Ebû Bekre (r.a.) Kimdir? Hayatı, İslam’a Girişi ve Vefatı

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Soyu ve Tâif'ten Kaçışı
Müslüman Oluşu ve Hz. Peygamber'in Himayesi
Basra'ya Yerleşmesi

Ebû Bekre, asıl adı Nüfey’ b. Hâris olup Tâif’te Sakîf kabilesine bağlı köle iken Tâif kuşatması sırasında surdan bir makara ile inip Hz. Peygamber’e gelen, Müslüman olan, azat edilen ve ömrünün büyük bölümünü Basra’da geçiren sahabîdir. Yüzü aşkın hadis rivayet etmiştir.

Soyu ve Tâif’ten Kaçışı

Nüfey’ b. Hâris, Tâif’te yaşayan Sakîf kabilesine bağlı bir köleydi. Ana tarafının İranlı ya da Habeşli olduğu, babasının Hâris b. Kelede olduğu farklı rivayetlerle aktarılır; kaynaklar bu konuda ortak bir noktada buluşmaz. Hz. Peygamber hicretin sekizinci yılında (630) Huneyn’den sonra Tâif’i kuşattığında, Sakîf’in kalesine karşı uzun süre ilerlenemedi. Resûlullah, surlardan inip Müslümanlara katılan kölelerin hür olacağını duyurdu (Taberî; İbn Hişâm). Nüfey’ bunun üzerine kovayla bir makaraya binip surdan sarktı. Arapça’da “bekre” makara anlamına geldiği için “Ebû Bekre” künyesiyle anılmaya başladı.

Hz. Peygamber, Tâif’ten kaçan yaklaşık yirmi kadar köleyi azat etti. Ebû Bekre de bunlar arasındaydı. Resûlullah, onların Sakîf’e iade edilmesi talebini reddetti; çünkü Müslüman olanlar Allah’ın azatlısıydı. Bu uygulama, İslam’ın köleliğe yaklaşımının önemli bir örneğidir. Tâif kuşatması bağlamında Muğîre b. Şu’be yazısı da incelenebilir.

Müslüman Oluşu ve Hz. Peygamber’in Himayesi

Ebû Bekre, Müslüman olduktan sonra Hz. Peygamber’in yanında kalarak ilim ve ibadet yönünden gelişti. Hz. Peygamber’in “Allah, Ebû Bekre’nin sana yaptığı iyiliği çoğaltsın; ancak bir daha tekrarlama” dediği meşhur olay şudur: Ebû Bekre mescide geldiğinde Hz. Peygamber rükûda idi; Ebû Bekre rükûya yetişmek için saf dışında rükûya gidip sonra yürüyerek safa girdi. Resûlullah namazdan sonra “Kim yaptı bunu?” diye sorup uyardı (Buhârî, Ezân 114; Ebû Dâvûd, Salât). Bu hadis, namaza koşarak gelmenin yasak olduğunu ve vakarla yürümenin gerektiğini öğretir. Hadisin lafzı rivayetlere göre değişir.

Bu olay hem Ebû Bekre’nin ibadete duyduğu şevki hem Hz. Peygamber’in nazik düzeltme tarzını gösterir. Sahabeyi yanlıştan uyarırken kırmadan öğretmek, nebevî terbiyenin özelliğidir.

Basra’ya Yerleşmesi

Ebû Bekre, Hz. Ömer döneminde Basra şehrinin kuruluşuyla birlikte oraya yerleşti. Basra’da zamanla zenginleşti ve önemli bir ilim merkezinin başında olan şahsiyetlerden biri oldu. Oğulları ve torunları Basra’nın önde gelen aileleri arasında yer aldı; oğlu Abdurrahman, Müslim ve diğer kaynaklarda anılan ravilerdendir. Ebû Bekre, Hasan-ı Basrî gibi tâbiîn âlimlerinin ilim aldığı sahabîlerden biridir.

Ebû Bekre’nin Basra’da yaşadığı yıllarda bölgenin yöneticileri arasında Ebû Mûsâ el-Eş’arî ve Muğîre b. Şu’be gibi isimler bulunuyordu. Ebû Mûsâ için Ebû Mûsâ el-Eş’arî yazısı okunabilir.

Muğîre Olayı ve Şahitlik

Ebû Bekre, Hz. Ömer döneminde Basra valisi Muğîre b. Şu’be hakkındaki zina iddiasının şahitlerinden biri olarak anılır. Kaynaklara göre Ebû Bekre, Nâfi’, Şibl b. Ma’bed ve Ziyâd, Muğîre’nin evinde bir olay gördüklerini ileri sürdüler. Hz. Ömer’in huzurunda yapılan soruşturmada Ziyâd, olayı kesin biçimde göremediğini söyleyince dört şahit şartı yerine gelmedi; Hz. Ömer diğer üç şahide kazf had cezası uyguladı. Ebû Bekre, ceza sonrasında şahitliğini geri almayı reddetti. Hz. Ömer, tövbe ederse şahitliğinin kabul edileceğini söylediyse de Ebû Bekre bunu kabul etmedi; bu yüzden şahitliği bir daha kabul edilmedi. Ayrıntılar kaynaklarda farklı aktarılır. Bu olay, İslam ceza hukukunda şahitlik ve iftira konularında örnek olay olarak anılır. Muğîre’nin hayatı için Muğîre b. Şu’be yazısı okunabilir.

Bu hadise, sahabe arasındaki tartışmalı bir konudur. Ehl-i Sünnet anlayışına göre, her iki tarafı da kötülemeden, olayı fıkhî hükümler ve delil şartları açısından değerlendirmek gerekir. Ebû Bekre’nin tutumu doğruluğuna olan inancından kaynaklanmış, ancak şahitlik şartını sağlayamamıştır.

Cemel Olayında Tarafsızlığı

Ebû Bekre, Cemel olayı sırasında Basra’daydı. Hz. Aişe’nin ordusunun Basra’ya gelişinden sonra Ebû Bekre, Hz. Peygamber’in “Kadınlarını yönetici yapan bir millet kurtuluşa ermez” mealindeki hadisini hatırladı ve savaşa katılmadı. Kendi ifadesiyle, “Cemel günü Allah, Resûlullah’tan duyduğum bir kelime ile bana fayda verdi; neredeyse Cemel ashabına katılıp onlarla savaşacaktım” dedi (Buhârî, Meğâzî 82; Fiten 18). Bu hadis, İran Kisra’sının kızının hükümdar olduğunu duyan Hz. Peygamber’in söylediği sözdür. Ayrıntılı yorumlar için fıkıh ve hadis şerhlerine bakılmalıdır. Hadisin siyasi bağlamı ve Hz. Aişe’nin tavrı tarafsızlıkla ve saygıyla ele alınmalıdır. Hz. Aişe hakkında Hz. Aişe’nin hayatı yazısı okunabilir.

Vefatı ve Hadis Mirası

Ebû Bekre, hicri 51 ya da 52 yılında (671-672) Basra’da vefat etti. Hz. Peygamber’den 132 hadis rivayet ettiği belirtilir. Kendisinden Hasan-ı Basrî, Abdurrahman b. Ebî Bekre ve Mübârek b. Fedâle gibi tâbiîn âlimleri rivayet almıştır. Faziletleri için örnek davranışları, ilmî mirası için rivayetleri yazısı okunabilir. Aynı dönemden Ka’b b. Züheyr yazısına da bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Ebû Bekre kimdir?

Asıl adı Nüfey’ b. Hâris olan, Tâif kuşatması sırasında surdan makara (bekre) ile inip Müslüman olan, Hz. Peygamber’in azat ettiği ve Basra’ya yerleşen sahabîdir.

Neden “Ebû Bekre” lakabıyla anıldı?

Tâif kuşatması sırasında surdan bir makara (bekre) yardımıyla inip Hz. Peygamber’in yanına gelmesi nedeniyle bu künyeyle anıldığı rivayet edilir.

Cemel olayında Ebû Bekre’nin tavrı nedir?

Hz. Peygamber’in “Kadınlara iş emanet eden millet kurtuluşa ermez” hadisini hatırlayarak savaşa katılmadı. Bu hadisi bir kelime ile faydalandığını söylemiştir (Buhârî, Fiten 18).

Ebû Bekre’nin rivayet ettiği meşhur hadis nedir?

Veda Haccı’nda “Zaman, Allah’ın gökleri ve yeri yarattığı günkü hâline dönmüştür” hadisi ve “Sizden biriniz hâkim olarak iki kişi arasında öfkeliyken hüküm vermesin” hadisi onun rivayetleriyle bilinir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 29 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ebû Bekre" md.; İbn Sa'd, et-Tabakātü'l-kübrâ; Buhârî, Meğâzî 82; Buhârî, Fiten 18

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →