Safâ Tepesinde Açık Davet: Peygamberimiz Kureyş’e Ne Söyledi?

Peygamberliğin yaklaşık dördüncü yılında “Önce en yakın akrabanı uyar” (Şuarâ, 26/214) ayeti inince Peygamber Efendimiz (s.a.v.) Safâ tepesine çıkarak Kureyş’in kollarını tek tek çağırmış, önce kendisine güvenip güvenmediklerini sormuş, “Senin yalan söylediğini hiç görmedik” cevabını alınca onları şiddetli bir azaba karşı uyardığını bildirmiştir. Amcası Ebû Leheb’in hakaretle karşılık vermesi üzerine Tebbet Suresi inmiştir (Buhârî, Tefsîr, Şuarâ 2; Müslim, Îmân 355).

Gizli Davetten Açık Davete Geçiş

İlk üç yılda davet kişiden kişiye, sessizce yürütüldü. Bu sürede sağlam bir çekirdek kadro oluştu. Ardından iki ayet yeni bir dönemi başlattı: “Önce en yakın akrabanı uyar” (Şuarâ, 26/214) ve “Sana emrolunanı açıkça bildir ve müşriklerden yüz çevir” (Hicr, 15/94).

Birinci Adım: Akrabaya Verilen Yemek

Siyer kaynaklarına göre Peygamberimiz, Hz. Ali’den bir yemek hazırlamasını ve Abdülmuttalib oğullarını çağırmasını istedi. Kırk kadar kişi geldi. Yemekten sonra söze başlayacakken Ebû Leheb araya girdi, kaba sözlerle toplantıyı dağıttı. Peygamberimiz yılmadı; birkaç gün sonra daveti tekrarladı ve bu defa konuştu. Allah’ın birliğine çağırdığını, dünya ve ahiret hayrını getirdiğini söyledi, bu işte kendisine kimin yardımcı olacağını sordu. Yetişkinler sustu; yalnızca çocuk yaştaki Hz. Ali ayağa kalkıp destek vereceğini söyledi. Ebû Tâlib ise atalarının dininden ayrılamayacağını, fakat yeğenini koruyacağını ifade etti. (Bu rivayetin bazı ayrıntıları sened açısından tartışmalıdır; akrabanın toplanıp uyarıldığı ise sahih hadislerle sabittir.)

İkinci Adım: Safâ Tepesindeki Sesleniş

İbn Abbas’ın anlattığına göre Peygamberimiz Safâ tepesine çıktı ve tehlike anlarında kullanılan nidayla seslendi: “Yâ sabâhâh!” Ardından “Ey Fihroğulları! Ey Adiyoğulları!” diyerek Kureyş’in kollarını çağırdı. Gelemeyenler yerine adam gönderdi. Toplanınca sordu:

“Size şu vadide, üzerinize baskın yapmak isteyen bir süvari birliği var desem bana inanır mısınız?” “Evet, senin yalan söylediğine hiç şahit olmadık” dediler. “Öyleyse ben sizi, önünüzdeki şiddetli bir azaba karşı uyarıyorum” buyurdu. (Buhârî, Tefsîr, Şuarâ 2; Müslim, Îmân 355)

Konuşmanın Yapısındaki İncelik

1. Dikkat çekme: Herkesin bildiği alarm nidasını kullandı ve yüksek bir yere çıktı.
2. Güven zemini: Mesajdan önce kendi doğruluğunu onlara tasdik ettirdi.
3. Somut benzetme: Tepenin üstündeki kişi ardını görür, aşağıdakiler göremez. Peygamber de vahiy sayesinde insanların göremediği ahireti haber verir.
4. Kısa ve net mesaj: Uzun bir nutuk yerine tek cümlelik uyarı.

“Kendinizi Allah’tan Satın Alın”

Ebû Hüreyre’nin rivayetinde Peygamberimiz akrabasına tek tek hitap etmiştir: “Ey Kureyş topluluğu! Kendinizi Allah’tan satın alın (ateşten kurtarın); ben Allah katında size hiçbir fayda sağlayamam. Ey Abdümenâfoğulları! … Ey Abbas b. Abdülmuttalib! … Ey Allah Resûlü’nün halası Safiyye! … Ey Muhammed’in kızı Fâtıma! Malımdan dilediğini iste, ama Allah katında sana bir fayda sağlayamam” (Buhârî, Vesâyâ 11; Müslim, Îmân 348-351).

Bu hitap İslam’ın temel bir ilkesini ortaya koyar: Kurtuluş soya, nesebe, peygambere yakınlığa değil, iman ve salih amele bağlıdır.

Ebû Leheb’in Tepkisi ve Tebbet Suresi

Kalabalıktan ilk ses Peygamberimizin öz amcasından geldi: “Yazıklar olsun sana! Bizi bunun için mi topladın?” Bunun üzerine “Ebû Leheb’in iki eli kurusun! Kurudu da…” diye başlayan Tebbet Suresi indi (Tebbet, 111/1-5). Sure, Ebû Leheb’in ve karısının iman etmeden öleceğini haber veriyordu. İkisi de yıllarca yaşadıkları hâlde, göstermelik bile olsa iman ettiklerini söyleyerek Kur’an’ı yalanlamaya kalkışamadılar; bu, âlimlerce Kur’an’ın gaybî haberlerinden sayılır.

Kureyş Neden Karşı Çıktı?

• Atalar dinine körü körüne bağlılık,
• Putlar etrafında dönen ticari ve siyasi çıkarların sarsılacağı korkusu,
• Kabileler arası rekabet (“Peygamberlik neden Hâşimoğulları’na geldi?”),
• Köle ile efendiyi eşitleyen mesajın aristokrasiyi rahatsız etmesi,
• Ahiret hesabı fikrinin keyfî yaşayışı sınırlaması.

Bugüne Düşen Pay

Davet en yakından başlar. İnsan önce kendi evinden, akrabasından sorumludur. Tebliğde güvenilirlik sözden önce gelir. Ve en yakınların bile karşı çıkması, hakkı söylemekten alıkoymamalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Açık davet peygamberliğin kaçıncı yılında başladı?

Yaygın kabule göre üç yıllık gizli dönemin ardından, dördüncü yılda başlamıştır.

Ebû Leheb’in asıl adı nedir?

Asıl adı Abdüluzzâ’dır. Yüzünün parlaklığı sebebiyle “alev babası” anlamında Ebû Leheb diye anılırdı. Bedir Savaşı’ndan kısa süre sonra bulaşıcı bir hastalıktan ölmüştür.

“Yâ sabâhâh” ne demektir?

Arapların düşman baskını gibi acil tehlikeleri haber vermek için kullandıkları bir imdat ve uyarı nidasıdır; “Sabah baskını var, toplanın!” anlamı taşır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Şuarâ Suresi (26/214); Hicr Suresi (15/94); Tebbet Suresi (111/1-5); Buhârî, Tefsîr (Şuarâ Suresi); Buhârî, Vesâyâ 11; Müslim, Îmân 348-355; İbn Hişâm, es-Sîretü'n-Nebeviyye