Recî ve Bi’r-i Maûne Olayları: Şehit Edilen Muallim Sahabiler

Kısa cevap: Recî ve Bi’r-i Maûne, hicretin 4. yılında (Safer ayı) birbirine çok yakın zamanda yaşanmış iki acı olaydır. Her ikisinde de bazı kabileler İslam’ı öğretmesi için öğretmen sahabi istemiş, ancak yolda bu sahabiler tuzağa düşürülerek şehit edilmiştir. Recî’de on kadar, Bi’r-i Maûne’de ise yetmiş kadar Kur’an bilen sahabi hayatını kaybetmiştir. Hz. Peygamber bu olaylara çok üzülmüş ve bir ay boyunca sabah namazında kunut yaparak zalimlere beddua etmiştir.

Recî Vakası

Adal ve Kāre kabilelerinden gelen bir heyet, aralarında İslam’ı öğretecek kimseler istedi. Resûlullah, Âsım b. Sâbit’in başkanlığında bir grup sahabiyi onlarla gönderdi. Recî denilen su başına geldiklerinde Hüzeyl kabilesinin Benî Lihyân kolundan kalabalık bir grup onları kuşattı. Sahabilerin bir kısmı teslim olmayı reddederek çarpıştı ve şehit oldu. Hubeyb b. Adî ve Zeyd b. Desine ise esir alınıp Mekke’de satıldı; Bedir’de öldürülen yakınlarının intikamını almak isteyenler tarafından şehit edildiler (Buhârî, Megâzî; Buhârî, Cihâd).

Hubeyb b. Adî’nin Son Anları

Buhârî’deki rivayete göre Hubeyb, öldürülmeden önce iki rekât namaz kılmak için izin istemiş, “Ölümden korktuğumu sanmasaydınız daha uzun kılardım” demiştir. Böylece idamdan önce iki rekât namaz kılmak onun sünnet ettiği bir gelenek olarak anılmıştır. Esir tutulduğu evde, bir çocuğa zarar verme imkânı olduğu hâlde ona dokunmaması da ahlakının güzel bir göstergesi olarak aktarılır.

Bi’r-i Maûne Faciası

Âmir b. Sa‘saa kabilesinin reislerinden Ebû Berâ, Necid halkına İslam’ı anlatacak kimseler istedi ve onları himayesine alacağını söyledi. Resûlullah, Münzir b. Amr’ın başkanlığında, “kurrâ” diye bilinen Kur’an ehli yetmiş kadar sahabiyi gönderdi. Bi’r-i Maûne kuyusu yakınında Âmir b. Tufeyl’in kışkırtmasıyla Ri‘l, Zekvân ve Usayye kabileleri sahabileri kuşatıp neredeyse tamamını şehit etti. Mektubu götüren Harâm b. Milhân’ın, mızrak yediğinde “Kâbe’nin Rabbine yemin olsun ki kazandım” dediği nakledilir (Buhârî, Megâzî).

Kunut-i Nâzile: Musibet Kunutu

Enes b. Mâlik’in rivayetine göre Hz. Peygamber, bu kabilelere karşı bir ay boyunca namazlarda kunut yaparak beddua etmiştir (Buhârî, Megâzî; Müslim, Mesâcid). Fıkıhta bu uygulamaya “kunut-i nâzile”, yani büyük musibet anında yapılan kunut denir.

• Hanefîlere göre: Büyük bir musibet ve savaş hâlinde sabah namazında kunut yapılabilir.
• Şâfiîlere göre: Musibet anında bütün farz namazlarda kunut okunabilir; sabah namazında ise kunut her zaman sünnettir.

Bu Olaylardan Alınacak Dersler

1. İlim uğruna fedakârlık: Şehit edilenlerin çoğu, Kur’an’ı öğretmek için yola çıkmış âlim sahabilerdi.
2. Emanete sadakat: Hubeyb gibi sahabiler en zor anda bile ahlaktan taviz vermedi.
3. Güvenlik tedbiri: Sonraki dönemde elçi ve öğretmen gönderirken daha dikkatli davranıldı.
4. Acıyı duaya dönüştürmek: Resûlullah öfkesini hukuki ve manevi bir çerçevede, dua ile dile getirdi.

Sık Sorulan Sorular

Recî ve Bi’r-i Maûne aynı olay mıdır?

Hayır. İkisi farklı yerlerde ve farklı kabilelerle yaşanmıştır; ancak aynı ay içinde meydana geldiği için genellikle birlikte anlatılır.

Bi’r-i Maûne’den sağ kurtulan oldu mu?

Kaynaklara göre Amr b. Ümeyye ed-Damrî ve yaralı olarak ölüler arasında kalan Ka‘b b. Zeyd hayatta kalmıştır.

Bu olaylar Benî Nadîr meselesiyle bağlantılı mıdır?

Evet. Amr b. Ümeyye’nin dönüş yolunda yanlışlıkla öldürdüğü iki kişinin diyeti için Benî Nadîr’den yardım istenmesi, onların suikast teşebbüsüne zemin olmuştur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Megâzî (Gazvetü’r-Recî ve Bi’r-i Maûne bâbları); Buhârî, Cihâd; Müslim, Mesâcid (kunut hadisleri); İbn Hişâm, es-Sîre; Vâkıdî, el-Megâzî; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Bi’rimaûne Seriyyesi” ve “Recî Vak‘ası” maddeleri