Amr b. Âs (r.a.) Kimdir? Hayatı, İslam’a Girişi ve Vefatı

Bu yazıda öğrenecekleriniz

İslâm Öncesi ve Müslüman Oluşu
Hz. Peygamber Döneminde Görevleri
Mısır'ın Fethi

Amr b. Âs (r.a.), Kureyş’in Sehm kolundan, kurnazlığı ve diplomasisiyle tanınan sahabîdir. Önce Müslümanlara karşı Habeşistan’a elçi gitti, 8/629’da Müslüman oldu. Hz. Ömer döneminde Mısır’ı fethetti, Fustat şehrini kurdu ve vali olarak görev yaptı; 43/664 civarında Mısır’da vefat etti.

İslâm Öncesi ve Müslüman Oluşu

Amr, Mekke’de ticaret ve diplomasi ile tanınan Kureyşlilerdendi. İlk Müslümanların Habeşistan’a hicretinden sonra Kureyş, Necâşî’den onları geri istemek için Amr b. Âs ve Abdullah b. Ebî Rebîa’yı gönderdi; Necâşî Müslümanları iade etmedi. Amr sonradan Necâşî’nin İslâm’a eğilimini görüp etkilendi ve Müslüman olmaya karar verdi. 8/629’da Hâlid b. Velîd ile birlikte Medine’ye geldi. Bu bölümde Hâlid b. Velîd ile birlikte anılması yaygındır. Mekke döneminin zorlukları için Mekke dönemi yazısına bakılabilir.

Hz. Peygamber Döneminde Görevleri

Hz. Peygamber, Zâtüsselâsil seferinde (8/629) Amr b. Âs’ı komutan olarak gönderdi. Daha sonra Umman’a elçi olarak yollandı. Bu görevler, ona duyulan güveni gösterir. Hz. Peygamber’in onun hakkında “Amr, Kureyş’in salihlerindendir” şeklinde bir ifadesi Tirmizî’de geçer; sened durumu hakkında değerlendirmeler farklıdır.

Mısır’ın Fethi

Hz. Ömer döneminde Amr, yaklaşık dört bin kişilik bir orduyla Mısır’a yöneldi (18-20/639-641 arasında). Bizans hâkimiyetindeki Mısır’da Babilyon (Bâbilyûn) kalesinin kuşatılması ve İskenderiye’nin alınması önemli aşamalardı. Kaynaklarda, Hz. Ömer’in Amr’a takviye gönderdiği ve fethin kısa sürede tamamlandığı anlatılır. Fethin ardından Amr, Nil kenarında Fustat şehrini kurdu ve bugünkü Kahire’nin ilk çekirdeği olan “Amr b. Âs Camii”ni yaptırdı. Hz. Ömer yazısı bu dönemin genel çerçevesini sunar. İskenderiye Kütüphanesi’nin yakılması meselesi tarihî olarak güvenilir bulunmayan bir anlatım olarak değerlendirilir.

Fitne Dönemi ve Hakem Olayı

Hz. Osman döneminde Mısır valiliğinden alındı. Hz. Osman’ın şehadetinden sonra Muâviye’nin yanında yer aldı ve Sıffîn’de (37/657) onun tarafında bulundu. Sıffîn’den sonra hakemlik (tahkim) için Muâviye adına Amr, Hz. Ali adına Ebû Mûsâ el-Eş’arî seçildi. Hakemlik sonucuyla ilgili kaynaklarda farklı anlatımlar vardır; Ehl-i sünnet bu olayların yorumunda sahabenin içtihatlarını esas alır ve kınama dilinden kaçınır. Bu konuda Muâviye ve Hz. Ali yazılarına bakılabilir. Sonra Mısır valiliği Muâviye tarafından Amr’a verildi.

Vefatı

Amr b. Âs, 43/664 civarında Fustat’ta vefat etti; vefat tarihi kaynaklarda 42-47 arası değişir. Ölüm döşeğinde duyduğu pişmanlık ve umut duygularını dile getiren, Müslim’de geçen uzun bir rivayeti vardır. Bu rivayet, imanla ölmenin önemini anlatan örnek bir metin olarak bilinir. Faziletleri ve örnek davranışları yazısında daha ayrıntılı ele alınmıştır.

Umman Elçiliği ve Zâtüsselâsil

Hz. Peygamber, Müslüman olan Amr b. Âs’ı Umman’a gönderdi; Cülendâ oğulları İslâm’ı kabul etti. Zâtüsselâsil seferi (8/629) ise Kuzey Arap kabilelerine karşı düzenlenen bir seferdi ve Amr’ın annesi bu kabilelerdendi. Amr, takviye istedi ve Ebû Ubeyde komutasında bir birlik gönderildi. Sefer sırasında Amr’ın ateş yaktırmaması ve imamlığı üstlenmesi gibi uygulamalar hadis ve sîre kaynaklarında tartışılmıştır. Hz. Peygamber’in onu komutan olarak atamış olması, ona duyduğu güveni gösterir.

Şam Fetihlerindeki Rolü

Amr, Hz. Ebû Bekir döneminde Filistin cephesinde komutan olarak görev yaptı. Ecnâdeyn ve Yermük’te Hâlid b. Velîd’le birlikte savaştı. Kudüs’ün teslimi sırasında Hz. Ömer’in şehre geldiği anlatılırken, Amr’ın bölgedeki rolü de anılır. Bu fetihlerden sonra Mısır seferi gündeme geldi.

Fustat’ın Kuruluşu ve Camii

Fustat, Nil’in doğu yakasında kuruldu; “fustat” kelimesi çadır anlamına gelir. Amr’ın çadırının bulunduğu yer şehrin merkezi oldu. Burada inşa edilen cami, Afrika’nın ilk camisi kabul edilir. Cami sonradan birçok kez onarıldı ve genişletildi; bugün Kahire’de Amr b. Âs Camii adıyla ziyaret edilir. Hz. Ömer’in Amr’a Mısır’ın başkentini nehrin ötesinde tutmaması yönündeki talimatı da bu şehrin yeri açısından önemlidir. Konuyla ilgili Hz. Ömer yazısı okunabilir.

Hz. Osman’ın Mısır’dan Azli ve Sonrası

Hz. Osman, Mısır’ın vergileri konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle Amr’ı görevden aldı ve yerine Abdullah b. Sa’d’ı atadı. Amr, Medine’ye dönüp Hz. Osman’a muhalif görüşler dile getirdiği, sonra Filistin’e çekildiği anlatılır. Bu dönem, Amr’ın fitne sürecine yaklaşımını anlamak açısından önemlidir. Hz. Osman’ın şehadetinden sonra Muâviye’ye katıldı. Hz. Osman yazısı olayların genel çerçevesini sunar.

Amr b. Âs’ın hadis rivayetleri sınırlıdır; Hz. Peygamber’den otuz kadar hadis rivayet ettiği belirtilir. Bunların bir kısmı Buhârî ve Müslim’de bulunur. İlmî kimliğinden çok komutanlık ve yöneticilik yönüyle tanınır.

Amr b. Âs, Mısır’ı fethettikten sonra Kıptîlerin yönetimi ve vergi sorunlarıyla ilgilendi; Nil’in taşkınlarını önlemek için kanal kazılmasını destekledi. Hz. Ömer’in Mısır’ı bir süre denetlemesi bunun göstergesidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Amr b. Âs ne zaman Müslüman oldu?

8/629’da, Medine’ye giderek Hz. Peygamber’in huzurunda Müslüman oldu.

Mısır ne zaman fethedildi?

Kaynaklara göre 18-20/639-641 yılları arasında fethedildi.

Fustat nedir?

Fetihten sonra Amr’ın kurduğu şehirdir; sonraki Kahire’nin ilk çekirdeğidir.

Hakem olayında rolü neydi?

Sıffîn sonrasında Muâviye adına hakem olarak görev aldı; sonuç hakkında kaynaklarda farklı anlatımlar vardır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 2 Ağustos 2026 · Kaynaklar: İbn Hişâm, es-Sîretü'n-nebeviyye; İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-kübrâ; Taberî, Târîh; İbn Abdülhakem, Fütûhu Mısr

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →