Abdullah b. Amr b. Âs: Rivayet Ettiği Hadisler ve İlmî Mirası

Abdullah b. Amr b. Âs, Mısır fatihi Amr b. Âs’ın oğlu olup yaklaşık 700 hadis rivayet eden, Hz. Peygamber’den duyduklarını yazmak için izin alan ve “es-Sahîfetü’s-sâdıka” adlı yazılı koleksiyonuyla hadis yazımının öncü isimlerinden sayılan, ibadette aşırıya kaçarken Hz. Peygamber tarafından itidale çağrılan sahabîdir.

Rivayet Hacmi ve Yazılı Koleksiyon

Abdullah b. Amr’ın yaklaşık 700 hadis rivayet ettiği belirtilir. Bu sayı, onu müksirûn dışında ama bu gruba en yakın sahabîler arasına yerleştirir. Hz. Peygamber’in vefatında yirmili yaşlarında olan Abdullah, uzun yıllar yaşadı (ö. 65/685 civarı). Rivayetlerinin önemli bölümü Ahmed b. Hanbel’in el-Müsned’inde bulunur; Müsned’de adını taşıyan hadisler arasında “Sahîfe” rivayetleri öne çıkar. Hayatı ve ilmî konumu için Abâdile Kimdir? yazısı okunabilir.

Abdullah’ın en büyük özelliği, Hz. Peygamber’den duyduklarını yazmasıdır. Ebû Hureyre’nin sözüne göre: “Sahabenin hiçbiri benden daha çok hadis bilmez, ancak Abdullah b. Amr hariç; çünkü o yazardı, ben yazmazdım” (Buhârî, İlim 39). Bu, hadis yazımının erken dönemde sahabe tarafından yapıldığını gösteren önemli bir delildir.

Hz. Peygamber’in Yazma İzni

Abdullah, Hz. Peygamber’den duyduğu her şeyi yazıyordu. Kureyşliler bunu eleştirip “Resûlullah bir insandır, bazen öfkeyle bazen memnunken konuşur; hepsini yazıyor musun?” dediler. Abdullah yazmaktan vazgeçti ve durumu Hz. Peygamber’e anlattı. Resûlullah parmağıyla ağzına işaret edip “Yaz! Nefsim elinde olana yemin ederim ki buradan hak dışında bir şey çıkmaz” buyurdu (Ebû Dâvûd, İlim 3; hadis sahih kabul edilir). Bu hadis, hadis yazımına ve hadislerin güvenilirliğine delil olarak anılır. Kur’an’da “O, hevâsından konuşmaz; o ancak kendisine vahyedilen vahiydir” (Necm 53/3-4) buyrulur.

Başlangıçta Hz. Peygamber hadislerin yazılmasını yasaklamıştı (Müslim, Zühd); ancak Kur’an ile karışma ihtimali ortadan kalkınca izin verdi. Bu iki tür rivayetin birleştirilmesi hadis usulünde tartışılmıştır; çoğunluk görüşü yasağın erken döneme, iznin sonraki döneme ait olduğu şeklindedir. Hadis yazımı konusunda Ebû Şâh örneği de anılır.

es-Sahîfetü’s-Sâdıka

Abdullah’ın yazdığı koleksiyona “es-Sahîfetü’s-sâdıka” (doğru sahife) adı verilmiştir. Bu sahifede binlerce hadis olduğu rivayet edilir; ancak sahifenin tamamı bize ulaşmamıştır. Torunu Amr b. Şuayb, dedesi Abdullah’tan bu sahifeyi rivayet etmiş ve Ahmed b. Hanbel Müsned’ine bu rivayetlerin birçoğunu almıştır. Amr b. Şuayb’ın rivayetlerinin sıhhati hadis âlimleri arasında tartışılmıştır: Bir kısmı sahih bulmuş, bir kısmı “vicâde” (bulunmuş yazı) olduğu için ihtiyatla yaklaşmıştır. Bu nedenle bu sahifeden gelen her hadis, ayrı ayrı değerlendirilir.

Sahifenin içerikleri arasında ibadet, ahlâk, ticaret, ceza hukuku ve ahiret konuları vardır. Bu koleksiyon, hadis yazılı kaydının sahabe döneminde başladığını gösteren en güçlü delillerdendir. Başka bir sahabenin ilmî mirası için Hâlid b. Velîd’in rivayetleri yazısı, babası için ise Amr b. Âs’ın rivayetleri yazısı okunabilir.

Meşhur Hadisleri

Abdullah’ın rivayet ettiği hadisler arasında şu önemli örnekler vardır: “Müslüman, dilinden ve elinden Müslümanların emin olduğu kimsedir” (Buhârî, Îmân 4; Müslim, Îmân 64), “Allah ilmi, kullarının kalplerinden çekip almaz; ilmi âlimleri öldürerek alır” (Buhârî, İlim 34; Müslim, İlim 13), “Bir âyet dahi olsa, benden tebliğ edin” (Buhârî, Enbiyâ 50) ve kırk haslet hadisi (Buhârî, Hibe 35). Bu hadisler ilim, ahlâk ve tebliğ konularının temelini oluşturur. Ayrıca hadis hakkında yazmanın ve tebliğin önemi, bu rivayetlerin ortak noktasıdır.

İbadet Dengesi ve Hz. Peygamber’in Uyarısı

Abdullah gençliğinde çok ibadet eden biriydi: her gün oruç tutar, her gece Kur’an’ı hatmeder, gece boyu namaz kılardı. Babası Amr b. Âs onu Hz. Peygamber’e şikâyet etti. Resûlullah ona “Her ay üç gün oruç tut” dedi; Abdullah daha fazlasını isteyince, “Dâvûd’un orucunu tut (bir gün tut, bir gün tutma); bundan daha üstünü yoktur” buyurdu. Kur’an hatmi için de “Her ayda bir hatim yap” dedi; Abdullah daha fazla isteyince “Yedi günde bir hatim yap, daha azını yapma” buyurdu (Buhârî, Savm 56; Teheccüd; Müslim, Sıyâm). Abdullah yaşlanınca, “Keşke Resûlullah’ın ruhsatını kabul etseydim” dedi. Bu olay, ibadette itidalin önemini gösteren sahih bir örnektir.

Abdullah’ın bu pişmanlığı, kendisinin yaşlılıkla ibadetini sürdürmekte zorlanmasından kaynaklanıyordu. Bu hadis, genç yaşta aşırıya kaçmanın sonraki yıllarda zorluk doğurabileceğini hatırlatır. İbadet dengesi hakkında benzer bir örnek için Osman b. Maz’ûn’un örnek davranışları yazısı da okunabilir.

Fitne Dönemi ve Vefatı

Abdullah, Sıffîn’de babasıyla birlikte Muâviye tarafında yer aldı; bu durum, Hz. Peygamber’in “Ammâr’ı asi grup öldürecek” hadisini rivayet etmesiyle de bağlantılıdır. Bu hadisi rivayet etmesine rağmen savaşa katıldığı için pişmanlık duyduğu rivayet edilir; ancak bu konuda kaynaklar farklı anlatır. Tarafsız bir dille, sahabenin bu hassas dönemdeki içtihadî farklılıklarını saygıyla aktarmak gerekir. Abdullah, hicri 63-68 arasında (Mekke, Taif ya da Mısır’da) vefat etmiştir; kesin yer ve tarih konusunda kaynaklar ayrılır. Hz. Peygamber’in huzurundaki hizmetleri ve ilmî mirası, ümmet için kalıcı bir değer taşır.

Sıkça Sorulan Sorular

Abdullah b. Amr b. Âs kaç hadis rivayet etti?

Yaklaşık 700 hadis rivayet ettiği belirtilir. Buhârî ve Müslim’in ortak rivayetlerinden bir kısmı ona aittir.

es-Sahîfetü’s-sâdıka nedir?

Abdullah’ın Hz. Peygamber’den duyduğu hadisleri yazdığı koleksiyondur. Ona “doğru sahife” adı verilmiştir. Hz. Peygamber ona yazma izni vermiştir (Ebû Dâvûd, İlim 3).

Ebû Hureyre neden onun hakkında övgüde bulundu?

Ebû Hureyre, Abdullah b. Amr’ın benden daha çok hadis bildiğini, çünkü yazdığını, kendisinin ise yazmadığını söylemiştir (Buhârî, İlim 39).

Abdullah b. Amr’ın ibadet konusundaki meşhur olayı nedir?

Çok oruç tutup gece uzun namaz kıldığı için Hz. Peygamber onu uyardı ve Dâvûd’un orucunu (bir gün oruç, bir gün iftar) tavsiye etti (Buhârî, Savm 56; Müslim, Sıyâm).

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 23 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Abdullah b. Amr b. Âs" md.; Buhârî, İlim 39; Ebû Dâvûd, İlim 3; Buhârî, Savm 56

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →