Enstrüman Çalmak ve Ney, Def Hakkında Rivayetler

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Def ve Düğün Hadisleri
Ney ve Zemmâre Rivayeti
Mevlevî Geleneği ve Tasavvuf

Def, düğün ve bayram gibi sevinç günlerinde hadislerle caiz kabul edilmiştir. Ney ve diğer çalgı aletleri konusunda ise âlimler arasında geniş bir ihtilaf bulunur; Mevlevî geleneği neyi manevi bir araç sayarken, fakihlerin çoğu çalgı aletlerini mekruh veya haram görmüştür.

Def ve Düğün Hadisleri

Hz. Âişe’den nakledilen hadise göre Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: Nikâhı ilan edin, onu mescitlerde yapın ve üzerine def çalın (Tirmizî, Nikâh 6; İbn Mâce, Nikâh 20). Hadisin senedi hakkında farklı değerlendirmeler olmakla birlikte, düğünde def çalınmasının hoş görüldüğü hususunda fakihler birleşmiştir. Başka bir rivayette helal ile haram arasındaki fark, nikâhta def ve sestir denilir (Tirmizî, Nikâh 6).

Bayram günü iki cariyenin Hz. Âişe’nin evinde def çalıp şiir söylediği hadisi (Buhârî, Îdeyn 2) de def’in caiz oluşuna delil sayılır. Ebû Bekir’in karşı çıkışına karşı Resûlullah “Bırak onları, bugün bayramdır” buyurmuştur. Bu rivayet, bayramda mubah eğlencenin yeri olduğunu gösterir.

Ney ve Zemmâre Rivayeti

Ney ve benzeri üflemeli çalgılar konusunda çok bilinen rivayet, Nâfi’in anlatımıyla İbn Ömer’in bir çoban zemmâresini (kamış düdüğü) duyunca parmaklarını kulaklarına tıkaması, yoldan ayrılması ve bana bakıyor musun diye sorması, “Hz. Peygamber’i bunu yaparken gördüm” demesidir (Ebû Dâvûd, Edeb 61; Ahmed b. Hanbel). Hadisin senedi ve anlamı hakkında tartışma vardır. Bir kısım âlim rivayeti çalgının yasak olduğuna delil sayarken, diğerleri bu rivayetin, sadece yoldan geçerken duyan kişinin kulağını tıkamasını anlattığını, onun bunu kasıtlı dinlemek olmadığını belirtir.

Bu nedenle ney ve flüt gibi üflemeli çalgılar hakkında fakihlerin kesin ortak hükmü yoktur. Hanefî ve Hanbelî mezheplerinde yasak görüşü ağırdır; tasavvuf çevrelerinde ise ney manevi bir sembol olarak yüksek makam taşır.

Mevlevî Geleneği ve Tasavvuf

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin Mesnevî’sinin ilk beyitleri neyin ayrılık şikâyetini anlatır. Mevlevî ayini, ney, kudüm ve diğer müzik aletleriyle yapılır ve manevi bir coşku vesilesi sayılır. Bu gelenek, Osmanlı kültüründe önemli bir yer tutmuş ve klasik Türk mûsikîsinin gelişmesine katkıda bulunmuştur.

Tasavvuf anlayışında müzik, nefsi terbiye eden ve gönlü Hakk’a yönelten bir araç olabilir. Ancak fakihlerin bir kısmı bu uygulamayı eleştirmiş, ibadet olmadığını ve ihtiyatla yaklaşılması gerektiğini belirtmiştir. Konuya genel bakış için müzik dinlemek haram mı? âlimlerin görüş farkları yazısı okunabilir.

Mezheplerin Hükümleri

**Def:** Dört mezhebin çoğunluğuna göre düğünde ve bayramda caizdir. Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde ruhsat daha geniş yorumlanır.
**Davul ve zil:** Mâlikî mezhebi bazı davul türlerine ruhsat verir. Hanefî mezhebi eğlence amaçlı davulu mekruh görür.
**Ney, kemân, ud:** Hanefî mezhebinde mekruh-ı tahrimî; Hanbelî mezhebinde haram; Şâfiî ve Mâlikî mezheplerinde ihtilaflı ve çoğunlukla mekruh veya haram kabul edilir.
**Çağdaş görüşler:** Bazı âlimler, ahlaka uygun güftelerle ve günahtan uzak ortamlarda çalgıların mubah olduğunu söyler.

Bu çeşitlilik, kesin ve mutlak hükümler vermenin zorluğunu gösterir. Müslüman kendi mezhebinin ve sorumlu âlimlerin görüşlerine başvurmalıdır.

Müzik Eğitimi ve Mesleki Boyut

Okullarda müzik dersi, konservatuvar eğitimi ve profesyonel müzisyenlik, müzik hakkındaki görüşlere göre farklı değerlendirilir. Müziği mubah gören âlimler, eğitim ve sanat amacıyla çalgı öğrenmeyi caiz kabul eder. Haram gören âlimler ise bu işi geçim aracı yapmaktan kaçınmayı tavsiye eder. Müslüman ebeveynler, çocuklarının müzik eğitimi konusunda hem kendi mezheplerinin görüşünü hem de çocuğun yeteneğini dikkate alabilirler.

Önemli olan, müziğin kişiyi ibadetten, ahlaktan ve sorumluluklardan uzaklaştırmamasıdır. Gençlerin vaktini israf etmesi, kötü ortamlara girmesi veya bağımlılık yaratması durumunda ihtiyat gerekir.

İlahi, Kaside ve Davulsuz Müzik

Birçok Müslüman, çalgı kullanılmayan ilahi, kaside ve mevlit gibi türleri tercih eder. Bunlar hakkında genel kabul ruhsat yönündedir; bu konu için ilahi ve kaside dinlemenin hükmü yazısı okunabilir. Dans ve halay gibi eğlence biçimleri için dans ve halay: düğünlerde eğlence ölçüleri yazısı faydalıdır. Resim, heykel gibi sanat dalları için de resim çizmek ve heykel yapmak caiz mi? yazısına bakılabilir.

Müzik Aletlerinin Ticareti ve Mesleği

Müzik aleti satmak, üretmek veya müzisyenlik yapmak, müzik hakkındaki görüşe göre farklı hükümlere tabidir. Müziği mekruh veya haram sayan fakihler bu işleri de uygun görmez; mubah sayanlar ise meşru bir meslek kabul eder. Kişi, geçimini sağlarken bu ihtilafı göz önünde bulundurup ihtiyatla karar vermelidir. Ney ve def gibi geleneksel aletlerle ilişkili el sanatları ve yapımcılık ise kültürel miras açısından değerlidir.

Zikir Halkalarında ve Camilerde Def

Bazı cami ve tekkelerde zikir ve ilahi geleneğinde def ve bendir kullanılmaktadır. Def, sevinç günlerinde caiz görüldüğü için bu kullanım ruhsat kapsamında değerlendirilebilir. Ancak ibadet mekânında dünyevi eğlence havasına dönüşen uygulamalardan kaçınmak, camilerin saygınlığı açısından önemlidir. Bu konuda yerel müftülüklerin ve cami cemaatlerinin geleneği gözetilir.

Def ve bendir gibi vurmalı sazlar, hadislerle ruhsat verilen enstrümanlardır; bunları öğrenmek ve çalmak, bayram ve düğün gibi sevinç ortamlarında kullanılmak üzere uygundur. Bu geleneği yaşatan ve çocuklara öğreten topluluklar, kültürel mirasın korunmasına katkıda bulunur.

Ney ve benzeri sazlar konusunda ihtiyatlı olan kişiler, tasavvuf geleneğini ve klasik Türk musikisini takdir ederek yine de kendi tercihlerini koruyabilir. Başkalarının tercihlerini kötülemeden, kendi hassasiyetini yaşamak, farklılıkları zenginlik olarak görmeyi sağlar.

Sonuç

Def, düğün ve bayramda caizdir. Ney ve diğer çalgılar hakkında ise geniş bir görüş ayrılığı bulunur; Mevlevî geleneği neyi manevi bir araç olarak değerlendirirken, birçok fakih ihtiyatlı veya yasaklayıcı hükümler vermiştir. Güfte, ortam ve ölçü gözetilerek vicdan ve bilgili âlimlerin görüşüyle hareket etmek gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Def çalmak caiz mi?

Düğün ve bayram gibi sevinç günlerinde def çalmak hadislerle caiz kabul edilmiştir; çoğu fakih bu konuda ittifak eder.

Ney çalmak ve dinlemek caiz mi?

Ney hakkında farklı görüşler vardır. Tasavvuf geleneğinde manevi bir araç olarak kullanılırken, bazı fakihler mekruh veya haram sayar; bazıları ruhsat tanır.

Müzik eğitimi almak caiz mi?

Güfte ve ortam uygunsa, bazı çağdaş âlimler müzik eğitimini mubah görür; diğerleri ihtiyatla yaklaşır.

Enstrüman çalmak günah mıdır?

Mezheplere göre değişir: Hanefîlerde mekruh-ı tahrimî, Hanbelîlerde haram, bazı çağdaş âlimlerde caiz kabul edilebilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 7 Eylül 2026 · Kaynaklar: Tirmizî, Nikâh 6 ve İbn Mâce, Nikâh 20 (def ile nikâhı ilan etmek); Ebû Dâvûd, Edeb 61 (zemmâre rivayeti); Buhârî, Îdeyn 2; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ney" ve "Def" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →