Abdullah b. Amr b. Âs (r.a.) Kimdir? Hayatı, İslam’a Girişi ve Vefatı

Abdullah b. Amr b. Âs (r.a.), Mısır’ın fâtihi Amr b. Âs’ın oğludur. Hz. Peygamber’den duyduklarını yazıya geçirdiği için hadis tarihinde özel bir yeri vardır; yazdığı koleksiyon es-Sahîfetü’s-sâdıka adıyla bilinir. Çok ibadet etmesiyle tanınan Abdullah, 65/685 civarında vefat etmiştir; vefat tarihi ve yeri hakkında kaynaklar farklı bilgiler verir.

Hayatı

Abdullah, Hicret’ten yaklaşık yedi yıl önce Mekke’de doğdu; babası Amr b. Âs’tan on bir yaş kadar küçük olduğu rivayet edilir. Hz. Peygamber’e Medine’de katıldı ve onun yanında bulunan sahabelerin yazmayı bilen azınlığı arasında yer aldı. Babası Amr b. Âs‘ın Mısır fethinde bulunduğu sırada Abdullah da ordu içinde görev yaptı. Mısır’a yerleşip ilimle uğraştığı, Mısır’da hadis rivayetinin önemli bir kaynağı olduğu belirtilir.

Fitne döneminde babasıyla birlikte Muâviye’nin yanında Sıffîn’e katıldı; fakat savaşa girmeye isteksiz olduğu ve sonradan bundan pişmanlık duyduğu rivayet edilir. Bu rivayetin ayrıntıları farklı aktarılır; ihtiyatla anılmalıdır. Sonradan Mısır ve Şam bölgelerinde yaşadı, ilim ve ibadetle meşgul oldu.

Hadis Yazımı ve es-Sahîfetü’s-sâdıka

Hz. Peygamber’in döneminde hadislerin yazılması konusunda bir yandan yasaklayıcı, diğer yandan izin veren rivayetler vardır. Abdullah b. Amr, Hz. Peygamber’den duyduğu her şeyi yazmak istedi; bazı sahabîler “Peygamber insandır, bazen kızar, bazen razıdır” diyerek ona yazmamasını söyledi. Abdullah konuyu Hz. Peygamber’e sorunca, Hz. Peygamber ağzına işaret ederek “Yaz; canım elinde olan Allah’a yemin olsun ki bundan hak olandan başkası çıkmaz” dedi. Bu rivayet Ebû Dâvûd ve Ahmed b. Hanbel’in Müsned’inde geçer. Böylece Abdullah, hadis yazımı konusunda önemli bir örnek hâline geldi. Yazdığı koleksiyona “es-Sahîfetü’s-sâdıka” (doğru sahife) denir; yaklaşık bin hadis içerdiği belirtilir. Bu sahife, torunları aracılığıyla Ahmed b. Hanbel’in Müsned’ine geçmiştir.

İbadeti ve Hz. Peygamber’in Uyarıları

Abdullah gündüz oruç tutar, gece namaz kılar, her gün Kur’an’ı hatmetmeye çalışırdı. Hz. Peygamber ona bu aşırı ibadetin vücudunu ve ailesini ihmal etmeye yol açabileceğini hatırlattı. Buhârî ve Müslim’de geçen rivayette, Hz. Peygamber ona “Nefsinin senin üzerinde hakkı var, ailenin hakkı var; oruç tut, iftar et, namaz kıl, uyu” buyurdu ve Davud aleyhisselâmın orucunu (bir gün oruç, bir gün iftar) tavsiye etti. Abdullah ileri yaşında bu tavsiyeyi kolay görmediğinde yine de ibadete devam etmeyi sürdürdü ve yaşlandığında zorlandığını söylediği rivayet edilir. Bu olay, dinde itidal ilkesinin dayanağı olarak anılır. Daha fazla bilgi için örnek davranışları yazısına bakılabilir.

Vefatı

Abdullah’ın vefat tarihi 63, 65, 67 veya 68 olarak farklı biçimlerde aktarılır; vefat yeri olarak Mekke, Taif ve Mısır anılır. Bu belirsizlik, kaynaklarda sahabe vefat tarihlerinde sık görülen ihtilafların bir örneğidir. Abdullah’ın hayatı ve yazımı konusunda Abdullah b. Ömer ile karşılaştırmalı okuma yapmak yararlıdır.

Annesi ve Babasıyla İlişkisi

Abdullah, Amr b. Âs’ın Rayta bint Münebbih’ten olan oğludur. Babasıyla ilişkisi saygıya dayanıyordu. Babası onu çok sever ve ibadetine karışırdı. Hz. Peygamber’in babasına itaat etmesini tavsiye ettiği, onun Sıffîn’de babasının yanında yer almasına sebep olduğu rivayet edilir. Bu rivayetin tarihî ayrıntıları kaynaklarda farklıdır.

Kitap Ehli Bilgisi ve İsrâiliyyât

Abdullah, Yermük Savaşı’nda ele geçen iki deve yükü kitap ehli kitabına sahip olduğu için Tevrat ve İncil bilgisine vakıf biriydi. Bu yüzden bazı hadis rivayetlerinde İsrâiliyyât karışmış olabilir. Hadis âlimleri, Abdullah’ın rivayetlerini incelerken bu hususu hatırda tutmuştur. Fakat Abdullah’ın Hz. Peygamber’den dinlediklerini ayrıca belirtmesi, bu karışıklığı gidermeye yardım eder.

Hadis Rivayet Sayısı

Abdullah b. Amr, yaklaşık yedi yüz hadis rivayet eder; Buhârî ve Müslim’de bunların bir kısmı yer alır. Ebû Hüreyre onun hadis yazdığını, kendisinin ise yazmadığını söylemiştir. Bu rivayet, sahabe arasında hadis yazımının yaygın olmadığı fakat bazı kişilerce yapıldığını gösterir. Abdullah b. Ömer ile birlikte anılırlar.

Mısır’daki İlmî Faaliyeti

Abdullah, babasıyla Mısır’a yerleştikten sonra orada ders verdi; Mısırlı tabiîn âlimleri onun rivayetlerini nakletti. Mısır’da hadis ilminin ilk kurucu isimlerinden biri olarak anılır. Bu aktarım zinciri, Mısır’da hadis ve fıkıh geleneğinin kurulmasında Abdullah’ın payını gösterir.

Rivayetine göre Hz. Peygamber, ona “Allah’ın Kitabı’nı oku ve ailene karşı sorumluluklarını yerine getir” öğüdünü de vermiştir.

Abdullah’ın bir diğer özelliği, çok sayıda Kur’an hâfızı sahabeden biri olmasıdır. Kur’an’ı tamamen ezberlediği ve Hz. Peygamber’in huzurunda okuduğu kaynaklarda geçer. Bu bilgi, onun Kur’an ve hadis alanında aynı anda yetkin olduğunu gösterir.

Babası Amr b. Âs ile ilgili bilgi ve Abdullah b. Ömer ile karşılaştırma, iki Abdullah’ın farklı yönlerini gösterir.

Kaynak olarak Hz. Ömer dönemi fetihlerini anlatan yazı ve Ehl-i Beyt ve Ashab yazısı sahabe çevresini tamamlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Es-Sahîfetü’s-sâdıka nedir?

Abdullah b. Amr’ın Hz. Peygamber’den duyduğu hadisleri yazdığı koleksiyondur; sonradan Müsned-i Ahmed’e geçtiği belirtilir.

Neden yazma izni aldı?

Hadisleri ezberleyemeyeceğinden korktuğu için yazmak istedi ve Hz. Peygamber’den izin aldığı rivayet edilir.

Davud orucu nedir?

Bir gün oruç tutup bir gün iftar etmektir; Hz. Peygamber bunu aşırı ibadete alternatif olarak tavsiye etmiştir.

Abdullah neden pişman olduğu söylenir?

Sıffîn’de Muâviye tarafında yer aldığı için; bu rivayetin ayrıntıları kaynaklarda farklı aktarılır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 1 Kasım 2026 · Kaynaklar: İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-kübrâ; Buhârî; Müslim; Zehebî, Siyeru a'lâmi'n-nübelâ; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Abdullah b. Amr b. Âs" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →