Ebû Mûsâ el-Eş’arî (r.a.) Kimdir? Hayatı, İslam’a Girişi ve Vefatı

Ebû Mûsâ el-Eş’arî (Abdullah b. Kays), Yemen’deki Eş’ar kabilesinden gelen, İslam’ı erken dönemde kabul eden, Hz. Peygamber’in övdüğü güzel Kur’an okuyuşuyla anılan ve Hz. Ömer döneminde Basra ile Kûfe valiliği yapan, ilmiyle tanınmış bir sahabîdir. Sıffîn sonrasındaki Hakem olayında Hz. Ali adına görev almasıyla da bilinir.

Soyu ve Yemen’deki Hayatı

Ebû Mûsâ’nın adı Abdullah b. Kays, künyesi Ebû Mûsâ’dır; Yemen’in Zebîd bölgesinde Eş’ar kabilesine mensuptur. Kabilesinin Mekke’ye gelip Müslüman olduğu, Hz. Peygamber’in mektubuyla Yemen’de İslam’ın yayıldığı rivayet edilir. Mekke’ye gelip Kureyş’in müttefiki olarak yaşadığı ve ardından Müslüman olduğu da anlatılır; Ebû Mûsâ’nın hangi yılda Müslüman olduğu konusunda kaynaklar farklı bilgi verir.

Kimi kaynaklar, Ebû Mûsâ’nın Habeşistan’a hicret ettiğini söyler; bazıları ise doğrudan Medine’ye gelen Eş’ar heyetinin içinde olduğunu kaydeder. Buhârî’de geçen bir rivayete göre Ebû Mûsâ, Hz. Peygamber’in Hayber’e gittiğini duyunca kabilesinden bir grupla gemiyle yola çıktı, rüzgârın etkisiyle Habeşistan’a vardı ve oradan Cafer b. Ebî Tâlib’in yanında Medine’ye geldi (Buhârî, Meğâzî). Eş’arîlerin Medine’ye ulaşması, Müslümanlar arasında sevinçle karşılandı.

Hz. Peygamber Döneminde

Hz. Peygamber, Ebû Mûsâ’yı Yemen’e vali olarak gönderdi. Muâz b. Cebel ile birlikte bölgeye gönderildiği ve ikisinin “Kolaylaştırın, zorlaştırmayın; müjdeleyin, nefret ettirmeyin” şeklinde uyarıldığı sahih hadislerde geçer (Buhârî, Meğâzî; Müslim, Cihâd). Muâz’ın hayatı hakkında Muâz b. Cebel yazısına bakılabilir. Ebû Mûsâ, Yemen’de Zebîd, Adan ve çevresinde idarî görevler yaptı.

Kur’an okuyuşunda gösterdiği ustalık Hz. Peygamber tarafından takdir edildi. Resûlullah bir gece onun kıraatini dinledi ve “Ey Ebû Mûsâ! Sana Dâvûd ailesinin güzel seslerinden bir ses verilmiş” buyurdu; Ebû Mûsâ da “Bunu bilseydim sizin için daha da güzelleştirirdim” cevabını verdi (Buhârî, Fezâilü’l-Kur’ân 31; Müslim, Salâtü’l-müsâfirîn). Bu olay, Kur’an’ı güzel okumanın teşvik edildiği örnek olarak anılır.

Eş’arîlerin Övülen Özellikleri

Hz. Peygamber’in Eş’arî kabilesine duyduğu sevgi hadislerde geçer. Sahih rivayetlere göre Resûlullah, Eş’arîlerin geceleyin Kur’an okuyuşlarından evlerini tanıdığını, gündüz konaklarını görmemiş olsa bile bu sesten onların kim olduğunu bildiğini söylemiştir (Buhârî, Meğâzî; Müslim, Fezâilü’s-sahâbe). Ayrıca, Eş’arîlerin savaşta ya da seferde azıkları azalınca, ellerindeki yiyeceği tek bir örtüde toplayıp aralarında eşit paylaştırdığını, bu nedenle “onlar benden, ben de onlardanım” buyurduğunu bildiren hadis de meşhurdur (Buhârî, Şirket; Müslim, Fezâilü’s-sahâbe).

Ebû Mûsâ, bu kabilenin en tanınmış ismidir; kabilesinin Kur’an ve paylaşma kültürünü hem Yemen’de hem Medine’de temsil etmiştir. Bu bağlam, onun şahsî gayretinin yalnızca bir kişinin değil, iyi yetiştirilmiş bir topluluğun ürünü olduğunu gösterir.

Hz. Ömer Dönemi: Basra ve Kûfe Valiliği

Hz. Ömer döneminde Ebû Mûsâ, Basra valiliğine getirildi (hicri 17). Basra’nın kuruluş ve gelişiminde rol oynadığı, Ahvaz bölgesinin fethine katıldığı, Tüster’in fethinde komutanlık yaptığı belirtilir. İran’daki bazı şehirlerin fethi, kaynaklarda Ebû Mûsâ’nın adıyla anılır. Basra’daki idarecilik süresi içinde vali olarak Kur’an okutmaya önem verdiği, kıraat halkaları kurduğu anlatılır.

Hz. Osman döneminde bir süre Kûfe valiliği yaptı, ardından Kûfeliler tarafından istenmediği için görevinden ayrıldı. Hz. Osman’ın hayatı için Hz. Osman’ın hayatı yazısı okunabilir. Hz. Ali’nin hilafeti sırasında yeniden Kûfe valiliğine getirildi; Cemel Savaşı’nda tarafsız kalmayı tercih ettiği ve insanları fitneden uzak durmaya çağırdığı rivayet edilir.

Hakem Olayı

Sıffîn Savaşı’ndan (hicri 37/657) sonra tarafların anlaşmazlığını çözmek üzere iki hakem seçildi. Hz. Ali’nin adamları Ebû Mûsâ’yı, Muâviye tarafı ise Amr b. Âs’ı seçti. Taberî ve diğer tarihçilerin aktardığı anlatıya göre Ebû Mûsâ ve Amr, Dûmetü’l-Cendel’de bir araya geldi; iki hakem de hem Ali hem Muâviye’nin görevden alınması konusunda görüş birliğine vardı. Ancak Amr, Ebû Mûsâ’nın duyuru yapmasının ardından Muâviye’yi onayladı. Bu rivayetin sıhhati birçok tarihçi tarafından sorgulanmıştır; ayrıntılar kaynaklarda farklıdır.

Bu olay İslam tarihinin hassas başlıklarından biridir. Sahabîler arasındaki ihtilafı tarafsız dille ele almak gerekir; Ehl-i Sünnet anlayışında sahabenin içtihadî hatalarından dolayı kötülenmemesi esastır. Amr b. Âs için Amr b. Âs’ın rivayetleri yazısına da bakılabilir.

Vefatı ve Hadis Rivayeti

Ebû Mûsâ, Hakem olayının ardından Mekke’ye çekildi ve oradan Kûfe’ye döndü. Hicri 42-44 arasında (662-665) Kûfe veya Mekke’de vefat ettiği rivayet edilir. Yaşı altmış sekiz ile yetmiş arasında verilir. Hz. Peygamber’den 350 civarında hadis rivayet ettiği belirtilir. İstizan (izin isteme) hadisi onun rivayetiyle meşhurdur: üç kere izin isteyip izin verilmezse dönülür (Buhârî, İstizân; Müslim, Âdâb).

Faziletleri için örnek davranışları, ilmî mirası için rivayetleri yazısı, aynı kuşaktan Huzeyfe b. Yemân hakkında bilgi için ilgili yazı okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ebû Mûsâ el-Eş’arî kimdir?

Yemen’in Eş’ar kabilesinden gelen, Hz. Peygamber’e Mekke’de ya da Yemen’de iman eden, güzel Kur’an okuyuşuyla tanınan, Basra ve Kûfe valiliği yapmış sahabîdir.

Ebû Mûsâ’nın Kur’an okuyuşu hakkında hangi hadis var?

Hz. Peygamber’in “Sana Dâvûd ailesinin güzel seslerinden bir ses verilmiş” buyurduğu sahih hadis Buhârî ve Müslim’de geçer.

Hakem olayı nedir?

Sıffîn Savaşı’ndan sonra Hz. Ali ve Muâviye arasındaki anlaşmazlığı çözmek için iki hakem seçilmiş; Ebû Mûsâ, Hz. Ali tarafından hakem olmuştur. Olayın ayrıntıları kaynaklarda tartışmalıdır.

Ebû Mûsâ nerede vefat etti?

Hicri 42-44 arasında Kûfe veya Mekke’de vefat ettiği rivayet edilir; kesin yer ve yıl konusunda kaynaklar ayrılır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 10 Temmuz 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ebû Mûsâ el-Eş'arî" md.; İbn Sa'd, et-Tabakātü'l-kübrâ; Taberî, Târîh; Buhârî, Fezâilü'l-Kur'ân 31

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →