Abbas b. Abdülmuttalib (r.a.) Kimdir? Hayatı, İslam’a Girişi ve Vefatı

Abbas b. Abdülmuttalib, Hz. Peygamber’in amcası olup Mekke’de Kâbe’nin hacılara su dağıtma görevini üstlenmiş, Bedir’de müşrik saflarında esir düşmüş, daha sonra Müslüman olmuş ve Huneyn’de Resûlullah’ın yanından ayrılmayan sahabîdir. Hz. Ömer döneminde yağmur duasında vesile kılınmasıyla da anılır.

Soyu, Ailesi ve Mekke’deki Konumu

Abbas, Abdülmuttalib’in en küçük oğullarındandır; annesi Nüteyle bint Cenâb’dır. Hz. Peygamber’den iki ya da üç yaş büyük olduğu rivayet edilir. Mekke’nin ileri gelenlerinden biri olarak sikâye (hacılara su dağıtma) görevini üstlenmiş, Zemzem’in idaresiyle ilgilenmiştir. Ticaretle uğraşan ve mal sahibi bir kişiydi; Hz. Peygamber’in ilk yıllardaki sıkıntı dönemlerinde yanında bulunmuş ve bazı sorumlulukları paylaşmıştı.

Kardeşi Hz. Hamza ve Ebû Tâlib gibi Haşimoğulları’nın ileri gelenlerinden biriydi. Peygamberliğin ilk yıllarında Müslüman olmadığı hâlde, Hz. Peygamber’i Kureyş’in baskısından koruyan Haşimoğulları ortak tavrının bir parçasıydı. Şi’b-i Ebû Tâlib’deki boykot döneminde de Hz. Peygamber’in yanında kaldığı rivayet edilir. Ancak bu dönemde iman edip etmediği kaynaklarda tartışmalıdır. Hz. Hamza ile ilgili bilgi için Hz. Hamza’nın hayatı yazısına bakılabilir.

İkinci Akabe Biatı

Hicretten önce Medineli Müslümanların Hz. Peygamber ile gizlice görüştüğü İkinci Akabe Biatı’nda (621-622) Abbas’ın hazır bulunduğu rivayet edilir. Hz. Peygamber’in yanında amcası olarak bulunmuş ve Medineliler’e, yeğenini koruyup koruyamayacaklarını sorarak onlardan söz almıştır. Bu rivayet İbn Hişâm ve İbn Sa’d’da geçer. Abbas’ın o sırada Müslüman olmadığı belirtilse de, yeğeninin güvenliği konusunda gösterdiği hassasiyet dikkat çekicidir.

Bu davranış, Kureyş’in baskısı karşısında aile bağının korunmasının bir ifadesi olarak değerlendirilir. İman meselesinden bağımsız olarak sevgi ve koruma refleksinin güçlü olduğu görülür.

Bedir’de Esir Düşmesi ve Müslüman Oluşu

Abbas, Kureyş’in baskısıyla Bedir Savaşı’na müşrik saflarında katılmak zorunda kaldı. Hz. Peygamber, Müslümanlara onu öldürmemelerini, çünkü zorla getirildiğini bildirdi. Abbas esir alındı ve fidye karşılığında serbest bırakıldı. Fidye miktarı yüksekti; Abbas hem kendi hem yeğenleri Akîl ve Nevfel adına ödeme yapmak zorunda kaldı. Bu bilgiler siyer kaynaklarında yer alır.

Esirlikten sonra Abbas’ın Müslüman olduğu bazı kaynaklarca belirtilir; ancak çoğu rivayet onun gizlice Müslüman olduğunu, Mekke’de kalıp Hz. Peygamber’e Kureyş’in haberlerini ilettiğini söyler. Mekke fethinden önce Hz. Peygamber’e katılmak için Medine’ye yola çıktığı, yolda Cuhfe’de Resûlullah ile karşılaştığı aktarılır. Hicretin sekizinci yılı olan Mekke fethinde Müslüman olarak yer aldığı kesindir.

Mekke Fethi ve Ebû Süfyân

Hz. Peygamber’in fetih ordusu Mekke’ye yaklaştığında Abbas, Ebû Süfyân’a rastladı ve ona eman verilebileceğini, Mekke’nin kana bulanmadan teslim olabileceğini söyleyerek onu Hz. Peygamber’in huzuruna getirdi. Ebû Süfyân’ın o gece Müslüman olması bu ilişkinin sonucudur. Abbas, ona “Ebû Süfyân bu şehrin ileri gelenidir, ona bir ayrıcalık tanı” diyerek ricada bulundu; Hz. Peygamber de “Ebû Süfyân’ın evine giren güvendedir” dedi (Ebû Dâvûd, Harac; Müslim, Cihâd). Ebû Süfyân hakkında bilgi için Ebû Süfyân b. Harb yazısı okunabilir.

Bu olay, Mekke’nin kansız fethinde Abbas’ın diplomatik rolünü gösterir. Aynı şekilde Ebû Süfyân ve çevresinin Müslüman olması, sonraki fetihlerin yönünü etkilemiştir.

Huneyn’de Sebat

Huneyn Savaşı’nda (hicri 8) Müslümanlar ilk anda dağıldı. Abbas, Hz. Peygamber’in yanından ayrılmayan küçük bir grubun içinde kaldı. Gür sesiyle “Ey Ensâr! Ey Semure ashabı!” diye Müslümanları geri çağırdı. Bu çağrı üzerine asker toparlandı ve zafer kazanıldı (Müslim, Cihâd). Abbas’ın bu çağrısı sahih hadislerde geçer ve sahabenin ona duyduğu saygının nedenlerinden biridir.

Abbas’ın gür sesli olduğu kaynaklarda kaydedilir; Huneyn’de bu sesini kullanması sahih rivayetlerde mevcuttur.

Hz. Ömer Döneminde Yağmur Duası ve Vefatı

Hz. Ömer döneminde Medine’de kıtlık ve kuraklık yaşandığında (Remâde Yılı, hicri 18), Hz. Ömer yağmur duasına çıkarken Abbas’ı vesile edip “Allah’ım, biz Peygamberimizi vesile edip sana dua ederdik, yağmur verirdin; şimdi Peygamberimizin amcasını vesile ediyoruz” dedi (Buhârî, İstiskâ 3; Cum’a). Bu rivayet, Abbas’ın toplumdaki saygınlığını ve Hz. Peygamber ile akrabalığın kıymetini gösterir. Hz. Ömer hakkında Hz. Ömer’in hayatı yazısı okunabilir. Rivayetin tevessül tartışmaları fıkıh kaynaklarında ele alınır.

Abbas, hicri 32 yılında (653) Medine’de seksen sekiz yaş civarında vefat etti. Hz. Osman cenaze namazını kıldırdı, Bakî’ye defnedildi. Oğlu Abdullah b. Abbas, sahabenin en büyük müfessirlerindendir. Abbâsî Devleti’nin kurucuları da onun soyundan gelir. Faziletleri için örnek davranışları, ilmî mirası için rivayetleri yazısına bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Abbas b. Abdülmuttalib kimdir?

Hz. Peygamber’in amcası, Kâbe’de hacılara su dağıtma (sikâye) görevini üstlenen Haşimî ileri gelenidir. Müslüman olduktan sonra Medine’de yaşamış, Huneyn’de Resûlullah’ın yanında sebat göstermiştir.

Abbas ne zaman Müslüman oldu?

Kaynaklar farklı tarihler verir: Bedir sonrasında, Hayber öncesinde veya Mekke fethi öncesinde Müslüman olduğu rivayet edilir. Hz. Peygamber’e karşı sempatisi uzun süre öncesine uzanır.

Hz. Ömer yağmur duasında neden Abbas’ı öne çıkardı?

Hz. Ömer kıtlık yılında Abbas’ı vesile ederek dua etti ve “Peygamberimizin amcası” kimliğine atıfla yağmur istedi (Buhârî, İstiskâ 3).

Abbâsîler Abbas ile nasıl ilişkilidir?

Abbâsî Devleti’nin kurucuları, Abbas’ın soyundan geldiklerini ileri sürerek iktidarı kurmuşlardır. Bu nedenle devletin adı Abbas’ın adına nispetle verilmiştir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 25 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Abbas b. Abdülmuttalib" md.; İbn Hişâm, es-Sîretü'n-nebeviyye; İbn Sa'd, et-Tabakātü'l-kübrâ; Buhârî, İstiskâ 3

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →