Hacerü’l-Esved’i İstilam Etmek ve Selamlamak: Usul ve Hükmü

Hacerü’l-Esved’i istilam, tavafa başlarken ve her şavtta Kâbe’nin köşesindeki siyah taşa dokunmak, öpmek veya imkân yoksa uzaktan eliyle işaret ederek selamlamaktır. Sünnettir ve tavafın başlangıç noktasını belirler; kalabalıkta kimseye zarar vererek yapılmaz. Taşın kendisinde zarar veya fayda gücü yoktur; sünnete uymak amacıyla yapılır.

Hacerü’l-Esved Nedir?

Hacerü’l-Esved, “siyah taş” demektir. Kâbe’nin güneydoğu köşesinde, yerden yaklaşık bir buçuk metre yükseklikte, gümüş bir çerçeve içinde bulunur. Taşın parçalanmış küçük parçalardan oluştuğu belirtilir. İbn Abbas’tan gelen rivayette Hz. Peygamber, “Hacerü’l-Esved cennetten indi; süttten daha beyazdı, Âdemoğullarının günahları onu karartmıştır” buyurmuştur (Tirmizî, Hac 49; hadis hasen-sahih kabul edilir). Taşın bu özelliği, onun tavafın başlangıç noktası olarak taşıdığı manevî önemi gösterir. Bununla birlikte İslâm’a göre taşın kendi başına bir kutsallığı veya fayda ve zarar verme gücü yoktur.

Hz. Ömer’in Sözü

Hz. Ömer, Hacerü’l-Esved’i öperken şöyle demiştir: “Biliyorum ki sen bir taşsın; ne zarar verirsin ne fayda. Eğer Peygamber’i seni öperken görmeseydim seni öpmezdim” (Buhârî, Hac 50; Müslim, Hac 248). Bu söz, bu uygulamanın temelini ve niyetini ortaya koyar: Sünnete uymak. İstilam, bir taşa tapınmak değil, Hz. Peygamber’in örneğine uymak, Allah’ın emrine teslimiyet göstermektir. Bu sebeple Hacerü’l-Esved’e bereket veya şifa umarak sürünmek, taşa yönelik dua etmek gibi davranışlar yanlıştır.

İstilam Nasıl Yapılır?

Hacerü’l-Esved’e yaklaşıldığında üç farklı şekilde istilam yapılabilir:

1. Dokunmak ve öpmek: Kalabalık yoksa taşa ellerle dokunup öpmek en faziletli şekildir. Hz. Peygamber taşı öpmüştür (Buhârî, Hac 57).
2. Eliyle dokunup eli öpmek: Taşı öpmek mümkün değilse, taşa eliyle dokunup elini öpmek mümkündür.
3. Uzaktan işaret etmek: Kalabalıkta taşa ulaşamayan kişi, avuç içiyle taşı gösterecek şekilde işaret eder. Hanefî mezhebine göre işaret ettikten sonra eli öpmek de uygulanır; Hz. Peygamber’in bineği üzerindeyken bir değnekle taşa dokunup değneği öptüğü (Müslim, Hac 258) ve bir rivayette taşa işaret edip tekbir getirdiği (Buhârî, Hac 61) bilinir. Şâfiî mezhebinde eli öpmek yerine yalnız işaret yeterlidir.

İstilam sırasında “Bismillâhi Allâhü ekber” denir. Her şavtın başında yapılması sünnettir; kalabalıkta yapılamıyorsa terk edilmesinde sakınca yoktur.

Kalabalıkta Dikkat Edilecekler

Hacerü’l-Esved’e ulaşmak için itişmek, kadınlara ve zayıflara zarar vermek, sünnetin amacına aykırıdır. Hz. Peygamber, Hz. Ömer’e, “Ey Ömer! Sen güçlü bir kimsin; Hacer-i Esved’in yanında zayıfa eziyet etme. Eğer boşluk bulursan istilam et, bulamazsan ona doğru dön, tekbir ve tehlil getir” buyurmuştur (Ahmed b. Hanbel, Müsned; senedi hakkında değerlendirme farkları vardır). Bu tavsiye, sünnet uğruna farz olan insanlara zarar vermeme ilkesinin ihlal edilmemesi gerektiğini gösterir. Özellikle kadınlar için erkeklerle temas halinde olunmaması önemlidir; bu sebeple kadınların uzaktan işaret etmesi daha uygundur. Bu konuda hacda kadınlar yazısına bakılabilir.

Rükn-i Yemânî ve Multezem

Hacerü’l-Esved’den başka, Kâbe’nin Yemen köşesi olan Rükn-i Yemânî’ye de dokunmak sünnettir; fakat öpülmez. Kalabalıkta işaret edilmez, sadece eli ile selamlanabilir. Kapı ile Hacerü’l-Esved arasında kalan bölüme Multezem denir; burada dua etmek müstehap görülmüştür. Bu uygulamaların detayları tavaf nasıl yapılır? yazısında bulunur.

Yanlış Anlayışlar

• Hacerü’l-Esved’i öpmeyen kişinin tavafının geçersiz olacağı düşüncesi yanlıştır; istilam sünnettir.
• Taşa sürülen eşyaların bereket kazandığı inancı temelsizdir.
• Taşa uzun süre yapışıp başkalarının geçişini engellemek ibadetin ruhuna uygun değildir.
• Hacerü’l-Esved’e secde etmek veya ona dua etmek yanlıştır.

Hanefî ve Diğer Mezheplerde İstilam Farkları

Hanefî mezhebine göre tavafa başlarken ellerin kulak hizasına kaldırılarak “Bismillâhi Allâhü ekber” denmesi, sonra eller Hacerü’l-Esved’e doğru uzatılıp öpülmesi bir istilam biçimidir. Taşa ulaşılamazsa, eller kaldırılıp avuç içleri taşa doğru tutulur ve sonra öpülür. Şâfiî mezhebinde ise ulaşılamayan durumda yalnızca işaret yeterlidir; eli öpmek gerekmez. Mâlikî mezhebinde taşın öpülmesi, imkân yoksa elle dokunup eli öpmek ve bunun da mümkün olmaması hâlinde hiçbir şey yapmadan geçmek şeklinde ayrıntılı bir sıralama vardır. Hanbelî mezhebi de Hanefî’ye yakın bir sıralama kabul eder. Bu ayrıntılar, uygulamadaki çeşitliliğin sünnetin geniş bir yelpazesine dayandığını gösterir. Hacı, kendi mezhebine göre uygulamalı, başkalarının farklı davranışını eleştirmemelidir.

Hacerü’l-Esved’in kendisine ait fazilet rivayetleri bulunduğundan, taşın kıyamet gününde şahitlik edeceğine dair hadis de nakledilir: İbn Abbas’tan gelen rivayette Peygamber, “Allah kıyamet gününde onu iki gözü olduğu halde getirecek; onu hakkıyla istilam edenler için şahitlik edecek” buyurmuştur (Tirmizî, Hac 49; İbn Mâce, Menâsik 27; hadis hasen kabul edilir). Bu hadis taşın kendi başına ibadet nesnesi olmadığını, tavaf ve istilam ibadetine şahit olduğunu ifade eder.

Tavafın Başlangıç Noktası Olarak Hacerü’l-Esved

Hacerü’l-Esved’in bulunduğu köşe, tavafın başladığı ve bittiği noktadır. Kâbe’nin duvarına yerleştirilen yeşil ışık veya çizgi, bu noktayı işaretler. Hacı, tavafa başlarken bu hizada Kâbe’ye dönerek niyet eder, istilam eder ve sağa doğru yürüyerek tavafı başlatır. Her şavtın sonunda tekrar bu hizadan geçerken istilam tekrarlanır. Yedinci şavt sonrasında da son istilam yapılarak tavaf sonlandırılır. Hacerü’l-Esved’in etrafındaki alanın kalabalıklığı sebebiyle, çoğu zaman uzaktan işaret ederek geçmek en kolay yoldur. Bu şekilde kalabalığa zarar vermeden sünnet yerine getirilmiş olur.

Taşın Kıymeti ve Tevhid Bilinci

Hacerü’l-Esved ile ilgili tüm uygulamalar, tevhid bilinciyle yapılmalıdır. İslâm, taşa, ağaca veya kabre kutsallık atfetmeyi reddeder. Hz. Ömer’in sözü, sünnete uymanın, insanın akıl ve tevhid duygusuyla çelişmediğini gösterir. Hacı bu uygulamayı, Allah’ın emrine ve Peygamber’in sünnetine teslimiyetin bir göstergesi olarak yapar. Ayrıca Kâbe’nin yapımı ve Hz. İbrahim’in rolü gibi tarihî arka plan için haccın manevî boyutu yazısı faydalıdır. Tavaf ibadetini tamamlayan hacıların Zemzem içmesi için Zemzem suyunun fazileti yazısına bakılabilir.

Özetle Hacerü’l-Esved’i istilam, tavafın sünnetlerinden biridir ve Hz. Peygamber’e uyma bilincinin bir ifadesidir. Kalabalıkta zarar vermeden, tevhid inancına uygun biçimde yapıldığında anlamlıdır; imkân yoksa uzaktan işaret etmek yeterlidir. Hacı bu konuda kolaylık ilkesini unutmamalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Hacerü’l-Esved’i öpmek farz mı?

Hayır, sünnettir. Kalabalıkta yapılamıyorsa uzaktan işaret edilir.

Hacerü’l-Esved’in faydası var mı?

Taşın kendi başına fayda veya zarar gücü yoktur; istilam sünnete uyma amacı taşır.

Kadınlar Hacerü’l-Esved’i öpebilir mi?

Kalabalık sebebiyle fitneye yol açmamak için uzaktan işaret etmeleri daha uygundur.

Tavafta istilam kaç kez yapılır?

Tavaf başında ve her şavtın sonunda, toplam sekiz kez yapılması sünnettir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 26 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Hac 50; Müslim, Hac 248 (Hz. Ömer'in sözü); Tirmizî, Hac 49 (Hacerü'l-Esved'in cennetten oluşu); Müslim, Hac 258 (asa ile istilam); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hacerülesved" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →