Eûzü Besmele Ne Zaman Çekilir? Kur’an Okurken Hükmü Nedir?

Kur’an okumaya başlarken eûzü çekmek (istiâze) sünnettir ve okumaya ister sure başından ister ortasından başlansın yapılır. Besmele ise Tevbe Suresi dışındaki bütün surelerin başında çekilir; sure ortasından başlandığında çekmek güzel olmakla birlikte okuyucu serbesttir. Tevbe Suresi’nin başında besmele çekilmez. Namazda eûzü yalnızca ilk rekâtta, besmele ise her rekâtta Fâtiha’dan önce gizlice okunur.

Eûzü (istiâze) nedir ve dayanağı nedir?

İstiâze, “Eûzü billâhi mine’ş-şeytâni’r-racîm” diyerek kovulmuş şeytanın şerrinden Allah’a sığınmaktır. Dayanağı şu ayettir: “Kur’an okuyacağın zaman kovulmuş şeytandan Allah’a sığın” (Nahl Suresi, 16/98). Âlimlerin büyük çoğunluğu bu emri sünnet/müstehap olarak değerlendirmiştir. Eûzü Kur’an’dan bir ayet değildir; bu yüzden Mushaflarda yazılmaz.

İstiâzenin hikmeti, tilavete başlamadan önce kalbi vesveseden arındırmak ve okuyuşu yalnızca Allah için yapmaya yönelmektir. Kur’an okuyan kişi, en değerli sözle meşgul olacağı için şeytanın dikkat dağıtma, gösterişe sevk etme ve anlamdan uzaklaştırma çabalarına karşı Rabbine sığınır.

Besmelenin Kur’an’daki yeri

Besmele, Neml Suresi’nin 30. ayetinin bir parçası olarak Kur’an’da geçer; bu konuda görüş ayrılığı yoktur. Sure başlarındaki besmelelerin durumu ise mezhepler arasında farklı değerlendirilmiştir. Hanefî mezhebine göre besmele, sureleri birbirinden ayırmak ve bereket için indirilmiş müstakil bir ayettir; Fâtiha’nın veya diğer surelerin bir ayeti değildir. Şâfiî mezhebine göre ise Fâtiha’nın ilk ayetidir. Namazdaki uygulama farkı bu görüş ayrılığından doğar: Hanefîler besmeleyi gizli okurken, Şâfiîler cehrî namazlarda Fâtiha ile birlikte açıktan okur.

Duruma göre uygulama

Sure başından başlarken

Önce eûzü, sonra besmele çekilir ve sureye girilir. Okurken bir sure bitip yenisine geçildiğinde yalnızca besmele çekilir; eûzü tekrarlanmaz.

Sure ortasından başlarken

Eûzü çekilir. Besmele konusunda okuyucu serbesttir; çekmek daha güzeldir. Bazı âlimler, başlanan ayet Allah’ın ismiyle veya O’na dönen bir zamirle başlıyorsa, eûzüdeki “şeytan” kelimesinin ardından hemen bu ayetin gelmemesi için araya besmele konulmasını özellikle tavsiye etmiştir.

Tevbe Suresi’nde

Tevbe Suresi’nin başında besmele yazılmamıştır ve okunmaz. Bunun sebebi olarak sahabeden nakledilen açıklamalarda, surenin antlaşmayı bozan müşriklere yönelik bir ültimatomla başladığı, besmelenin ise emân ve rahmet ifadesi olduğu belirtilir. Ayrıca Hz. Osman (r.a.), Enfâl ile Tevbe surelerinin konularının benzerliğine ve Resûlullah’ın bu konuda bir açıklama yapmadan vefat ettiğine işaret etmiştir (Tirmizî; Ebû Dâvûd). Tevbe Suresi’ne baştan başlanırken yalnızca eûzü çekilir. Surenin ortasından başlanırken besmele çekilip çekilmeyeceği konusunda iki görüş vardır; çekmemek daha yaygın uygulamadır.

Okumaya ara verildiğinde

Okuma sırasında öksürük, kısa bir duraklama veya tilavetle ilgili bir açıklama gibi sebeplerle ara verilirse eûzü tekrarlanmaz. Tilavetle ilgisi olmayan bir konuşma yapılır veya başka bir işe geçilirse, yeniden başlarken eûzü çekilir.

İki sure arasında besmelenin okunuş biçimleri

Bir sureyi bitirip diğerine geçerken besmele için dört ihtimal vardır; bunlardan üçü caiz, biri caiz değildir:

1. Surenin sonunda durmak, besmelede durmak, sonra yeni sureye başlamak (hepsini ayırmak). Caizdir ve en açık yoldur.
2. Surenin sonunda durmak, besmeleyi yeni surenin başına bağlayarak okumak. Caizdir.
3. Surenin sonunu, besmeleyi ve yeni surenin başını durmadan birbirine bağlamak. Caizdir.
4. Surenin sonunu besmeleye bağlayıp besmelede durmak, sonra yeni sureye başlamak. Caiz değildir; çünkü besmele biten sureye aitmiş izlenimi verir, oysa besmele sure başları içindir.

Namazda eûzü ve besmele

• Hanefî mezhebine göre eûzü, yalnızca ilk rekâtta, Sübhâneke’den sonra ve Fâtiha’dan önce gizlice okunur. Eûzü kıraate bağlı olduğu için imama uyan kişi (kıraat yapmadığından) eûzü çekmez.
• Besmele her rekâtta Fâtiha’dan önce gizlice okunur; bu sünnettir.
• Fâtiha’dan sonra okunacak sureden önce besmele çekmek gerekli görülmemiştir; çekilmesinde de sakınca yoktur.
• Şâfiî mezhebinde besmele Fâtiha’nın ayeti sayıldığından okunması farzdır ve cehrî namazlarda açıktan okunur.

Eûzünün farklı lafızları

İstiâze için en yaygın ve kıraat âlimlerince tercih edilen ifade, Nahl Suresi’ndeki ayete uygun olan “Eûzü billâhi mine’ş-şeytâni’r-racîm” lafzıdır. Bunun yanında hadislerde “Eûzü billâhi’s-semîi’l-alîmi mine’ş-şeytâni’r-racîm” (Her şeyi işiten ve bilen Allah’a, kovulmuş şeytandan sığınırım) şeklinde daha uzun bir lafız da nakledilmiştir (Ebû Dâvûd; Tirmizî). Her ikisi de caizdir. Önemli olan, bu cümlenin bir alışkanlık sözü olarak değil, anlamı düşünülerek söylenmesidir: okuyucu, tilavet boyunca dikkatini dağıtacak, kalbini başka yerlere çekecek her şeyden Allah’a sığınmaktadır.

Sık Sorulan Sorular

Eûzü çekmeden Kur’an okursam günah olur mu?

Âlimlerin çoğunluğuna göre istiâze sünnettir; unutan veya terk eden günaha girmez, ancak bir sünneti ve tilavet edebini ihmal etmiş olur.

Eûzü sesli mi, sessiz mi çekilir?

Topluluk içinde sesli okuyan kişi, dinleyenlerin tilavetin başladığını anlaması için eûzüyü de sesli çeker. Tek başına veya sessiz okuyan kişi sessiz çeker. Namazda ise gizli çekilir.

Konuşma arasında delil olarak ayet okurken eûzü-besmele gerekir mi?

Konuşma veya yazı içinde delil olarak bir ayet aktarırken eûzü-besmele çekmek şart değildir. Bu uygulama tilavet, yani Kur’an okuma niyetiyle yapılan okumalar içindir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Nahl Suresi (16/98); Neml Suresi (27/30); Tirmizî; Ebû Dâvûd (Hz. Osman'ın Tevbe Suresi hakkındaki açıklaması); TDV İslâm Ansiklopedisi, "İstiâze" ve "Besmele" maddeleri; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal I