Kıyafetin Ayaklık ve Çorapla İsbal, Eteğin Uzunluğu

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Hadislerdeki ifade
Mezhep görüşleri
Çorap, ayakkabı ve bot durumu

İsbal, erkeğin elbisesini veya izarını topuk kemiklerinin altına sarkıtmasıdır. Hadislerde bunun kibir niyetiyle yapılması kesin biçimde kınanır; kibir niyeti yoksa Hanefî ve Şâfiî mezhepleri çoğunlukla mekruh sayar, bir kısım alim ise niyet aramadan kaçınmayı ister. Kadınlar için ise ayakların örtülmesi esastır.

Hadislerdeki ifade

Buhârî’de geçen bir hadiste, izarın topukların altında kalan kısmının ateşte olacağı bildirilir. Müslim ve Ebû Dâvûd’daki rivayetlerde ise kibirle elbisesini sürüyen kişiye Allah’ın kıyamette bakmayacağı söylenir. Bunun üzerine Hz. Ebû Bekir’in, izarının bazen kendiliğinden sarktığını söylemesine Hz. Peygamber’in “Sen bunu kibirle yapanlardan değilsin” şeklinde cevap verdiği Buhârî’de nakledilir. Bu olay, alimlerin kibir niyetini ölçü almasının başlıca dayanaklarından biridir.

Mezhep görüşleri

Yaklaşım	Hüküm	Gerekçe
Hanefî	Kibirle yapılırsa haram; kibirsiz yapılırsa tenzihen mekruh	Hz. Ebû Bekir hadisi, “kibirle” kaydı
Şâfiî	Kibirle haram; kibirsiz mekruh	Kayıtlı rivayetlerle mutlak rivayetlerin cem’i
Mâlikî	Genel olarak mekruh; kibirle haram	Kibir şartının değerlendirilmesi
Hanbelî (bir görüş)	Kibirsiz mekruh; bir kısmı niyet aramadan yasak sayar	Mutlak ifadeli hadisler
Bazı çağdaş alimler	Niyetten bağımsız kaçınma	Mutlak rivayetlerin esas alınması

Bu tablo yaklaşık bir özet sunar; mezhepler içinde de farklı kavillere rastlanır. Karar verirken kendi mezhebinizin kaynaklarına ve Diyanet’in yayımladığı fetvalara başvurmak gerekir.

Çorap, ayakkabı ve bot durumu

Hadislerin hedefi, kumaşın yerde sürünen kısmıdır. Çorap ya da bot giyildiğinde pantolon paçasının bileğin biraz altında kalması, görünüşte sarkma gibi dursa da, fiilî bir sürünme olmayabilir. Bu nedenle bazı alimler kıyafetin yerde süründüğü ya da kibir niyetiyle sarkıtıldığı durumlarla, çorabın üzerinde bileği örten durumları aynı kefeye koymaz. Diğerleri ise ölçü olarak “topuk altı”nı esas alır ve paçayı bileğin üstünde tutmayı tercih eder. Pratikte ihtiyatlı olmak isteyen kişi paçasını bilek hizasına getirir; bu hem sünnete yakındır hem de temizlik açısından faydalıdır, çünkü sarkan paçalar kirlenir.

Kadınlarda uzunluk

Ebû Dâvûd ve Tirmizî’deki rivayete göre Hz. Peygamber kadınlar için eteğin bir karış kadar uzatılmasına izin vermiş, kadınlar bunun ayakları açıkta bırakabileceğini söyleyince bir arşına kadar izin verilmiştir. Bu rivayetin ayrıntıları üzerine alimler konuşmuştur; ana fikir, kadının ayağının örtülmesidir. Dolayısıyla etek ya da elbisenin uzun olması kadınlarda isbal sayılmaz. Örtünme ölçüleri için tesettür ölçüleri yazısını okuyabilirsiniz.

Namazda uzunluk ve temizlik

Namazda kıyafetin ayakları örtmesi ya da açıkta bırakması konusunda ayrı bir ölçü vardır. Erkekte avret yeri diz kapağı ile göbek arası olduğu için, pantolon paçasının uzunluğu namazın sıhhatini etkilemez. Yine de rükû ve secdede kumaş ayağa dolanıp dikkati dağıtıyorsa düzeltilmelidir. Namaz kıyafeti üzerine ayrı bir yazı bulunur. Sarkan paçaların kirlenmesi halinde necaset bulaşıp bulaşmadığına bakılmalı, bulaşmışsa namazdan önce yıkanmalıdır.

Kibir niyeti nasıl anlaşılır?

Niyet kalbin işidir ve dışarıdan ölçülemez. Kendi kendinizi sınamak için şunlara bakabilirsiniz: Paçamı kasten uzatıyor muyum? Dikkat çekmek ya da başkasını küçük görmek gibi bir his var mı? Aynı kıyafeti bir arkadaşım kısa giyse onu daha az değerli bulur muyum? Bu sorulara olumsuz cevap vermek isbal yapmayı caiz kılmaz, ama hadisin asıl uyarısının kibir olduğunu hatırlatır. Kibirin belirtileri için ilgili yazıya bakılabilir.

Uygulama önerileri

Pantolon alırken paça uzunluğunu bilekten biraz yukarıda ayarlatın; sonradan yıkamada çekme payını hesaba katın.
Takım elbise ve resmî kıyafetlerde mümkün olduğunca bilek altına inmeyen kesimleri tercih edin.
Kadınlar için etek, ayakkabı ya da çorapla ayak örtüsünü tamamlayacak şekilde seçilmelidir.
Çocuklara bu konuyu baskı yaparak değil, temizlik ve düzen bağlamında anlatın.

Tarihî uygulama ve örf

Hz. Peygamber döneminde izar ve ridâ gibi sarılan kıyafetler yaygındı; bunlar gevşek bağlanınca yere sarkabiliyordu. İsbal hadislerinin bu bağlamda geldiği, kibirle sürünen kıyafetin Arap toplumunda bir statü göstergesi olduğu bilinir. Bugünkü pantolon kesimleri ise kumaşın yere sürünmesini gerektirmez; paçanın boyu kesim modasıyla belirlenir. Bu fark, bazı alimlerin hükmün illetinin (kibir) bugünkü giyimde ne ölçüde var olduğunu tartışmasına yol açmıştır. İlletin kibir olduğu görüşünü savunanlar kıyafetin sarkmasının tek başına yasak olmadığını söyler; mutlak ifadeleri esas alanlar ise sünnet ölçüsünün bileğin üstü olduğunu vurgular.

Çocuklar ve gençler için pratik yaklaşım

Gençlerde bol paça ve sarkan pantolon modası sıkça görülür. Bu durumda kıyafetin yere sürünmesi hem hijyen hem de güvenlik açısından sorun yaratır; yerdeki pislik ve necaset paçaya bulaşır, giyim ölçüleri bölümünde anlatılan temizlik ilkesi zedelenir. Gençlere “yasak” demek yerine, kıyafetin temizliği, kibirle ilişkisi ve alimlerin görüşleri anlatılarak kendi kararını vermesi sağlanabilir. Okul ve iş yeri üniforması gibi zorunlu durumlarda bir kişinin paçayı kısaltma imkânı yoksa, mümkün olan en iyi çözümü bulmaya çalışması yeterli görülür. Zorunlu olmayan durumlarda ise mezhep ve hocanızın görüşü doğrultusunda hareket etmeniz ihtiyatlıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Çorabın üstüne düşen pantolon isbal sayılır mı?

İsbal hadislerinin konusu, kıyafetin ayak bileğinin altına sarkıtılmasıdır. Çorap ya da ayakkabıya düşen, bileği örten paça hakkında alimler arasında görüş farkı vardır; Hanefîler kibir niyeti yoksa mekruh saymaz.

Kadınlar için isbal hükmü var mı?

Kadınlar için etek ve elbisenin bir karış ila bir arşın kadar uzun olması rivayetlerde caiz görülmüştür; çünkü ayakların örtülmesi beklenir. Bu yüzden isbal yasağı erkekler için geçerli kabul edilir.

Kibir niyeti yoksa isbal helal mi?

Hanefî ve Şâfiî kaynaklarının çoğunluğu, kibir niyeti taşımayan kişi için isbalı haram değil mekruh ya da tenzihen mekruh sayar. Bir kısım alim ise niyetten bağımsız olarak kaçınmayı ister. Bu bir ihtilaf konusudur.

Namaz kılarken pantolon paçası ne kadar olmalı?

Namazda ayağın bileğe kadar açık olması şart değildir. Ancak namazda sarkan kıyafetin dikkat dağıtmaması, ayağa dolanmaması ve temiz kalması tavsiye edilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 12 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Libâs (izar hadisleri); Müslim, Libâs; Ebû Dâvûd, Libâs; TDV İslâm Ansiklopedisi, "İsbâl" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →