Tufeyl b. Amr ed-Devsî (r.a.) Kimdir? Hayatı, İslam’a Girişi ve Vefatı

Tufeyl b. Amr ed-Devsî, Yemen’in Devs kabilesinin şair ve reisi olarak Mekke’de Hz. Peygamber’i dinleyip Müslüman olan, kabilesini İslam’a davet eden, Zü’l-Kefeyn putunu yakan ve Hz. Ebû Bekir döneminde Yemâme Savaşı’nda şehit düşen sahabîdir. Ebû Hureyre’nin kabilesine mensuptur. Kabilesinden pek çok kişinin Müslüman olmasına vesile olması, ona sahabe arasında özel bir yer kazandırmıştır.

Soyu ve Mekke’ye Gelişi

Tufeyl, Devs kabilesinin ileri gelenlerindendi. Devs, Yemen ile Hicaz arasında, Tihâme bölgesine yakın bir yerde yaşıyordu. Tufeyl, aynı zamanda şairliği ve akıllı bir yönetici olmasıyla tanınmıştı. Peygamberliğin ilk yıllarında bir ticaret yolculuğu sırasında Mekke’ye geldiğinde Kureyş’in ileri gelenleri onu karşıladı. Tufeyl’e, bu şehirde Muhammed adlı birinin kabileyi böldüğünü, sözlerinin büyüleyici olduğunu ve baba-oğul, kardeş-kardeş arasına ayrılık soktuğunu anlattılar. Tufeyl’e, ona yaklaşmamasını ve dinlememesini öğütlediler.

Anlatıya göre Tufeyl, bu uyarılar karşısında kulaklarına pamuk tıkadı. Ancak sabah Kâbe’ye gittiğinde Hz. Peygamber’in namaz kıldığını gördü. Merakına yenik düşüp yaklaşınca birkaç söz kulağına çalındı ve “Vallahi, bu güzel bir söz. Ben şair ve akıllı biriyim, iyiyi kötüden ayırabilirim; neden dinlemeyeyim?” dedi. Bu rivayet İbn Hişâm’da yer alır; ayrıntıları farklı kaynaklarda değişir.

Müslüman Oluşu

Tufeyl, Hz. Peygamber’in evine kadar giderek ondan Kur’an’ı dinledi, İslam’ı anlattırdı ve Müslüman oldu. Resûlullah ona kabilesine dönüp onları İslam’a davet etmesini söyledi. Tufeyl bir mucize istedi ve Hz. Peygamber, “Allah’ım ona bir alamet ver” diye dua etti. Tufeyl kabilesine döndüğünde alnında nur gibi bir ışık belirdiği, kendisinin “Bu bir sorun olmasın diye başka yere gelsin” demesi üzerine ışığın kırbacının ucuna geçtiği anlatılır. Bu rivayetin senedi zayıf kabul edilir ve mucize anlatısı olarak ihtiyatla aktarılmalıdır. Hz. Peygamber’in tebliğ stratejisi için Erkam b. Ebi’l-Erkam yazısı da incelenebilir.

Tufeyl, Devs’e döndüğünde önce babasına ve eşine İslam’ı anlattı; ikisi de Müslüman oldu. Ardından kabilesine tebliğ etti; ancak çoğu kişi bu çağrıya hemen cevap vermedi.

Kabilesinin Direnişi ve Hz. Peygamber’in Duası

Tufeyl, Devs kabilesini İslam’a davet etmek için uzun süre çaba harcadı. Kabilenin büyük kısmı eski inançlarında ve putperestlikte ısrar etti. Bunun üzerine Tufeyl Hz. Peygamber’e gelerek “Devs, bana karşı çıktı ve uygunsuz fiillerde ısrar etti; onlara beddua et” dedi. Resûlullah kıbleye dönüp ellerini kaldırdı; Tufeyl ve çevresindekiler beddua edeceğini düşündü. Ancak Resûlullah “Allah’ım! Devs’e hidayet ver ve onları getir” diye dua etti (Buhârî, Cihâd 100; Müslim, Fezâilü’s-sahâbe). Bu hadis sahihtir.

Hz. Peygamber, Tufeyl’e “Kavmine dön, onlara yumuşak davran ve İslam’a çağır” tavsiyesinde bulundu. Bu dua ve tavsiyenin ardından Devs’ten insanlar Müslüman olmaya başladı. Hz. Peygamber’in merhametli tebliğ anlayışı, intikam yerine hidayet temennisinde somutlaşır. Ebû Hureyre de Devs kabilesindendir; hayatı için Ebû Hureyre yazısı okunabilir.

Hayber’e Geliş ve Zü’l-Kefeyn’in Yakılması

Hicretin yedinci yılında Hayber’in fethi sırasında Tufeyl, yetmiş ya da seksen aileyi Medine’ye getirdi. Bu grup, aralarında Ebû Hureyre’nin bulunduğu Devs kabilesi mensuplarıydı. Hz. Peygamber bu gelişten çok memnun kaldı; Hayber ganimetinden onlara pay ayırdı. Tufeyl, Hz. Peygamber’den kabilesinin tapındığı Zü’l-Kefeyn putunu yakma izni istedi. Kaynaklara göre Mekke fethinden sonra bu işi tamamladı; putu yakarken “Ey Zü’l-Kefeyn, ben senin kulların gibi değilim; doğumum senden önce. Ben senin kalbini ateşe veriyorum” şeklinde şiir okudu. Bu şiirin lafzı farklı kaynaklarda değişir.

Putun yıkılması, Devs kabilesinin kalan üyelerinin de Müslüman olmasına vesile oldu. Tufeyl, bundan sonra Hz. Peygamber’in yanında kaldı ve Mekke fethine katıldı.

Devs Kabilesinin İslam’daki Yeri

Devs kabilesi, Tufeyl’in çabasıyla İslam’a girdikten sonra sahabe arasında önemli bir yer edindi. Kabilenin en tanınmış ismi Ebû Hureyre’dir; ismi Abdurrahman b. Sahr olarak bilinen bu sahabî, Hz. Peygamber’den en çok hadis rivayet eden kişidir. Ebû Hureyre’nin Hayber’in fethi sırasında Tufeyl ile birlikte Medine’ye gelmesi, Devs’in İslam tarihindeki en büyük katkısına zemin hazırladı. Bu katkı, bugüne kadar ulaşan hadislerin büyük bir bölümünün aktarılması anlamına gelir. Müksirûn hakkında genel bilgi için En Çok Hadis Rivayet Eden Sahabiler yazısı okunabilir.

Tufeyl’in bu dönüşümdeki rolü, bir kişinin çabasının nesiller boyu sürecek etkiler doğurabileceğini gösterir. Hz. Peygamber’in “Birinin senin aracılığınla hidayete ermesi, senin için kızıl develerden daha hayırlıdır” hadisi (Buhârî, Cihâd 143; Müslim, Fezâilü’s-sahâbe) bu bağlamda anılır.

Yemâme’de Şehadet ve Rüya Rivayeti

Hz. Ebû Bekir döneminde Tufeyl, ridde savaşlarına katıldı. Yemâme’de oğlu Amr ile birlikte savaştı; Amr şehit düştü, Tufeyl’in kendisi de ağır yaralanarak şehit oldu (hicri 12/633). Yemâme’den önce gördüğü bir rüyayı Hz. Ebû Bekir’e anlattığı rivayet edilir: Rüyada başının tıraşlı olduğunu, ağzından bir kuşun çıktığını, bir kadının onu karnına aldığını ve oğlunun onu aradığını görmüştür. Hz. Ebû Bekir ya da bir başkası bunu yorumlayarak şehadet olarak açıkladı (İbn Mâce, Ta’bîr). Bu rivayetin sağlamlığı tartışmalıdır; tarihî anlatı olarak aktarılması daha uygundur.

Tufeyl’in vefatı, Yemâme’de şehit düşen yüzlerce sahabîden biridir. Faziletleri için örnek davranışları yazısını, aynı savaşta şehit düşen Zeyd b. Hattâb hakkında ise ilgili yazıyı okuyabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Tufeyl b. Amr ed-Devsî kimdir?

Yemen’deki Devs kabilesinin reisi ve şairi, Mekke’de Hz. Peygamber’i dinleyip Müslüman olan, kabilesini İslam’a davet eden ve Yemâme Savaşı’nda şehit düşen sahabîdir.

Tufeyl kulaklarını neden tıkamıştı?

Mekke’ye geldiğinde Kureyşliler, Muhammed’in sözünün büyüleyici olduğunu, onu dinlememesi gerektiğini söyledi. Tufeyl kulaklarına pamuk tıkadı; ancak Kâbe’de Hz. Peygamber’i duyup merak etti ve dinledi.

Hz. Peygamber Devs kabilesi için ne dua etti?

Tufeyl, kabilesinin direndiğini söyleyip beddua istediğinde Resûlullah “Allah’ım Devs’e hidayet ver ve onları getir” diye dua etti (Buhârî, Cihâd; Müslim, Fezâilü’s-sahâbe).

Tufeyl hangi putu yaktı?

Devs kabilesinin tapındığı Zü’l-Kefeyn putunu, Hz. Peygamber’in emriyle (ya da izniyle) yakmıştır. Bu olay, Mekke fethinden sonra veya ondan önce gerçekleşmiştir; kaynaklar farklı aktarır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 2 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Tufeyl b. Amr ed-Devsî" md.; İbn Hişâm, es-Sîretü'n-nebeviyye; Buhârî, Cihâd; Müslim, Fezâilü's-sahâbe

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →