İş Arkadaşlarıyla Gıybet, Çekişme ve Mobbing

Gıybet, bir kimsenin arkasından, hoşlanmayacağı gerçek bir özelliğini anmaktır ve Kur’an’da yasaklanmıştır. Mobbing ise sistematik baskı ve aşağılama olarak zulüm sayılır. İş yerinde dedikodudan kaçınmak, kusurları doğrudan ve nazikçe iletmek, mağdurun hakkını yasal yoldan aramak ve tövbe ile helalleşmek temel ilkelerdir.

Gıybet: ayet ve hadis

Hucurât Suresi’nde (49/12) “Birbirinizin gıybetini etmeyin; sizden biri ölmüş kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı?” buyrulur. Müslim’deki hadiste Peygamberimiz gıybeti “kardeşini hoşlanmayacağı şekilde anmak” olarak tanımlar; kusur gerçekten varsa gıybet, yoksa iftira olur (Birr). İş yerinde yöneticinin, arkadaşın veya astın hakkında konuşmak, çoğu zaman gıybete dönüşür. “Arkadaşa söylüyorum, kötü niyetim yok” demek, gıybet hükmünü değiştirmez.

İş yerinde gıybete düşülen anlar

• Yemek arasında yönetici veya iş arkadaşı hakkında yorum yapmak.
• Mesajlaşma gruplarında birinin hatasını alaycı biçimde paylaşmak.
• Terfi, maaş, kıskançlık üzerinden birini kötülemek.
• Sözde “dert ortaklığı” adı altında kişisel kusurları anlatmak.

Gıybetin sınırlı meşru durumları da vardır: zulme uğrayanın yetkiliye şikâyeti, tavsiye isteyene kusur bildirmesi, bir kişinin zarar vermesini önlemek için uyarı gibi. Bunlarda niyet, sadece ihtiyaç ölçüsünde konuşmak ve hakareti katmamak olmalıdır.

Mobbing: zulüm ve kul hakkı

Mobbing; sürekli eleştirmek, dışlamak, aşağılamak, bilgi saklamak, gereksiz iş yükü vermek, mesleki itibarı zedelemek gibi sistematik davranışlardır. Kur’an, insanları birbirini alay etmekten, kötü lakap takmaktan menetmiştir (Hucurât, 49/11). Mobbing yapan kişi, hem kul hakkı hem de zulüm günahı işler. Hadiste “zulüm kıyamet günü karanlıklardır” buyrulur (Buhârî, Mezâlim). Mağdur ise sabırla birlikte hakkını aramalıdır; hakkını aramak sabra aykırı değildir.

Mağdur için yol haritası

1. Olayları tarih, saat ve tanıklarla not edin; yazışmaları saklayın.
2. Mümkünse karşı tarafla sakin bir şekilde konuşun.
3. İnsan kaynaklarına veya üst yöneticiye yazılı başvuru yapın.
4. Çözüm bulunmazsa sendika, iş müfettişliği ve hukuki yolları kullanın.
5. Psikolojik destek alın ve ailenizle paylaşın.
6. Dua ve sabırla birlikte çözüm arayışını sürdürün.

Yönetici ve işverenin sorumluluğu

Yönetici, çalışma ortamının adil ve güvenli olmasından sorumludur. Mobbing şikâyetlerini ciddiye almak, tarafsız inceleme yapmak, mağduru korumak ve failleri uyarmak, emanetin gereğidir. “Her çalışan sorumlu kendinden” diyerek sorunu geçiştirmek, ihmale ve zulme ortaklık anlamına gelir. Ortam düzeltilmedikçe verimlilik ve huzur sağlanamaz.

Gıybetten tövbe ve helalleşme

Gıybet eden kişi, pişman olmalı, bir daha yapmamaya karar vermeli ve gıybet edilen kişiden helallik istemelidir. Kişi bilgi sahibi değilse ve ona söylemek fitne doğuracaksa, onun için dua etmek ve iyilikle anmak tavsiye edilir. Ayrıntılar için gıybetten tövbe ve helallik alma yazısına ve genel çerçeve için gıybet ve dedikodu rehberine bakılabilir.

Gerçek hayat örnekleri

• Öğle yemeğinde yönetici eleştirisi: Gerçek sorun varsa yetkiliye bildirilir; arka planda alay edilirse gıybettir.
• Sosyal medyada iş arkadaşı alayı: Hem gıybet hem hakaret içerebilir; silinmeli ve özür dilenmelidir.
• Terfi için rakibi karalamak: İftira ve zulümdür; ağır kul hakkıdır.

Dedikodu kültürünü değiştirmek

İş yerinde dedikodu çoğu zaman bir güvensizlik ve belirsizlik ortamından beslenir. Şeffaf iletişim, adil terfi ve değerlendirme sistemi, açık kapı politikası ve düzenli toplantılar, dedikodu ihtiyacını azaltır. Çalışan olarak da gıybet edilen bir ortamda, konuyu nazikçe değiştirmek, “bunu kendisine söyleyelim” demek veya ortamdan uzaklaşmak, iyiliği emretme görevinin bir yoludur. Peygamberimiz, kardeşinin onurunu savunanın Allah tarafından cehennem ateşinden korunacağını bildirmiştir (Tirmizî, Birr). Gıybeti sessizce dinlemek de gıybete ortak olmaktır; bu yüzden dinleyici de sorumludur.

Eleştiri ile gıybet arasındaki fark

Yapıcı eleştiri, doğrudan kişiye veya yetkiliye, çözüm amacıyla ve nazik bir dille yapılır. Gıybet ise kişiyi arkadan, alay veya kötüleme amacıyla anmaktır. İş yerinde performans değerlendirmesi, toplantıda ele alınan hata veya amire iletilen sorun gıybet sayılmaz; çünkü amaç, işin düzelmesidir. Bu sınırı bilmek, hem dürüst iletişimi hem ahlaki hassasiyeti korur.

Mobbingin psikolojik ve manevi etkisi

Mobbing mağdurlarında kaygı, uykusuzluk, güven kaybı ve depresyon gibi sorunlar görülebilir. Bu yüzden dinî teselli ile birlikte uzman desteği de önemlidir. Mağdur kişi, “sabredeceğim” diyerek haksızlığı sessizce taşımak zorunda değildir; sabır ve hak arama birlikte yürür. Kur’an’da zulme uğrayan kişiye, zalime karşı ölçülü bir şekilde hakkını arama imkânı tanınır (Şûrâ, 42/41).

İş yerinde kardeşlik ve karşılıklı hak bilinci için din kardeşliği: Müslümanın Müslümana karşı hakları yazısı da okunabilir. Güzel söz ve nezaket, çalışma ortamının huzurunu belirleyen en önemli unsurdur.

Genel kul hakkı konusu için kul hakkı rehberine bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

İş yerinde birinin kusurunu söylemek gıybet midir?

Bir kişinin, arkasından hoşlanmayacağı gerçek bir özelliğini anlatmak gıybettir; olmayan bir şeyi söylemek ise iftiradır. Şikâyet için yetkiliye başvurmak gibi meşru amaçlar bu yasağın dışındadır.

Mobbing dinen nasıl değerlendirilir?

Sistematik aşağılama, dışlama ve baskı, zulüm ve kul hakkı ihlalidir. Mağdurun hakkını araması meşrudur; mobbing yapanın tövbe edip helalleşmesi gerekir.

Gıybet edilen kişiden helallik almak şart mı?

Gıybet edilen kişi haberdarsa ve ona ulaşılıyorsa helallik istemek esastır. Haberdar değilse ve fitne çıkacaksa, onun için hayır dua edip iyi sözle anmak ve tövbe etmek öğütlenir.

Patron çalışanlara sürekli baskı yapıyorsa ne yapılmalı?

Önce yazılı kayıt tutmak, sonra kurum içi şikâyet mekanizmalarına, olmazsa yasal mercilere başvurmak gerekir. Sabır, hakkı aramaya engel değildir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 28 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Hucurât 49/11-12; Müslim, Birr (gıybet tanımı); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Gıybet" ve "Zulüm" maddeleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →