Ortaklık, Esnaf Ortaklığı ve Şirket Kurmak

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Ortaklığın hadis ve ayetle dayanağı
Temel ortaklık türleri
Sözleşmede bulunması gerekenler

Ortaklık, sermaye, emek ve risk paylaşımına dayanan meşru bir ticaret biçimidir. Kâr, ortakların belirlediği oranda; zarar ise sermaye payı oranında paylaşılır. Güven, şeffaflık ve yazılı sözleşme ortaklığın temelidir; ihanet ortaklığı bereketsiz kılar.

Ortaklığın hadis ve ayetle dayanağı

Ebû Dâvûd’daki kudsî hadiste Allah’ın, “İki ortaktan biri diğerine ihanet etmedikçe ben onların üçüncüsüyüm; biri ihanet edince aralarından çıkarım” buyurduğu rivayet edilir (Büyû). Sâd Suresi’nde (38/24), ortakların çoğunun birbirine haksızlık ettiği, ancak iman edip salih amel işleyenlerin az olduğu bildirilir. Bu uyarılar, ortaklığın hem bereketli hem riskli bir ilişki olduğunu, güven ve adaletin gerekliliğini gösterir. Genel çerçeve için mudârebe ve müşâreke yazısına bakılabilir.

Temel ortaklık türleri

Mudârebe: Bir taraf sermaye koyar, diğeri emek verir; kâr oranı belirlenir, zarar sermayeye aittir.
Müşâreke (şirket-i inân): Ortaklar sermaye ve çoğu zaman emek koyar; kâr belirlenen oranda, zarar sermaye payı oranında paylaşılır.
Esnaf ortaklığı (şirket-i sanâyi): Zanaatkârlar emeklerini birleştirir ve kazancı paylaşır.
Şirket-i vücûh: İtibar ve güvenle borçlanıp ticaret yapan ortaklık türüdür.

Sözleşmede bulunması gerekenler

Ortakların kimlikleri, sermaye payları ve katkı türleri.
Kâr paylaşım oranı; belirli tutar yerine oran olmalıdır.
Zararın paylaşımı ve ortak sorumlulukları.
Yönetim yetkisi, karar alma usulü ve hesap verme sorumluluğu.
Ortaklıktan çıkış, pay devri ve fesih şartları.
İhtilaf çözüm yolu ve arabuluculuk.

Kâr garantisi ve faiz benzeri yapılar

Bir ortağa sermaye için sabit ve garanti edilmiş bir getiri vadetmek, ortaklığı faizli krediye çevirir. Gerçek ortaklıkta risk paylaşılır; sermaye sahibi zarar ihtimalini göze alır. Bu nedenle “ne olursa olsun yüzde on veririm” gibi şartlar sorunludur. Katılım bankacılığı ve katılım hesapları da bu ilkeye dayandığını söyler; ancak uygulamada sabit getiri izlenimi verilmesi tartışmaya konu olur.

İhanet, hile ve hesap verme

Ortak, ortaklığın malını emanet olarak görmelidir. Kendi cebine kayıt dışı para aktarmak, sahte fatura düzenlemek, gelirleri gizlemek, kişisel harcamaları şirkete yüklemek ihanettir. Ortaklık hesapları şeffaf tutulmalı, düzenli rapor edilmeli ve ortaklar bilgilendirilmelidir. Hile eden ortak tazminle yükümlüdür; ihtilaf hâlinde arabulucu ve hukuki yollar kullanılabilir. Güven ve emanet ilkesi için doğruluk ve emanet rehberine bakılabilir.

Ortaklıktan çıkış ve tasfiye

Ortaklıktan ayrılmak isteyen ortak, bunu ilgili ortaklara bildirmeli, hak ve alacakları net hesaplanmalı, ortaklığın ve iş yerinin zarar görmesi önlenmelidir. Pay bedeli adil piyasa değeriyle belirlenmeli; sürpriz kesinti ve baskı olmamalıdır. Ortaklığın tasfiyesi hâlinde borçlar önce ödenmeli, kalan mal ortaklar arasında paylaştırılmalıdır.

Gerçek hayat örnekleri

Dost ortaklığı: “Arkadaşız, yazıya gerek yok” diyerek yapılan ortaklık, sonradan kırgınlık doğurur; yazılı sözleşme dostluğu korur.
Esnaf ortaklığı: İki berber aynı dükkânı açıp kazancı belirli oranda paylaşabilir; ortak giderleri açıkça belirler.
Sermaye veren, emek vermeyen ortak: Mudârebe modelinde kâr oranı belirlenir, zarar sermayeye aittir.

Mezhep görüşleri

Hanefî mezhebi ortaklığı mal ortaklığı (şirket-i emlâk) ve akit ortaklığı (şirket-i ukûd) olarak ayırır; akit ortaklığını da mal, sanat ve itibar ortaklığı olarak sınıflandırır. Mâlikî ve Şâfiî mezhepleri ortaklık türlerini daha dar sayar; Hanbelî mezhebi bazı ortaklık türlerinde Hanefîlere yakın bir yaklaşım benimser. Ortak noktaları; kârın oran olarak belirlenmesi, zararın sermaye payı oranında paylaşılması, sermayenin belirli ve mevcut olması ve ortakların ehliyetli olmasıdır. Çağdaş fetva kurulları, anonim ve limited şirketleri, ortaklığın temel ilkelerine aykırı unsurlar (faiz, kumar, haram faaliyet) içermedikçe caiz görür.

Haram alanlarda ortaklık

Alkol, domuz ürünü, kumar, faiz, müstehcenlik ve aldatmaya dayalı faaliyetlerde ortaklık kurmak, günaha yardım olduğu için haramdır. Ortaklığın faaliyet alanı helal olsa bile, ortak şirketin faizli kredi kullanması, tartışmalı bir konudur. Şirket kurarken faaliyet alanı, finansman biçimi ve ortakların niyeti baştan değerlendirilmelidir. Mâide 5/2’deki günahta yardımlaşma yasağı, bu değerlendirmenin dayanağıdır.

Vergi, kayıt ve şeffaflık

Şirket kurmak yasal prosedürleri, vergi mükellefiyetini ve kayıt zorunluluğunu gerektirir. Kayıt dışı çalışmak, kamu hakkını yemek anlamına gelir. Ortaklar, fatura ve defter tutma, vergi beyanı gibi yükümlülükleri yerine getirmelidir. Konuyla ilgili vergi kaçırmak ve kamu hakkı yazısı okunabilir. Şeffaf işleyen şirket, hem helal hem sürdürülebilir bir ticaret sağlar.

Sonuçta ortaklık, sevgi ve güvenle başlayan, yazı ve şeffaflıkla sürdürülen bir emanet ilişkisidir; bu iki unsur bir arada olduğunda ortaklık bereketli olur.

Bu bilinç, ortaklığı korur.

Kooperatif ve ortak mülkiyet için kooperatif ev alma ve toplu konut aidatları yazısı da faydalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Ortaklıkta kâr ve zarar nasıl paylaşılır?

Kâr, ortakların belirlediği oranlarda; zarar ise sermaye payı oranında paylaşılır. Kârın bir ortağa sabit tutar olarak garanti edilmesi sorun doğurur; oranlar baştan açık yazılmalıdır.

Sadece emek veren ortak zarara katlanır mı?

Mudârebede emek veren, kâr payı alır; sermaye zararı sermayedarın olur. Emek veren ortak, kusur ve ihmal yoksa sermaye zararından sorumlu tutulmaz.

Ortak hile yaparsa ne olur?

Hadiste Allah’ın iki ortağın üçüncüsü olduğu, biri diğerine ihanet edince aralarından çıktığı bildirilir. Hile eden tazmin eder; hak sahibi hukuki yollara başvurabilir.

Yazılı sözleşme şart mı?

Dinen şart olmasa da, Bakara 2/282 yazılı kaydı öğütler. Ortaklıkta yazılı sözleşme, ihtilafı önleyen en önemli tedbirdir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 2 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Ebû Dâvûd, Büyû (ortaklık kudsî hadisi); Kur'an-ı Kerîm, Sâd 38/24 ve Bakara 2/282; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Şirket", "Mudârebe" ve "Müşâreke" maddeleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →