Kamu Aracını ve Devlet Malını Şahsi İşte Kullanmak

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Kamu malı: ortak emanet
Kullanımın sınırı
Yakıt, kilometre ve masraf

Kamu aracı ve devlet malı, halkın ortak emanetidir ve yalnızca görev amacıyla kullanılır. Yetkisiz kişisel kullanım emanete ihanet, kamu hakkı ihlali ve gulûl kapsamında değerlendirilir. İzinli ve örfî küçük kullanımlar dışında, şahsi iş için kullanıldığında bedelinin ödenmesi ve tövbe gerekir.

Kamu malı: ortak emanet

Kamu kurumundaki araç, yakıt, bilgisayar, kâğıt ve diğer imkânlar, vatandaşların vergileriyle satın alınmış ortak bir emanettir. Nisâ Suresi’nde emanetlerin ehline verilmesi emredilir (4/58). Âl-i İmrân 3/161’de hıyanet eden kimsenin kıyamette hıyanet ettiği şeyle geleceği bildirilir. Hadiste, bir göreve atanan kişinin aldığı maaş dışında yararlandığı her şeyin hıyanet olduğu belirtilir (Ebû Dâvûd, Harâc). Bu uyarılar, kamu malının özel hassasiyetle korunması gerektiğini gösterir.

Kullanımın sınırı

Görev amaçlı kullanım: Resmî iş, denetim, taşıma gibi amaçlar meşrudur.
Kişisel kısa kullanım: Yönetmelik ve amirin izni olmadan yapılamaz; izin varsa bile yakıt ve masraf bedeli ödenmelidir.
Ailenin kullanımı: Yetki yoksa kesinlikle uygun değildir.
Mesai saatinde kişisel işler: Zaman da kamu emanetidir; izinsiz kullanmak sakıncalıdır.

Yakıt, kilometre ve masraf

Araçla yapılan her kişisel kilometre, yakıt, lastik, bakım ve amortisman masrafı doğurur. Kişisel kullanım hakkı varsa bile bunun bedeli ödenmelidir. “Yolum üstündeydi” diyerek kamu aracıyla kişisel iş yapmak, küçük görünen ama sorumluluk doğuran bir haksızlıktır. Kayıt tutmak ve kullanım defterlerini doğru doldurmak, hesap verebilirliğin parçasıdır; yalan beyan ve sahte kayıt ağır günahtır.

Yöneticinin örnekliği

Yönetici, kamu aracını kendi ailesi için kullanırsa, astlarına da kötü örnek olur ve kurumda emanet bilinci zayıflar. Peygamberimiz ve ilk halifeler, devlet malı konusunda çok titiz davranmıştır. Yöneticinin, malı kişisel ihtiyaç için kullanmaması, kendi harcamalarını ayrı tutması, erdemli yönetimin gereğidir. Bu titizlik, toplumda güveni artırır.

Gerçek hayat örnekleri

Hafta sonu görev aracıyla pikniğe gitmek: İzinsiz kişisel kullanımdır; yakıt ve kilometre bedeli ödenmelidir.
Kurumun yazıcısında çocuk için ders notu basmak: Kısa ve örfî olabilir; yine de toplu ve sürekli kullanım uygun değildir.
Resmî telefonla uzun kişisel görüşmeler: Maliyet doğurur; kişisel ihtiyaç için kendi hattını kullanmak uygundur.

Tövbe ve hesaplaşma

Geçmişte kamu malını haksız kullanan kişi, tahmini bedeli hesaplayıp kuruma iade etmek veya imkân yoksa yoksullara vermek yoluyla tövbe eder. Hak sahibi toplum olduğu için, iade genellikle kuruma veya kamu yararına olan bir alana yapılır. Ayrıntı için kul hakkından tövbe yazısına bakılabilir. Küçük hakların genel çerçevesi için iş yerinde çay, kâğıt ve malzeme kullanımı yazısı okunabilir.

Kamu hakkının kul hakkından farkı

Kamu hakkı, belirli bir kişiye değil topluma ait olan haktır; bu yüzden helalleşme için tek bir kişiden izin almak mümkün olmaz. Kamu malı yiyen kişi, kendisini toplumun bütün fertlerine borçlu hâle getirir. Âlimler, kamu hakkının iadesi için ilgili kuruma ödeme yapmayı, kurum bulunamazsa kamu yararına hayır işlerine vermeyi önerir. Bu hassasiyet, kamu görevinde bulunanlar için ayrı bir sorumluluk bilinci doğurur: görevden sonra da hesap verilecek bir emanet söz konusudur.

Kayıt, denetim ve şeffaflık

Kamu aracı ve malzeme kullanımında kayıt tutmak, denetim yapmak ve kullanım amacını belgelemek, hem kurumu hem çalışanı korur. Şeffaf kayıt, “bu araç neden kullanıldı” sorusuna net cevap vermeyi sağlar. Kayıt dışı, üstü kapalı kullanım ise şüphe ve söylentiye yol açar. Çalışanlar, kuralları bilmeli; yönetim de kuralları açık ve eşit uygulamalıdır.

Vicdanın sesi

Hadiste Peygamberimiz, “Kalbin huzur bulduğu iyiliktir; kalbinde tereddüt bıraktığı ise günahtır” buyurur (Ahmed b. Hanbel; Dârimî). Kamu malını kullanırken içinde bir tereddüt hissedenin o şeyden kaçınması, ihtiyatlı ve doğru yoldur. Küçük haklarda bile bu hassasiyeti korumak, büyük emanetlerde de güvenilir olmanın göstergesidir.

Örf ve izin ilişkisi

Kamu kurumlarında “herkes yapıyor” düşüncesi, izin yerine geçmez. Örf, ancak mevzuata ve kurum kurallarına aykırı değilse ve açıkça hoş görülüyorsa dikkate alınır. Aksi hâlde yaygın bir yanlış, hukuki ve dinî olarak doğru hâle gelmez. Her çalışan, kendi sorumluluğu için kuralları öğrenmeli, şüpheli durumlarda amirine sormalı ve kayıtlı izin almalıdır. Dürüst davranan çalışan, uzun vadede güvenilir kişi olarak tanınır ve kurumda saygı kazanır.

Ayrıca kamu görevi sona erdikten sonra da kurumun malı ve bilgisi üzerindeki emanet sürer; bunları hatıra veya fayda amacıyla evine götürmek, görevin ardından bile hak ihlali sayılır. Bu bilinçle hareket eden görevli, hem dünyada hem ahirette hesap vermeye hazır biçimde yaşar. Kamu malına gösterilen özen, adil ve güvenilir bir toplumun temelidir. Küçük bir titizlik, büyük bir sorumluluğun habercisidir.

Resmî görev ilişkisinde adalet ilkesi için rüşvet ile hediye arasındaki fark yazısına da göz atılabilir.

Emanetin genel ilkesi için doğruluk ve emanet rehberine bakınız.

Sıkça Sorulan Sorular

Kamu aracını şahsi işte kullanmak günah mı?

Evet; kamu aracı halkın ortak malıdır ve ancak görev amacıyla kullanılır. Yetkisiz kişisel kullanım, emanete ihanet ve kamu hakkı yemektir; yakıt ve aşınma bedelinin ödenmesi gerekir.

Devlet kurumunda yazıcıdan kişisel çıktı almak caiz mi?

Kurum kuralı izin veriyorsa veya küçük, örfî kullanım hoş görülüyorsa sakınca azdır; izin yoksa bedelini ödemek veya kendi imkânınızı kullanmak gerekir.

Servis aracını ailemi taşımak için kullanabilir miyim?

Yetki ve izin yoksa hayır. Kurumun yönetmeliği belirleyicidir; kendi lehine yorum yapmak yerine yazılı izin almak gerekir.

Geçmişte kullandıysam ne yapmalıyım?

Miktarı tahmin edip hesaplayarak kuruma ödemek, ulaşılamıyorsa bedelini yoksullara vermek ve bir daha yapmamak tövbenin gereğidir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 8 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Âl-i İmrân 3/161 ve Nisâ 4/58; Ebû Dâvûd, Harâc; Müslim, İmâre (gulûl hadisleri); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Gulûl" ve "Emânet" maddeleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →