Ölüm Döşeğindeki Hastanın Yanında Neler Yapılır? İhtizar Adabı

Ölüm döşeğindeki bir hastanın yanında yapılacak en önemli şey, onu sakin ve huzurlu bir ortamda tutmak, yanında Allah’ı anmak ve ona kelime-i tevhidi hatırlatmaktır. Buna telkin denir. Hastaya “söyle” diye ısrar edilmez; yanında yumuşak bir sesle “Lâ ilâhe illallah” denir, o da duyup tekrar ederse yeterlidir. Ayrıca kıbleye yöneltmek, dua etmek, Kur’an okumak ve hastayı üzecek konuşmalardan kaçınmak bu anların başlıca adabıdır.

İhtizar Nedir?

Fıkıh kitaplarında ölüm alametlerinin belirdiği son anlara ihtizar denir. Kelime “hazır olmak” kökünden gelir; çünkü bu anda insanın yanında hem melekler hem de yakınları hazır bulunur. İslam âlimleri bu anı, insanın dünya hayatının son sayfası olarak görmüş ve yakınlarına bazı görevler yüklemiştir. Bu görevlerin ortak amacı, hastanın imanla ve huzur içinde bu dünyadan ayrılmasına yardımcı olmaktır.

Telkin Nasıl Verilir?

Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur: “Ölmek üzere olanlarınıza Lâ ilâhe illallah sözünü telkin edin.” (Müslim, Cenâiz 1). Başka bir hadiste ise son sözü “Lâ ilâhe illallah” olanın cennete gireceği müjdelenmiştir (Ebû Dâvûd, Cenâiz). Bu yüzden telkin, ihtizar adabının merkezindedir.

• Telkin, hastanın duyabileceği bir sesle, onun yanında kelime-i tevhid veya kelime-i şehadet söylenerek yapılır.
• Hastaya doğrudan “Hadi söyle” denmez. Acı içindeki bir kişinin sinirlenip olumsuz bir söz söylemesinden endişe edildiği için âlimler bunu uygun görmemiştir.
• Hasta bir kere söylediyse, arkasından başka bir dünya sözü konuşmadıkça tekrar tekrar söyletilmez.
• Telkini, hastanın sevdiği ve güvendiği birinin vermesi daha uygundur.

Kıbleye Yöneltmek ve Rahat Ettirmek

Hanefi âlimleri, mümkünse hastanın sağ tarafına yatırılıp yüzünün kıbleye çevrilmesini güzel görmüşlerdir. Sırt üstü yatırılıp ayaklarının kıbleye doğru uzatılması ve başının biraz yükseltilmesi de caizdir. Ancak bu uygulamalar hastaya eziyet verecekse zorlanmaz. Hastane yatağında pozisyon değiştirmek tıbben sakıncalıysa, sağlık personelinin uyarısı esas alınır. Kıbleye yöneltmek bir sünnet ve edeptir; hastanın rahatı ise her şeyin önündedir.

Ortamın Sakin Tutulması

Son anlarda odada yüksek sesle konuşmak, dünya işlerini tartışmak, mal paylaşımından söz etmek, ağlayıp feryat etmek hastayı rahatsız eder. Yakınların sessiz, vakur ve duacı olması gerekir. Peygamberimiz, hasta veya ölünün yanında hayırdan başka söz söylenmemesini, çünkü meleklerin söylenenlere “âmin” dediğini haber vermiştir (Müslim, Cenâiz).

Hastanın Yanında Ne Okunur?

Hastanın yanında Kur’an okumak, dua etmek ve zikretmek güzeldir. Halk arasında bu anlarda özellikle Yâsîn Suresi okunur. “Ölülerinize Yâsîn okuyun” rivayeti Ebû Dâvûd ve İbn Mâce’de geçer; ancak hadis âlimlerinin önemli bir kısmı bu rivayetin senedini zayıf saymıştır. Bununla birlikte Kur’an okumanın genel fazileti sabit olduğundan, Yâsîn veya başka sureler okumakta bir sakınca yoktur. Burada önemli olan, bir sureyi sihirli bir formül gibi görmemek, Kur’an’ı huşu içinde okumaktır.

• Kelime-i tevhid ve kelime-i şehadet
• İstiğfar ve salavat
• Yâsîn, Mülk, Fâtiha gibi sureler
• Hasta için “Allah’ım, onun sıkıntısını hafiflet, ona rahmet et” gibi kısa dualar

Hastanın Kendisine Düşenler

Bilinci açık olan hasta için bu dönem, tövbe ve helalleşme fırsatıdır. Kul hakkı varsa sahiplerinden helallik istenmeli, borçlar yazıya geçirilmeli, gerekiyorsa vasiyet düzenlenmelidir. Peygamberimiz, “Sizden biriniz ancak Allah hakkında güzel zan besleyerek ölsün” buyurmuştur (Müslim, Cennet 81). Yakınlar da hastaya Allah’ın rahmetini, affını hatırlatarak onun ümidini diri tutmalıdır. Korkutucu sözler bu anın havasına uygun değildir.

Hastane Ortamında Pratik Öneriler

Günümüzde vefatların çoğu hastanelerde, yoğun bakımlarda gerçekleşiyor. Bu durumda ziyaret kuralları, cihazlar ve tedavi süreci nedeniyle geleneksel adabın hepsi uygulanamayabilir. Bu, bir kusur değildir. Ziyaret izni verildiğinde hastanın kulağına yakın bir yerden sessizce tevhid söylemek, elini tutup dua etmek, telefonla bile olsa sesli okumak mümkündür. Tedaviyi yürüten ekiple uyumlu davranmak ve tıbbi kararları onların bilgisine göre vermek hem dinen hem ahlaken doğrudur.

Kaçınılması Gerekenler

1. Hastanın yanında yüksek sesle ağlamak, yakınmak, feryat etmek
2. Miras, mal ve borç tartışmalarını onun yanında yapmak
3. Hastayı telkin için zorlamak veya azarlamak
4. Tıbbi tedaviyi “artık dua yeter” diyerek bırakmak

Vefattan Hemen Sonra

Hasta vefat edince gözleri kapatılır, çenesi bağlanır, “İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn” denir ve onun için dua edilir. Bu adımları ayrıntılı olarak “vefat anından sonra ilk yapılacaklar” başlıklı yazımızda bulabilirsiniz. Yakınların bu zor anda sabır göstermesi, hem vefat edene hem de kendilerine yapabilecekleri en büyük iyiliktir.

Sık Sorulan Sorular

Hasta bilinçsizse telkin vermenin faydası var mı?

Evet, telkine devam edilir. Hastanın duyup duymadığını kesin olarak bilemeyiz. Yanında Allah’ı anmak hem ona hem de odadaki yakınlara huzur verir, ortamı zikirle doldurur.

Hayızlı kadın veya cünüp kişi ölmek üzere olanın yanında bulunabilir mi?

Bulunabilir. Bazı fıkıh kitaplarında bu anda yanında bulunmamalarının daha uygun olduğu söylenmişse de bu bir yasak değildir. Anne, eş veya kız evlat hastanın yanında kalabilir, dua ve zikir edebilir; yalnızca Kur’an’ı ezberden tilavet etmez.

Telkin için mutlaka Arapça mı söylenmeli?

Kelime-i tevhidin Arapça söylenmesi esastır, çünkü sünnette geçen lafız budur. Ancak hastanın anlaması için Türkçe anlamını da yumuşak bir dille hatırlatmakta sakınca yoktur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Müslim, Cenâiz 1; Ebû Dâvûd, Cenâiz; Müslim, Cennet 81; Diyanet İlmihal, Cilt 1 (Cenaze bölümü)