edememesi buna örnektir (Buhârî, Tefsîr, Meryem 3-6).
4. Fiilî işkence: Her kabile kendi içindeki Müslümanları cezalandırmaya girişti.

İşkence Gören Sahâbîler

Bilâl-i Habeşî

Ümeyye b. Halef’in kölesiydi. Efendisi onu öğle sıcağında Mekke’nin Batha denilen kızgın kumluğuna sırtüstü yatırır, göğsüne büyük bir kaya koydurur ve “Muhammed’i inkâr edip Lât ve Uzzâ’ya tapmadıkça böyle kalacaksın” derdi. Bilâl’in cevabı tek kelimeydi: “Ehad, Ehad!” (Allah birdir, birdir). Boynuna ip takılıp çocuklara sokaklarda sürükletildiği de olurdu. Sonunda Hz. Ebû Bekir onu satın alıp azat etti.

Yâsir Ailesi: İslam’ın İlk Şehitleri

Yâsir, Yemen asıllı olup Mekke’ye sonradan yerleşmişti; eşi Sümeyye, Mahzûmoğulları’nın azatlısıydı. Oğulları Ammâr ile birlikte Müslüman olmuşlardı. Mahzûmoğulları bu korumasız aileyi günlerce işkenceye tâbi tuttu. Peygamberimiz yanlarından geçerken elinden bir şey gelmemenin üzüntüsüyle şöyle seslenirdi: “Sabredin ey Yâsir ailesi! Buluşma yeriniz cennettir” (Hâkim, el-Müstedrek; İbn Hişâm, es-Sîre).

Sümeyye, Ebû Cehil’in mızrak darbesiyle şehit edildi ve İslam’ın ilk şehidi oldu. Yâsir de işkence altında can verdi.

Ammâr b. Yâsir ve “Kalbi İmanla Dolu Olduğu Hâlde”

Anne ve babasının öldürülüşünü gören, kendisi de dayanılmaz işkenceye uğrayan Ammâr, sonunda müşriklerin istediği sözleri diliyle söylemek zorunda kaldı. Ağlayarak Peygamberimize geldi. Peygamberimiz “Kalbini nasıl buluyorsun?” diye sordu. “İmanla dopdolu” deyince, “Eğer tekrar zorlarlarsa, sen de tekrar söyle” buyurdu. Bu olay üzerine şu ayetin indiği rivayet edilir: “Kalbi imanla dolu olduğu hâlde zorlanan kimse müstesna, kim iman ettikten sonra Allah’ı inkâr ederse…” (Nahl, 16/106). Bu, ölüm tehdidi altındaki kişinin diliyle söylediğinden sorumlu olmadığına dair fıkhî hükmün (ikrah ruhsatı) dayanağıdır.

Habbâb b. Eret

Demircilik yapan bir azatlıydı. Sahibesi kızgın demiri başına basardı. Kor hâlindeki ateşe sırtüstü yatırıldığını, ateşin ancak sırtından eriyen yağla söndüğünü kendisi anlatmıştır. Yıllar sonra Hz. Ömer sırtındaki izleri görünce “Böylesini hiç görmedim” demiştir.

Diğerleri

• Suheyb-i Rûmî ve Âmir b. Füheyre ağır eziyet gördü.
• Zinnîre, Nehdiyye, Ümmü Ubeys gibi cariyeler işkenceye uğradı; Hz. Ebû Bekir bunların birçoğunu satın alıp azat etti.
• Hz. Osman amcası tarafından hasıra sarılıp dumana tutuldu; Mus’ab b. Umeyr ailesince hapsedildi; Hz. Ebû Bekir Kâbe yanında bayılıncaya kadar dövüldü. Yani hür ve soylu olmak da tam bir koruma sağlamıyordu.

Peygamberimize Yapılan Eziyetler

Hz. Peygamber, Ebû Tâlib’in himayesi sayesinde öldürülmekten korunuyordu, ancak eziyetten kurtulamadı. Kâbe’de secdedeyken Ukbe b. Ebû Muayt’ın, sırtına deve işkembesi koyduğu, kızı Fâtıma’nın ağlayarak onu temizlediği sahih rivayetlerde yer alır (Buhârî, Vudû 69; Müslim, Cihâd 107). Yine Ukbe’nin, boynuna elbisesini dolayıp boğmaya çalıştığı, Hz. Ebû Bekir’in “Rabbim Allah’tır dediği için bir adamı öldürecek misiniz?” diyerek onu kurtardığı nakledilir (Buhârî, Fezâilü ashâbi’n-nebî 5).

“Siz Acele Ediyorsunuz”

Habbâb anlatır: Kâbe’nin gölgesinde dinlenen Peygamberimize gidip “Bizim için yardım dilemeyecek misin, dua etmeyecek misin?” dedik. Şöyle buyurdu:

“Sizden öncekilerden öyleleri vardı ki, kişi bir çukura gömülür, başına testere konup ikiye biçilirdi de bu onu dininden döndürmezdi… Allah’a yemin ederim ki Allah bu dini tamamlayacaktır; öyle ki bir yolcu San’a’dan Hadramevt’e kadar Allah’tan başka kimseden korkmadan gidecektir. Fakat siz acele ediyorsunuz.” (Buhârî, Menâkıb 25)

Neden Karşılık Verilmedi?

Mekke döneminde Müslümanlara “Ellerinizi çekin, namazı kılın” (Nisâ, 4/77) emri geçerliydi. Silahlı karşılık, küçük topluluğun yok edilmesine ve meselenin bir kabile kavgasına dönüşmesine yol açardı. Bu dönem, imanın çıkar beklentisinden arınıp saflaştığı bir terbiye dönemiydi.

Sık Sorulan Sorular

İslam’ın ilk şehidi kimdir?

Ammâr’ın annesi Sümeyye bint Hubbât’tır. Ardından eşi Yâsir şehit olmuştur.

İşkence altında inkâr sözü söyleyen dinden çıkar mı?

Hayır. Kalbi imanla dolu olduğu hâlde ölüm veya ağır zarar tehdidi altında diliyle söyleyen kişi sorumlu olmaz (Nahl, 16/106). Dayanıp söylememek ise azimettir.

Hz. Ebû Bekir kaç köleyi azat etti?

Kaynaklarda Bilâl ve Âmir b. Füheyre’nin de aralarında bulunduğu yedi kişiyi işkenceden kurtarmak için satın alıp azat ettiği bildirilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Nahl Suresi (16/106); Mutaffifîn Suresi (83/29-32); Nisâ Suresi (4/77); Buhârî, Menâkıb 25; Buhârî, Vudû 69; Müslim, Cihâd 107; Buhârî, Fezâilü ashâbi'n-nebî 5; İbn Hişâm, es-Sîretü'n-Nebeviyye