Eğitim İçin Başka Şehirde Kalan Öğrenci Misafir mi, Mukim mi?
Öğrenim için başka şehirde kalan öğrenci yolcu mu mukim mi? Vatan-ı aslî, ikamet niyeti, 15 gün ölçüsü, yurt ve ev hayatı, tatilde memlekete dönüş ve.
- Vatan çeşitleri: aslî ve ikamet
- Dört mezhebin ölçüleri
- Öğrenci yaşamında örnek durumlar
Eğitim için başka şehirde kalan öğrenci, o şehirde 15 gün veya daha fazla kalmaya niyet etmişse mukim sayılır ve namazlarını tam kılar, orucunu tutar. Memleketi ile öğrenim şehri arasında yaklaşık 90 km ve üzeri mesafe varsa yolculuk esnasında seferi hükümleri uygulanır. Kalış niyeti ve süre, hükmü belirleyen iki temel unsurdur.
Vatan çeşitleri: aslî ve ikamet
Hanefî fıkhında seferilik ve mukimlik, “vatan” kavramıyla ilişkilendirilir. Vatan-ı aslî, kişinin doğduğu, büyüdüğü ve ailesinin yaşadığı yerdir. Vatan-ı ikamet ise, kişinin 15 gün veya daha fazla kalmak niyetiyle bulunduğu yerdir. Vatan-ı sükna (geçici ikamet) ise 15 günden az kalma niyetiyle bulunulan yerdir. Bir öğrenci, üniversite yurdunda veya kiralık evde kalıyor, eğitim süresince orayı yurt tutuyorsa, Diyanet ve Hanefî mezhebinin değerlendirmesi, orada mukim sayılacağı yönündedir. Bu yüzden öğrenim süresince okul şehrinde namaz tam kılınır. Memleket (vatan-ı aslî) ise öğrenci için de geçerliliğini korur; memleketine dönünce kişi yine mukimdir. Ayrıntılı ölçüler seferilik mesafesi ve kasr şartları: dört mezhep karşılaştırması yazısında bulunur.
Dört mezhebin ölçüleri
| Mezhep | Seferilik mesafesi | Kalış (ikamet) niyeti | Öğrenci için sonuç |
|---|---|---|---|
| Hanefî | Yaklaşık 3 günlük yol (Diyanet: 90 km) | 15 gün veya daha fazla | Öğrenim süresince mukim; memleketi yolculuğunda seferi |
| Şâfiî | Yaklaşık 4 berid (~80-89 km) | Gidiş-dönüş hariç 4 gün | Uzun kalış niyetinde mukim |
| Mâlikî | Yaklaşık 4 berid | 4 gün ve üzeri kalış niyeti | Eğitim süresince mukim |
| Hanbelî | Yaklaşık 4 berid | 4 günden fazla kalış niyeti | Eğitim süresince mukim |
Türkiye’de Diyanet İşleri Başkanlığı’nın görüşü Hanefî mezhebi çizgisinde olduğundan, 15 gün ölçüsü esas alınır. Bu ölçü hakkında ayrıntılı bilgi otelde kaç gün kalınca namaz tam kılınır yazısında da bulunur. Seferi namazın kılınışı için seferi namazı nasıl kılınır yazısı kaynak olabilir.
Öğrenci yaşamında örnek durumlar
Üniversite öğrencisi, dönem boyunca okulun bulunduğu şehirde kalmaya niyet ettiği için mukimdir. Hafta sonu ailesinin yanına giderken yolculuk mesafesi 90 km’yi aşıyorsa yolculuk esnasında seferi sayılır; ama vardığında memleketi olduğu için mukim hükmü uygulanır. Yarıyıl tatilinde memleketine dönen ve yeniden okul şehrine giden öğrenci de aynı çerçeveye tabidir. Staj yapmak için başka bir şehre giden ve orada 15 günden az kalması beklenen öğrenci, seferî olabilir; 15 gün veya daha fazla kalmayı planlıyorsa o şehirde mukim olur. Yurt dışında eğitim gören öğrenciler için de aynı ilkeler geçerlidir; ayrıntılı bilgi yurtdışında eğitim yazısında ele alınır. Yurtta kalan öğrencilerin ibadet düzeni yurtta kalan öğrencilerin ibadet düzeni yazısında anlatılmıştır.
Niyet ve belirsiz kalış
Hanefî mezhebinde ikamet niyeti, mukimliğin belirleyici şartıdır. Kişi, “yarın giderim, birkaç gün sonra giderim” gibi belirsiz bir niyetle bir yerde uzun süre kalsa bile, 15 gün niyeti yoksa seferî sayılır. Öğrencilerde ise bu durumda, eğitim süresinin niteliği (dönemlik, yıllık) ve yurt ya da ev tutmuş olmak, ikamet niyetinin bulunduğuna delil sayılır. Bu yüzden öğrencinin mukim olduğu kabul edilir. Yeni başlayan veya kısa süreli programda olan öğrenci için ise süre önemlidir; örneğin iki haftalık yaz okulunda 15 günden az kalma niyeti varsa kişi seferî olabilir. Niyetin kesin olması ve değişiklik durumunda yeniden değerlendirme yapılması gerekir. Okul ve üniversitede namaz konusunda öğrencilerin karşılaştığı sorular için üniversitede Müslüman öğrencinin karşılaştığı sorular yazısı bilgi verir. Kampüste namaz için okulda veya üniversitede namaz nasıl kılınır yazısı okunabilir.
Oruç ve seferilik
Seferî olan kişi Ramazan‘da oruç tutmama ruhsatına sahiptir; fakat zorluk yoksa tutmak daha faziletlidir. Mukim öğrenci ise oruç tutmakla yükümlüdür. Yolculuk sırasında oruç tutup tutmama konusu yolculukta oruç tutmak mı kaza etmek mi yazısında anlatılmıştır. Sınav, ödev ve yoğun ders programı oruç için mazeret sayılmaz, fakat sağlık sorunu çıkarsa ruhsat uygulanır.
Örnek senaryolar
Birinci senaryo: Ankara’da okuyan bir öğrenci, iki yıldır oradadır ve bu dönem de orada kalacağını biliyor. Öğle namazını dört rekât kılıyor ve Ramazan’da oruç tutuyor. İkinci senaryo: Aynı öğrenci, Gaziantep’teki memleketine gidiyor; yaklaşık 700 km yolda öğle ve ikindiyi iki rekât kılıyor. Vardığında ise dört rekât kılmaya başlıyor. Üçüncü senaryo: Bir öğrenci, üç haftalık bir yaz kampına katılıyor ve orada 21 gün kalmaya niyet ediyor; mukim olduğu için namazları tam kılıyor. Dördüncü senaryo: Bir öğrenci, değişim programıyla bir haftalığına başka bir şehre gidiyor; 15 günden az kalacağı için seferî oluyor.
Bu bilgiler genel çerçeveyi verir; asıl hüküm için Diyanet’in fetva hizmetine veya il müftülüğüne danışın.
{{SSS}}
Sık yapılan hatalar
- Okul şehrinde yıllardır bulunup hâlâ kendini “misafir” sanarak namazları kısaltmak.
- Memleketine giderken mesafe yeterli olmadığı hâlde kasr yapmak.
- Niyetin değişmesine rağmen eski hükümle devam etmek.
- Yaz okulunda veya staj gibi kısa dönemlerde süreyi hesaplamamak.
Bu hataların çoğu, niyet ve süre kavramlarını bilerek önlenir. Öğrenci, kendi durumunu bir kez netleştirdiğinde, bu bilgi uzun süre geçerli olur. Okul yıllarında yeni bir şehre taşınmak, staj yapmak veya yurt değiştirmek gibi durumlar olursa niyet ve süre yeniden değerlendirilir. Şüphe edilen durumlarda, ihtiyatlı davranıp namazı tam kılmak ve sorusunu müftülüğe iletmek, öğrencinin sorumluluğunu rahatlatır.
Sıkça Sorulan Sorular
Öğrenci okuduğu şehirde mukim midir?
Öğrenci, o şehirde en az 15 gün kalmaya niyet ediyorsa ve orayı öğrenim süresince ikamet yeri edinmişse mukim sayılır. Bu durumda namazlarını tam kılar ve oruç tutmakla yükümlüdür.
Memleketine giderken seferi olur mu?
Memleketi (vatan-ı aslî) ile öğrenim şehri arasındaki mesafe seferilik ölçüsünü (yaklaşık 90 km) aşıyorsa yolculukta seferi hükümleri uygulanır. Memleketine vardığında ise tekrar mukim olur.
Hafta sonu ya da kısa tatilde memlekete dönen öğrenci namazını nasıl kılar?
Yolculukta ve varıştan sonra durum aynı kalır; memleket aslî vatan olduğu için orada kalınca mukim sayılır. Yolculuk esnasında mesafe uygunsa kasr yapılır.
Okul bitince yeni şehre geçici gidenler nasıl hareket eder?
Yeni şehirde 15 günden az kalma niyeti varsa seferî; 15 gün veya daha fazla kalma niyeti varsa mukimdir. Kararsız ve belirsiz kalış sürelerinde Hanefî mezhebi seferiliği sürdürür.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: Nisâ 4/101; Buhârî ve Müslim, Taksîr (yolcu namazı rivayetleri); Kudûrî, Muhtasar; İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr (sefer ve ikamet bahsi); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sefer" ve "İkâmet" maddeleri; Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu (diyanet.gov.tr)
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- Nisâ 4/101
- Buhârî ve Müslim, Taksîr (yolcu namazı rivayetleri)
- Kudûrî, Muhtasar; İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr (sefer ve ikamet bahsi)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sefer" ve "İkâmet" maddeleri
- Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu (diyanet.gov.tr)
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.