Zakkum Ağacı Nedir? Cehennemdeki Yiyecekler

Zakkum, Kur’an’da cehennemin dibinde bittiği ve cehennem ehlinin karınlarını doldurduğu bildirilen ağaçtır. Meyvesinin şeytan başlarına benzediği, erimiş maden gibi karında kaynadığı anlatılır. Kâfirler için bir azap ve imtihan olarak bildirilen bu ağacın mahiyeti gaybîdir.

Sâffât Suresi’ndeki tasvir

Sâffât Suresi’nin 62-68. ayetleri şöyledir: “Bu konak mı daha hayırlı, yoksa zakkum ağacı mı? Biz onu zalimler için bir fitne kıldık. O, cehennemin dibinde biten bir ağaçtır. Tomurcukları şeytanların başları gibidir. Onlar ondan yiyecek, karınlarını onunla dolduracaklardır. Sonra onlar için üstüne kaynar bir su karışımı vardır. Sonra onların dönüşü cehenneme olacaktır.” Ayetteki “fitne” ifadesi, bu ağacın inkârcılar için hem bir imtihan hem de azap olduğunu bildirir.

İsrâ Suresi’nin 60. ayetinde de “Kur’an’da lanetlenmiş ağaç” ifadesi geçer; müfessirlerin çoğu bunu zakkum ağacı olarak yorumlar. Müşrikler, “Muhammed cehennemde ağaç bittiğini söylüyor; ateş ağacı yakar, ağaç nasıl biter?” diye alay etmiştir. Ayetler bu alaya karşılık, Allah’ın kudretinin her şeye yettiğini, ateşte yaşayan ağacı yaratabileceğini anlatır.

Duhan ve Vâkıa surelerindeki ifadeler

Duhan Suresi’nin 43-46. ayetlerinde şöyle denir: “Şüphesiz zakkum ağacı, günahkârın yemeğidir. Erimiş maden gibi, karınlarda kaynar; kızgın suyun kaynaması gibi.” Bu ifade zakkumun yakıcı ve azap verici özelliğini belirtir.

Vâkıa Suresi’nin 51-56. ayetleri ise yalanlayan sapkınların zakkum ağacından yiyeceklerini, karınlarını onunla dolduracaklarını, üstüne kaynar sudan içeceklerini ve susuzluktan ölmüş develer gibi içeceklerini bildirir. “Bu, din gününde onların ağırlanmasıdır” ifadesi ise acı bir ironi içerir. Çünkü misafirlik cennetteki nimetle olurken, cehennemlikler için bu “ağırlama” azap olarak sunulur.

Hadislerdeki bilgiler

Tirmizî’de İbn Abbas’tan rivayet edilen hadiste Peygamberimiz Âl-i İmrân Suresi’nin 102. ayetini okuyarak şöyle buyurur: “Zakkumdan bir damla dünyaya damlasa, dünya halkının geçimini bozardı. Peki yiyeceği o olan kişinin hâli nice olur?” (Tirmizî, Sıfatü Cehennem; İbn Mâce, Zühd; Ahmed b. Hanbel, Müsned). Bu rivayet, zakkumun acılığını ve zararlı oluşunu bir damla ile anlatır. Hadis hasen-sahih olarak değerlendirilmiştir.

Başka rivayetlerde cehennemliklerin yiyeceğinin “darî'” olduğu da geçer. Gâşiye Suresi’nin 6-7. ayetlerinde: “Onlar için dikenli bitkiden başka yiyecek yoktur; o ne besler ne açlığı giderir.” Hadislerde ise cehennemliklerin açlıktan feryat ettiği, kendilerine yemek verildiğinde boğazlarını yakan yiyecek bulduğu anlatılır (Tirmizî, Sıfatü Cehennem). Bu rivayet “Gussalı yemek ve elim azap” ayetiyle (Müzzemmil, 73/13) ilişkilendirilir.

Cehennemdeki diğer yiyecek ve içecekler

• Hamîm: Kaynar su. Bağırsakları parçalayan içecek (Muhammed, 47/15).
• Gassâk: İrin ve cehennemliklerin derilerinden akan pis sıvı (Nebe’, 78/25; Sâd, 38/57).
• Gislîn: Cehennemliklerin yaralarından akan irin (Hâkka, 69/36).
• Darî’: Dikenli, acı bir bitki (Gâşiye, 88/6).
• Sadîd: İrinli su (İbrâhîm, 14/16).
• Muhl: Erimiş maden gibi, yüzleri kavuran içecek (Kehf, 18/29).

Bu yiyecek ve içecekler cehennemin bir tür “ikram” olarak azaba dönüştüğünü gösterir. Kur’an’da bunlar, cennetteki nimetlerle karşılaştırmalı olarak sunulur. Cennet yiyecekleri için cennet nimetleri yazısına bakılabilir.

Tefsirde yorumlar

Müfessirler zakkumun mahiyeti hakkında şu yorumları yapmıştır:

• Gerçek bir ağaç: Çoğunluğa göre zakkum, cehennemin dibinde Allah’ın yarattığı gerçek ve özel bir ağaçtır. Mahiyetini Allah bilir.
• Arap dilindeki acı bitki: Bazı dilciler “zakkum” kelimesinin Arapçada acı, pis kokulu ağaçlar için kullanıldığını söyler. Bu, ayetin anlaşılması için bir yaklaşım olarak sunulur.
• Mecazi yorum: Çok az kişi bunun azabın sembolü olduğunu söyler; ancak Ehl-i Sünnet çoğunluğu zahirî manaya bağlı kalır.

Kurtubî ve İbn Kesîr gibi müfessirler, cehennemin ateş olmasına rağmen içinde ağaç bitmesinin, Allah’ın kudretine bağlı olduğunu; ateşte yaşayan semender gibi canlıların örnek gösterildiğini nakleder. Bu örnek bir izah çabasıdır; kesin bilgi değildir.

Ahlakî mesaj

Zakkum tasviri, günahın acı bir sonucu olduğunu ve Allah’ın azabının hak edilmiş olarak bildirildiğini vurgular. Ancak Kur’an cehennem ayetlerinde sürekli bir uyarı ve tövbe çağrısı vardır. Rahmetin genişliği, tövbe edene hemen bağışlanma, ümit ve sorumluluk dengesi esastır. Cehennemin diğer tasvirleri için cehennem azabının çeşitleri ve cehennemin tabakaları yazılarına bakılabilir. Cehennemde kalış süresi konusundaki tartışma için cehennem ebedi midir? yazısı okunabilir.

Zakkum konusunda dikkat edilecek noktalar

Zakkum tasviri üzerinde yorum yaparken, dünyadaki bitkilere veya bilimsel tespitlere dayanarak kesin eşleştirmeler yapmak sağlıklı değildir. Ayetlerin amacı bilimsel bir tanım sunmak değil, inkârın sonucunu hatırlatmaktır. Bu tasvirleri okuyan kişi, Allah’ın azabından sığınarak kendi hayatını sorgulamalıdır. Ayrıca bu ayetler, insanları korkutmak amacıyla abartılı hikâyelerle süslenmemeli; ayetin ve sahih hadislerin sınırlarında anlatılmalıdır. Peygamberimiz, cehennemden sığınmak için “Allah’ım, cehennem azabından sana sığınırım” duasını her namazda tavsiye etmiştir (Müslim, Mesâcid).

Zakkum ve nimet karşılaştırması

Kur’an cennet ve cehennem yiyeceklerini karşılaştırmalı olarak sunar: Cennetin meyveleri bol, kesintisiz ve lezzetliyken zakkum acı, yakıcı ve zarar vericidir. Bu karşılaştırma, ahiret nimetlerinin kıymetini ve azabın şiddetini birlikte gösterir. Sâffât Suresi’nde bu karşılaştırma açıkça yapılır: “Bu mu hayırlı, yoksa zakkum ağacı mı?” (37/62). Ayet, insanın seçiminin sonucuna dair bir düşünmeye davettir. Dünyada helal rızıkla yetinen kişi, ahirette cennet nimetlerine yaklaşır; haramlara dalan ise acı bir sonuçla karşılaşabilir.

Rızık ve helal kazanç bilinci

Zakkum gibi yiyecekler, haram kazancın ahiretteki acı sonucunu hatırlatan bir sembol olarak da düşünülebilir. Hadiste “Haramla beslenen vücut cehenneme daha layıktır” buyrulur (Tirmizî, Mevâkît; Beyhakî; senedi tartışmalıdır). Bu tür ifadeler, helal kazancın ve temiz rızkın önemine dikkat çeker. Müminin rızık konusundaki hassasiyeti, ahiret bilincinin bir parçasıdır.

Zakkum bilgisi, Allah’a sığınmayı ve haramdan sakınmayı hatırlatır.

Sıkça Sorulan Sorular

Zakkum ağacı nedir?

Zakkum, Kur’an’da cehennemin dibinde bittiği bildirilen, meyvesi şeytan başları gibi olan ve cehennemlik kimselerin yiyeceği olan bir ağaçtır. Dünyadaki ağaçlardan farklı bir yapıdadır.

Zakkum neden bir fitne olarak anılır?

Sâffât Suresi’nin 63. ayeti zakkumu zalimler için bir fitne yaptığını bildirir. Müşrikler “Ateşte nasıl ağaç biter?” diye alay etmiş, ayet Allah’ın kudretine işaret etmiştir.

Zakkum yiyenler ne olur?

Duhan Suresi’ne göre günahkârın yemeği olan zakkum, erimiş maden gibi karınlarda kaynar. Sâffât Suresi’nde ondan karınlarını doldururlar. Üstüne de kaynar su içerler.

Zakkum dünyadaki bir bitkiye mi karşılık gelir?

Bazı dil bilginleri ve tefsirciler Arap dilinde dikenli acı bir bitkiden söz etse de Kur’an’daki zakkum cehennemin dibinde biten özel bir ağaçtır. Dünyadaki bitkiyle birebir özdeşleştirilmez.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 18 Nisan 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Sâffât Suresi (37/62-68), Duhan Suresi (44/43-46), Vâkıa Suresi (56/51-56), İsrâ Suresi (17/60); Tirmizî, Sıfatü Cehennem; Ahmed b. Hanbel, Müsned; Taberî, Câmiu'l-beyân; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zakkum" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →