Ka’b b. Züheyr (r.a.) Kimdir? Hayatı, İslam’a Girişi ve Vefatı

Ka’b b. Züheyr, Cahiliye döneminin büyük şairi Züheyr b. Ebî Sülmâ’nın oğlu, Müzeyne kabilesine mensup, önce İslam’ı ve Hz. Peygamber’i hicveden, sonra tövbe ederek Medine’de “Bânet Su’âd” kasidesini okuyan ve Müslüman olan sahabî-şairdir. Kasidesi Arap edebiyatında en çok şerh edilen eserlerden biridir.

Soyu ve Şair Ailesi

Ka’b, Müzeyne kabilesinden Züheyr b. Ebî Sülmâ’nın oğludur. Züheyr, Muallakât şairlerinden biri olarak bilinir; kardeşi Büceyr ve oğlu Ka’b da şairdi. Aile, Arap şiir geleneğinin önde gelen soylarından biriydi. Ka’b, şiir yeteneğini babasından aldı; hatta babasının ona şiir yazmayı öğrettiği, gençken ilk şiirlerini ona okuttuğu anlatılır. Kardeşi Büceyr daha önce Müslüman olmuştu; Hz. Peygamber’in Medine’de ona gösterdiği ilgi Ka’b’ı etkiledi.

Ka’b’ın şiirleri duygusal ve kudretli bir üslupla bilinirdi. Şairlik, Arap toplumunda bir kabilenin sesi olmak anlamına geliyordu; bu nedenle Ka’b’ın hicvi Müslümanlar açısından ciddi bir tehdit olarak görüldü. Şair sahabî Hassân için Hassân b. Sâbit yazısı okunabilir.

İslam’a Karşı Hicvi

Hz. Peygamber Tâif seferinden döndüğünde (hicri 8-9) Büceyr Müslüman oldu ve Ka’b’a mektup yazarak durumu bildirdi. Ka’b’ın kardeşinin Müslüman oluşuna sinirlenerek hicivle karşılık verdiği, hatta Hz. Peygamber’i ve kardeşini kınayan şiirler yazdığı rivayet edilir. Büceyr kardeşine, Hz. Peygamber’in Mekke fethinde bazı kişilerin kanını mubah saydığını, bunların arasında Ka’b’ın da bulunduğunu yazdı. Bu bilgi siyer kaynaklarında yer alır (İbn Hişâm). Mekke fethinde affedilmeyenlerle ilgili genel bilgi için Tulakâ Kimdir? yazısı okunabilir.

Ka’b’ın hicvi Hz. Peygamber’in şahsını da hedef alması ve Müslümanları rahatsız etmesi nedeniyle, kanının mubah sayılması siyasi ve toplumsal bir bağlamda yorumlanır. Şairin sözlü saldırısı, o dönem Arap toplumunda savaş aracı olarak değerlendirilirdi. Ancak Resûlullah af kapısını açık bırakmıştı.

Medine’ye Gelişi ve Tövbesi

Büceyr’in uyarısı üzerine Ka’b sıkıştı; hiçbir kabile ona sığınma imkânı tanımadı. Sonunda kimliğini gizleyerek Medine’ye geldi. Sabah namazından sonra Hz. Peygamber’e yaklaştı ve “Ya Resûlallah! Ka’b b. Züheyr tövbe edip Müslüman olarak gelse ve sizden eman istese, onu kabul eder misiniz?” diye sordu. Resûlullah “Evet” deyince “Ben Ka’b b. Züheyr’im” dedi. Ensâr’dan birinin ona saldırmak istemesi üzerine Hz. Peygamber “Bırak onu; o tövbe ederek geldi” buyurdu. Bu rivayet İbn Hişâm’da, Hâkim’de ve diğer kaynaklarda farklı lafızlarla geçer; senedi hakkında değerlendirmeler değişir.

Ka’b ardından kasidesini okudu. Bu kaside, “Bânet Su’âd fe kalbî’l-yevme metbûlü” mısraıyla başlar ve Hz. Peygamber’i övme bölümüne geçer. Kasidede Resûlullah “Allah’ın kılıçlarından bir kılıç” olarak tanıtılır. Bu benzetme, Ka’b’ın tövbesinin etkili bir göstergesidir.

Bürde Hediyesi

Rivayete göre Hz. Peygamber, kasideyi dinleyince omzundaki bürdeyi Ka’b’a hediye etti. Bu hırka, sonraki yıllarda Muâviye tarafından on bin dirheme satın alınmak istenmiş, Ka’b’ın mirasçıları tarafından verilmiştir; Abbâsî halifeleri bunu devralmıştır. Bu anlatılar siyer ve edebiyat kaynaklarında yer alsa da senetleri zayıf sayılır ve tarihî rivayet olarak ihtiyatla aktarılır. Kasidenin adı da bu yüzden “Kaside-i Bürde” olarak anılmıştır; Muhammed el-Busîrî’nin sonraki yüzyıllarda yazdığı “Kasîde-i Bürde” ile karıştırılmamalıdır.

Ka’b’ın Ensâr’a bir iltifatı da rivayet edilir: Ensâr’dan birinin kendisine kızması üzerine, kasideye Ensâr’ı öven mısralar ekledi. Bu ayrıntı da siyer kaynaklarında yer alır ve kasidedeki muhacirleri öven bölümle ilişkilendirilir.

Kasidenin Edebî ve Manevî Değeri

Bânet Su’âd, klasik Arap kaside geleneğinin tipik yapısını taşır: önce sevgilinin ayrılığı (nesîb), ardından yolculuk ve deve tasviri, sonunda övgü bölümü. Ka’b bu geleneksel kalıbı kullanarak Hz. Peygamber’i övme amacına ulaştı. Kasidenin yüzlerce şerhi yazılmış, İbn Hişâm gibi âlimler metnini yorumlamıştır. Edebiyat tarihçileri, bu eserin İslam şiirinin başlangıcındaki en önemli örneklerden biri olduğunu belirtir.

Kasidenin manevî değeri, bir tövbe belgesi olmasındadır. Şair, kendi geçmişini inkâr etmez; korkusunu, kaçışını ve umudunu dile getirir. Bu açıdan eser, samimi bir itiraf metni olarak okunabilir.

Sonraki Hayatı ve Vefatı

Ka’b, Müslüman olduktan sonra Medine’de yaşadı ve Müzeyne kabilesinin ileri gelenleri arasında kaldı. Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer dönemlerinde yaşadığı, Hz. Osman döneminde de hayatta olduğu rivayet edilir. Vefat tarihi konusunda hicri 26 ve 42 gibi farklı yıllar zikredilir. Oğlu Ukbe ve torunları da şairliklerini sürdürmüşlerdir.

Ka’b’ın hayatı, yanlış yolda olan bir insanın tövbesinin kabul edilebileceğini gösterir. Faziletleri için örnek davranışları yazısını, aynı dönemde hayatta olan Ebû Bekre hakkında bilgi için ilgili yazıyı okuyabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Ka’b b. Züheyr kimdir?

Cahiliye şairi Züheyr b. Ebî Sülmâ’nın oğlu, Müzeyne kabilesinden, önce İslam’ı ve Hz. Peygamber’i hicveden, sonra tövbe edip “Bânet Su’âd” kasidesiyle Müslüman olan şair sahabîdir.

Bânet Su’âd kasidesi nedir?

Ka’b’ın Medine’de Hz. Peygamber’in huzurunda okuduğu, Su’âd adlı bir kadının ayrılığıyla başlayan ve Resûlullah’ı öven kasidedir. Sonraki dönemlerde çok şerh edilmiştir.

Bürde’yi neden aldı?

Rivayete göre Hz. Peygamber, kasideyi dinleyince üzerindeki hırkayı (bürde) Ka’b’a hediye etti. Bu rivayetin senedi zayıf kabul edilir, ancak siyer kaynaklarında yaygındır.

Ka’b ne zaman vefat etti?

Muâviye döneminde, hicri 26 veya 42 civarında vefat ettiği rivayet edilir; kesin tarih kaynaklarda farklıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 6 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ka'b b. Züheyr" md.; İbn Hişâm, es-Sîretü'n-nebeviyye; İbn Sa'd, et-Tabakātü'l-kübrâ; Hâkim, el-Müstedrek

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →