İmam Mâlik Kimdir? Hayatı, İlmî Kişiliği ve Eserleri

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Doğumu ve Medine'deki Hayatı
Hocaları
Talebeleri

İmam Mâlik b. Enes (öl. 795), Medine’de yaşamış, Mâlikî mezhebinin kurucusu olan hadis ve fıkıh âlimidir. İlk hadis ve fıkıh kitaplarından biri kabul edilen el-Muvatta’yı yazmıştır. Medine halkının uygulamasını (amelü ehli’l-Medîne) delil olarak kullanması, mezhebinin ayırt edici özelliğidir.

Doğumu ve Medine’deki Hayatı

Mâlik b. Enes b. Mâlik el-Asbahî, hicrî 93 (miladî 711-712) civarında Medine’de doğmuştur. Ailesi Yemen kökenli Asbah kabilesinden olup dedeleri Medine’ye yerleşmişti. Büyükbabası Mâlik b. Ebî Âmir tabiîn dönemi âlimlerindendi. Mâlik, Medine’den çok az dışarı çıkmış, hacda Mekke’ye gitmiştir. Peygamberimiz’in şehrinde yaşamak ve ilim vermek ona özel bir bağ kazandırmıştır. Medine’de Mescid-i Nebevî’de ders vermiş, derslerinde büyük bir edep ve sükûnet hâkim olmuştur. Hadis okurken abdest alır, güzel giyinir, koku sürer, saygıyla oturur, ses yükseltilmesine müsaade etmezdi (Kâdî İyâz, Tertîb).

Hocaları

Mâlik’in başlıca hocaları arasında Nâfi’ mevlâ İbn Ömer, İbn Şihâb ez-Zührî, Rabîa b. Ebî Abdirrahman (Rabîatü’r-ra’y), Yahyâ b. Saîd el-Ensârî, Ebû’z-Zinâd ve Muhammed b. el-Münkedir bulunur. Nâfi’ kanalıyla gelen “Mâlik, Nâfi’den, İbn Ömer’den” rivayet zinciri, hadis ilminde “silsiletü’z-zeheb” (altın silsile) olarak anılır; çünkü en sağlam senet zincirlerinden biri kabul edilmiştir. Mâlik, ders vermeye yaklaşık yirmi yaşlarında başlamış, yetmiş kadar hocanın izniyle fetva vermeye karar verdiği anlatılır.

Talebeleri

İmam Şâfiî (ö. 204/820): Mâlik’ten Muvatta’yı okumuş, hocasına büyük saygı göstermiştir. Bkz. İmam Şâfiî.
İmam Muhammed eş-Şeybânî (ö. 189/805): Muvatta’yı rivayet eden önemli bir isimdir.
Yahyâ b. Yahyâ el-Leysî (ö. 234/848): Muvatta’nın Endülüs’te yayılmasını sağlayan talebe.
İbn Vehb, İbnü’l-Kāsım ve Eşheb: Mısır’da Mâlikî mezhebinin ilk dönem yayıcıları.

el-Muvatta

“Muvatta”, kolaylaştırılmış, düzenlenmiş demektir. Mâlik, kitabı Abbâsî halifesi Mansûr’un isteği üzerine hazırlamaya başlamış, yıllar süren çalışma sonunda hadis, sahabe ve tabiîn sözleri ile Medine halkının uygulamasını fıkıh bablarına göre derlemiştir. Rivayetlere göre Mansûr, halkı Muvatta’ya mecbur etmeyi önermiş, Mâlik ise “Sahabîler farklı beldelere dağıldı, her biri farklı bilgiye sahip; insanları tek bir kitaba mecbur etmek uygun değil” diyerek bunu reddetmiştir. Muvatta’nın farklı rivayet nüshaları vardır (Yahyâ b. Yahyâ, Muhammed eş-Şeybânî, Ebû Mus’ab ez-Zührî nüshaları); hadis sayısı nüshaya göre değişir ve yaklaşık bin yedi yüz civarında rivayet bulunur. Bu kitap, Şâfiî’nin ifadesiyle “Allah’ın Kitabı’ndan sonra yeryüzünde en sahih kitap” olarak övülmüştür; bu söz Buhârî ve Müslim’in telifinden önceki bir bağlamda söylenmiştir.

Abbâsî Yönetimiyle İlişkisi

Hicrî 146 (miladî 764) yılında Medine valisi Câfer b. Süleyman, Mâlik’e “zorla yapılan boşanmanın geçerli olmadığı” fetvasını vermesi nedeniyle kırbaçlatmıştır; Mâlik’in omzu bu olay sebebiyle sakat kaldığı anlatılır. Fetvanın halifeye biat konusuyla ilişkilendirildiği yorumu da kaynaklarda geçer. Mansûr bu olaydan sonra Mâlik’ten özür dilemiş ve ona saygı göstermiştir. Bu olay Mâlik’in ilmî bağımsızlığını koruduğuna dair bir örnek olarak anılır.

Vefatı ve İlmî Kişiliği

Mâlik, hicrî 179 (miladî 795) yılında Medine’de vefat etmiş ve Cennetü’l-Bakî’ye defnedilmiştir. İlmî kişiliği; ihtiyatlılık, hadis rivayetinde titizlik ve bilmediği konuda “bilmiyorum” diyebilme cesaretiyle öne çıkar. “Bilmiyorum diyen âlim yarısını bilmiştir” şeklinde bir söz ona nispet edilir. Kırk sekiz meseleye “Bilmiyorum” cevabı verdiği anlatılır. Fıkhî görüşleri ve metodu için İmam Mâlik: Temel Görüşleri, Metodu ve Etkisi yazısına bakılabilir. Diğer imamlar için Ebû Hanîfe ve Şâfiî’nin görüşleri ile mezhepler arasındaki karşılaştırma için Ebû Hanîfe’nin görüşleri okunabilir.

Mâlik’in Ders Meclisi ve Hadis Anlayışı

İmam Mâlik, hadis rivayetinde titiz davranır, rivayet ettiği kişilerin ahlakı ve ilmine büyük önem verirdi. “Bu ilim dindir; dininizi kimden aldığınıza dikkat edin” sözü ona nispet edilir (Müslim, Mukaddime’de benzer ifade İbn Sîrîn’e atfedilir). Hadis rivayet ederken Peygamberimiz’e saygı göstermek için abdest alır, huşû içinde otururdu. Rivayet ettiği kişileri seçerken zayıf ve yalancı raviden rivayet etmemeye özen gösterirdi. Bu yüzden Muvatta’daki hadislerin senetleri genel olarak sahih kabul edilir.

Mâlik, görüş bildirmeden önce uzun uzun düşünür, bazen sorulara hiç cevap vermeden “Bilmiyorum” derdi. Ona sorulan kırk sekiz meseleden otuz ikisine “Bilmiyorum” cevabı verdiği anlatılır (Kâdî İyâz, Tertîb). Bu tavır, fetva vermenin sorumluluğunu ciddiye almasından kaynaklanır. Ayrıca Medine’den ayrılmaması, Peygamberimiz’in şehrine duyduğu saygının bir göstergesi olarak yorumlanır; Hârûnürreşîd’in kendisini Bağdat’a davet etmesine, “İlim ayağınıza gelmez, siz ilmin ayağına gelirsiniz” diyerek karşılık verdiği rivayet edilir.

Mâlik’in itikadî görüşlerinde sözü uzatmaktan kaçınan, Allah’ın sıfatları konusunda “İstivâ bilinir, keyfiyeti meçhuldür, ona iman vacip, sormak bidattir” cevabı dikkat çeker (Beyhakî, el-Esmâ ve’s-sıfât; rivayetin lafzı kaynaklara göre farklılık gösterir). Bu söz, Ehl-i Sünnet kelâmında müteşabih ayetlere yaklaşımın temel örneklerinden biri olarak anılır.

Q: Muvatta neden bu adı taşır? ## “Kolaylaştırılmış, düzenlenmiş” anlamına gelir; Mâlik halkın kullanımını kolaylaştırmak için hazırlamıştır.
Q: Altın silsile nedir? ## Mâlik’in Nâfi’ vasıtasıyla İbn Ömer’den rivayetidir; en sağlam senet zincirlerinden biri sayılır.
Q: Mâlik ne zaman vefat etti? ## Hicrî 179 (miladî 795) yılında Medine’de vefat etti.

Sıkça Sorulan Sorular

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 4 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mâlik b. Enes" maddesi; Kâdî İyâz, Tertîbü'l-medârik; Zehebî, Siyer-i A'lâmi'n-nübelâ; Mâlik b. Enes, el-Muvatta (rivayet nüshaları)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →