Mekke Boykotu Nedir? Şi’b-i Ebî Tâlib’de Üç Yıllık Kuşatma

Mekke boykotu, Kureyş müşriklerinin peygamberliğin yedinci yılında aldıkları kararla Hâşimoğulları ve Muttaliboğulları’na karşı uyguladığı toplumsal ve ekonomik ambargodur. Karara göre bu iki aileyle alışveriş yapılmayacak, kız alınıp verilmeyecek, görüşülmeyecekti; ta ki Hz. Muhammed (s.a.v.) öldürülmek üzere teslim edilinceye kadar. Müslüman olsun olmasın bütün Hâşimîler, Ebû Tâlib Mahallesi’ne (Şi’b-i Ebî Tâlib) çekilerek yaklaşık üç yıl açlık ve yoklukla mücadele etti. Boykot, vicdan sahibi birkaç Mekkelinin girişimi ve Kâbe’ye asılan vesikanın bir kurt tarafından yenmesiyle son buldu.

Boykot Kararına Giden Süreç

Hz. Hamza ve Hz. Ömer’in Müslüman olması, Habeşistan’a gidenlerin orada güven bulması ve pazarlık tekliflerinin reddedilmesi Kureyş’i çaresiz bıraktı. Peygamberimizi öldürmeye karar verdiler; ancak Ebû Tâlib, kabilesini toplayıp yeğenini korumaya çağırdı. Hâşimoğulları ve Muttaliboğulları, henüz iman etmemiş olanlarıyla birlikte, kabile onuru gereği bu çağrıya uydu. Tek istisna Ebû Leheb’di; o, kendi ailesine karşı Kureyş’in yanında yer aldı.

Boykot Vesikasının Maddeleri

Kureyş’in ileri gelenleri toplanıp bir ahitname yazdılar ve bağlayıcılığını artırmak için Kâbe’nin içine astılar:

• Hâşimoğulları ve Muttaliboğulları’ndan kız alınmayacak, onlara kız verilmeyecek,
• Onlara hiçbir şey satılmayacak, onlardan hiçbir şey satın alınmayacak,
• Onlarla oturulup konuşulmayacak, evlerine girilmeyecek,
• Muhammed teslim edilmedikçe hiçbir barış teklifi kabul edilmeyecek.

Mahallede Hayat

Muharrem ayında başlayan kuşatma boyunca mahalleye yiyecek girişi engellendi. Mekke’ye gelen kervanların mallarını müşrikler fahiş fiyatla kapatıyor, Hâşimîlere bir şey kalmıyordu. Mahalle sakinleri ancak savaşın yasak olduğu haram aylarda dışarı çıkıp alışveriş yapabiliyordu.

Sa’d b. Ebû Vakkâs o günleri anlatırken, ağaç yaprağı yediklerini, bir gece ayağına değen kuru bir deri parçasını yıkayıp ateşte yumuşatarak günlerce onunla idare ettiğini söyler. Aç çocukların ağlama sesleri mahallenin dışından duyulurdu. Hz. Hatice ve Hz. Ebû Bekir servetlerini bu dönemde tükettiler.

Ebû Tâlib, suikast ihtimaline karşı geceleri yeğeninin yatağını değiştirir, onun yerine kendi oğullarından birini yatırırdı.

Gizlice Yardım Edenler

Bütün Mekkeliler bu zulmü onaylamıyordu. Hz. Hatice’nin yeğeni Hakîm b. Hizâm halasına gizlice un taşıdı; Ebû Cehil onu yakalayınca araya Ebü’l-Bahterî girdi. Hişâm b. Amr geceleri yiyecek yüklü deveyi mahallenin ağzına getirip yularını çözerek içeri salardı.

Tebliğ Durmadı

Peygamberimiz bu şartlarda bile davetten vazgeçmedi. Hac mevsiminde dışarı çıkar, Mekke’ye gelen kabilelere İslam’ı anlatırdı.

Boykot Nasıl Sona Erdi?

Beş Vicdan Sahibi

İlk adımı Hişâm b. Amr attı. Annesi Hâşimoğulları’ndan olan Züheyr b. Ebû Ümeyye’ye gitti: “Sen yiyip içip giyinirken dayılarının bu hâlde olmasına gönlün razı mı?” Sonra Mut’im b. Adî, Ebü’l-Bahterî ve Zem’a b. Esved’i ikna ettiler. Gece Hacûn’da buluşup plan yaptılar. Sabah Züheyr, Kâbe’yi tavaf ettikten sonra halka seslendi: “Ey Mekkeliler! Biz yiyip içelim, Hâşimoğulları helâk olsun, öyle mi? Bu zalim vesika yırtılmadıkça oturmayacağım!” Ebû Cehil itiraz edince diğer dördü sırayla ayağa kalkıp Züheyr’i destekledi. Ebû Cehil, “Bu, gece planlanmış bir iş” dedi.

Vesikayı Kurt Yemişti

Aynı sırada Peygamberimiz, amcasına Allah’ın bildirmesiyle vesikanın bir ağaç kurdu tarafından yendiğini, yalnızca Allah’ın adının yazılı olduğu kısmın kaldığını haber vermişti. Ebû Tâlib Kureyş’e gelip “Yeğenim böyle söylüyor. Doğruysa bu zulümden vazgeçin; yalansa onu size teslim edeyim” dedi. Mut’im vesikayı indirdiğinde, gerçekten “Bismikellâhümme” (Senin adınla Allah’ım) ibaresi dışında her yerinin yenmiş olduğu görüldü. Böylece boykot, peygamberliğin onuncu yılında kalktı.

Boykottan Çıkarılan Dersler

• Ekonomik ambargo eski bir zulüm yöntemidir: Çocukları ve masumları hedef alan toplu cezalandırma İslam ahlakına aykırıdır.
• Farklı inançtan vicdan sahipleri vardır: Boykotu bitirenler müşrikti. Peygamberimiz bu iyiliği unutmadı; Bedir esirleri hakkında “Mut’im b. Adî sağ olsaydı ve benden bunları isteseydi, hepsini ona bağışlardım” buyurdu (Buhârî, Humus 16).
• Akrabalık bağı değerlidir: İman etmemiş Hâşimîlerin dayanışması, fıtrî erdemlerin takdir edilmesi gerektiğini gösterir.
• Sabır, neticesiz kalmaz: Üç yıllık çile, Müslümanların kararlılığını Arabistan’a duyurdu.

Sık Sorulan Sorular

Boykot hangi yıllar arasında uygulandı?

Peygamberliğin yedinci yılının Muharrem ayında başlayıp onuncu yılında sona ermiştir (yaklaşık 616-619). Bazı kaynaklar süreyi iki yıl olarak verir.

Şi’b-i Ebî Tâlib neresidir?

Mekke’de Ebû Kubeys Dağı’nın eteğinde, Hâşimoğulları’nın oturduğu, Kâbe’ye yakın bir vadi mahallesidir.

Boykota Müslüman olmayan Hâşimîler de katlandı mı?

Evet. Ebû Leheb dışındaki bütün Hâşimoğulları ve Muttaliboğulları, inançlarına bakılmaksızın boykota muhatap oldu ve Peygamberimizi teslim etmedi.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Humus 16; İbn Hişâm, es-Sîretü'n-Nebeviyye; İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-kübrâ; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Boykot" maddesi