Hz. Osman b. Affân (r.a.)

Kimliği

Hz. Osman, Kureyş’in Ümeyye koluna mensup Affân b. Ebi’l-Âs’ın oğludur. Fil Vakası’ndan altı yıl kadar sonra Tâif’te doğduğu rivayet edilir. Annesi Ervâ, Peygamberimizin halası Beyzâ’nın kızıdır. Varlıklı ve dürüst bir tüccardı; yumuşak huyu, hayâsı ve cömertliğiyle tanınırdı.

İslam’a Girişi

Hz. Ebû Bekir’in daveti üzerine ilk Müslümanlar arasında iman etti. Bu yüzden amcası tarafından baskıya maruz kaldı. Peygamberimizin kızı Rukıyye ile evlendi ve onunla birlikte Habeşistan’a hicret eden ilk kafilede yer aldı. Daha sonra Medine’ye hicret etti.

Peygamberimizle İlişkisi

Hz. Rukıyye’nin Bedir günlerinde vefat etmesi üzerine Peygamberimiz diğer kızı Ümmü Gülsüm’ü de onunla evlendirdi. Peygamber’in iki kızıyla evlendiği için “Zinnûreyn” (iki nur sahibi) lakabıyla anılır. Bedir’e hasta eşinin başında kalması için Resûlullah’ın izniyle katılmamış, ancak Peygamberimiz ona ganimetten pay ayırarak onu Bedir ehlinden saymıştır (Buhârî, Fedâilü’l-ashâb).

Hudeybiye’de Kureyş’e elçi olarak gönderildi. Onun öldürüldüğü haberi yayılınca Rıdvan Biatı yapıldı; Peygamberimiz kendi elini onun eli yerine koyarak Osman adına biat etti (Buhârî, Fedâilü’l-ashâb).

Cömertliği

Medine’de tatlı su sıkıntısı çekilirken Rûme Kuyusu’nu satın alıp Müslümanların kullanımına bağışladı. Tebük seferinde “Ceyşü’l-usre” (zorluk ordusu) denilen orduyu donatmak için büyük bir yardımda bulundu. Peygamberimizin bu yardım üzerine “Bugünden sonra Osman’a yaptığı hiçbir şey zarar vermez” dediği rivayet edilmiştir (Tirmizî, Menâkıb). Mescid-i Nebevî’nin genişletilmesi için de arsa satın almıştır.

Faziletine Dair Hadis

Hz. Âişe’nin anlattığına göre Peygamberimiz, Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer yanına geldiğinde oturuşunu değiştirmemiş, Hz. Osman gelince elbisesini düzeltmiştir. Sebebi sorulduğunda “Meleklerin kendisinden hayâ ettiği bir kimseden ben hayâ etmeyeyim mi?” buyurmuştur (Müslim, Fedâilü’s-sahâbe). Aşere-i mübeşşere arasında yer alır.

Halifeliği

Hz. Ömer’in belirlediği şûra heyetinin, Abdurrahman b. Avf’ın yürüttüğü istişareler sonunda Hz. Osman’ı seçmesiyle 644’te halife oldu ve on iki yıl görev yaptı. İlk yıllarda fetihler Kuzey Afrika, Kıbrıs, Horasan ve Kafkasya’ya kadar uzandı; ilk İslam donanması kuruldu.

En önemli hizmeti, Kur’an-ı Kerim’in çoğaltılmasıdır. Farklı bölgelerde kıraat farklılıkları yüzünden tartışmalar çıkması üzerine Huzeyfe b. Yemân’ın uyarısıyla, Hz. Ebû Bekir döneminde toplanan mushafı esas alarak Zeyd b. Sâbit başkanlığındaki bir heyete nüshalar yazdırdı ve bunları büyük merkezlere gönderdi (Buhârî, Fedâilü’l-Kur’ân). Bugün dünyanın her yerinde okunan mushaflar bu çalışmaya dayanır.

Fitne ve Şehadeti

Halifeliğinin son yıllarında bazı valilere yönelik şikâyetler, çeşitli bölgelerden gelen gruplar tarafından kışkırtılarak büyük bir fitneye dönüştü. Âsiler Medine’de evini kuşattı. Hz. Osman, Müslüman kanı dökülmesini istemediği için kendisini savunmak isteyen sahabilere izin vermedi. Hicretin 35. yılı Zilhicce ayında (656), oruçlu olarak Kur’an okurken evinde şehit edildi. Cennetü’l-Bakî’de defnedildi.

Ehl-i Sünnet, Hz. Osman’ın mazlum olarak şehit edildiğini, ona yöneltilen eleştirilerin ise ictihad ve idari tasarruf çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini kabul eder. Peygamberimiz de onun bir bela ile karşılaşacağını ve cennetle müjdelendiğini haber vermiştir (Buhârî, Fedâilü’l-ashâb; Müslim, Fedâilü’s-sahâbe).

İbadeti ve Kur’an Sevgisi

Hz. Osman, geceleri uzun namaz kılan ve Kur’an’la meşgul olan biriydi. Bazen bir rekâtta Kur’an’ı hatmettiği rivayet edilir. “Kalplerimiz temiz olsaydı Allah’ın kelamına doymazdık” anlamındaki sözü ona nispet edilir. Peygamberimizden “Sizin en hayırlınız Kur’an’ı öğrenen ve öğretendir” hadisini rivayet eden de odur (Buhârî, Fedâilü’l-Kur’ân). Bu hadis, onun Kur’an’a verdiği değeri özetler.

Örnek Alınacak Yönleri

• Hayâ: İnsanlar karşısında da yalnızken de edebini koruması.
• Cömertlik: Servetini ümmetin ortak ihtiyaçlarına harcaması.
• Kur’an’a hizmet: Mushafın birliğini sağlayarak ümmete kalıcı bir miras bırakması.
• Sabır ve fedakârlık: Kan dökülmesin diye kendi canını feda etmesi.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Müslim, Fedâilü's-sahâbe; Buhârî, Fedâilü'l-ashâb; Fedâilü'l-Kur'ân; Tirmizî, Menâkıb; İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-kübrâ, III; İbn Abdilber, el-İstîâb; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Osman" md.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →