Sözünde Durmak: Randevu, Mesaj ve Randevuya Geç Kalmak

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Ayetlerde ahde vefa
Hadisteki münafık alameti
Randevu: küçük sözün büyük ağırlığı

Sözünde durmak, İslam ahlakının temel erdemlerindendir. Hadislerde söz verip tutmamak, münafığın alametleri arasında sayılır. Randevuya geç kalmak ya da cevap vermeyi unutmak gibi küçük görünen davranışlar da verilen sözün parçasıdır ve karşıdaki kişinin zamanına, emeğine saygı meselesidir.

Ayetlerde ahde vefa

Mâide Suresi’nin ilk ayeti, inananlara akitlerini yerine getirmeyi emreder. İsrâ Suresi’nin 34. ayeti, ahdin sorulacağını bildirir. Saff Suresi’nin 2. ve 3. ayetlerinde ise yapmayacağınız şeyi söylemenin Allah katında büyük bir bıkkınlık sebebi olduğu belirtilir. Bu ayetler, sadece büyük anlaşmaları değil, günlük hayatta verilen basit sözleri de kapsayan geniş bir çerçeve çizer.

Hadisteki münafık alameti

Buhârî ve Müslim’in rivayet ettiği hadise göre münafığın alameti üçtür: konuştuğunda yalan söyler, söz verdiğinde sözünden döner, emanet edildiğinde hıyanet eder. Müslim’deki bir ek rivayet, kişi oruç tutup namaz kılsa bile bu özellikleri taşıyorsa münafıklık alametinin onda bulunduğunu söyler. Âlimler burada, itikadî münafıklıktan çok amelî ve ahlaki bir uyarının bulunduğunu belirtir; yani kişi dinden çıkmış sayılmaz, fakat ahlaki bir hastalık söz konusudur.

Randevu: küçük sözün büyük ağırlığı

Randevu, karşılıklı vakit taahhüdüdür. Geç kalan kişi, karşıdaki insanın vaktini harcar. Bu hak ihlali küçük olsa da sürekli hâle gelirse güveni aşındırır. Gecikmenin tek bir gelişigüzel olayla değil, alışkanlıkla ilişkili olması ahlaki açıdan daha ağırdır. İş toplantısı, doktor randevusu ya da dost buluşması bu açıdan aynıdır.

Mazeret ve haber vermek

Trafik, hastalık, kaza gibi beklenmedik durumlarda gecikme kabul edilebilir; ancak mümkün olan en kısa sürede karşı tarafa haber vermek gerekir. Haber vermemek, karşıdaki kişiyi belirsizlikte bırakmak demektir.

Mesajlara dönüş yapmak

Dijital iletişimde “görüldü” bırakıp cevap vermemek yeni bir sosyal sorundur. Her mesaja anında dönmek zorunlu olmasa da kişi bir iş için söz verdiyse, “Akşam dönerim” dediyse ya da yardım istenmişse cevap vermek sorumluluktur. Acil olmayan mesajlar için “şu an müsait değilim, sonra yazarım” gibi kısa bir nezaket ifadesi, yanlış anlaşılmaları önler.

Sözünde durma kontrol listesi

Vermeden önce düşünün: yapabileceğiniz şeye söz verin.
Takvime işleyin; unutkanlığı mazeret yapmayın.
Yetişemeyeceğinizi anladığınızda hemen haber verin.
Gecikmeye neden olan şeyi açıkça söyleyin, bahane üretmeyin.
Telafi edin: yeni zaman önerin veya işi bir başkasına devredin.
Çocuklarınıza verdiğiniz sözleri de tutun; çocuk hafızası sözü ve davranışı birlikte kaydeder.

“İnşallah” kavramı

Kehf Suresi’nin 23. ve 24. ayetlerinde gelecekte yapılacak bir iş için “inşallah” demek öğretilir. Ancak bu ifade, söz verip tutmama bahanesi olarak kullanılırsa anlamından uzaklaşır. Gerçek bir niyet ve çaba ile söylenen “inşallah”, güçlü bir tevekkül bildirisidir. Niyet baştan “belki yaparım” şeklindeyse, bunu açıkça belirtmek dürüstlüğün gereğidir.

Örnek senaryo: Buluşmaya yetişememek

Zeynep, arkadaşıyla akşam altıda buluşacaktır. Çıkarken müşteri araması gelir ve yirmi dakika geç kalacağı belli olur. Hemen arkadaşına “20 dakika gecikeceğim, özür dilerim, istersen kahveni söyleyeyim” diye yazar. Arkadaşı beklentisini ayarlar, vakit boşa harcanmaz. Böylece sözün tamamı olmasa da özü korunmuş olur.

Ticaret ve iş hayatında söz

Teslim tarihi, ödeme günü ve kalite şartı gibi vaatler, akitten doğan bağlayıcı yükümlülüklerdir. Mâide Suresi’nin ilk ayetindeki “akitlerinizi yerine getirin” emri bu alanda doğrudan uygulanır. Müşteriye “yarın hazır” deyip haber vermeden geciktirmek, işçiye “ayın beşinde ödeyeceğim” deyip öteleyen işveren, ahde vefasızlık yapmış olur. İş hayatında sözleşmeyi yazılı yapmak, unutma ve anlaşmazlığı azaltır; Bakara Suresi’nin 282. ayeti, borç ve vadeli işlemlerin yazıya geçirilmesini tavsiye eder. Yazıya dökmek güvensizlik değil, adaletin güvencesidir.

Çocuklara ve eşe verilen sözler

Hadislerde bir çocuğa “gel, sana bir şey vereceğim” deyip vermeyen kişinin yalan söylemiş sayılacağı bildirilir (Ebû Dâvûd, Ahmed b. Hanbel). Dolayısıyla çocuğa verilen basit bir söz bile bir emanettir. Eşe verilen “bu hafta sonu birlikte olacağız” gibi sözler de ilişkinin güven zeminini oluşturur. Sözü tutamadığınızda nedenini sakin bir dille anlatmak ve telafi etmek, aile içinde güven ortamını korur. Alışkanlık hâline gelen söz verip unutma davranışı ise kişinin sorumluluk duygusunu sorgulamasını gerektirir.

Sözün yazıya dökülmesi ve kayıt

Unutmaya açık verilen sözleri telefon notuna veya takvime yazmak, ahdi korumanın pratik bir yoludur. Karşılıklı verilen sözleri kısa bir mesajla teyit etmek, yanlış anlamaları önler.

Sözünü tutan kişiye güven

Peygamberimiz, nübüvvetten önce de “el-Emîn” (güvenilir) diye anılırdı. Güven, tek bir büyük davranışla değil, günlük küçük sözlerin tutulmasıyla kazanılır; bu yüzden küçük randevulara gösterilen özen, büyük sorumluluklara hazırlıktır.

Bu Konuda Ayrıca Okuyun

Sıkça Sorulan Sorular

Randevuya geç kalmak günah mı?

Sürekli ve mazeretsiz gecikme, söz verilen vakte uymamak anlamına gelir ve ahlaki sorumluluğu zedeler. Haber verilen, mazeretli gecikme ise bağışlanabilir.

Mesaja cevap vermemek sözünde durmamak sayılır mı?

Cevap vermeyi vaat etmişseniz evet. Aksi hâlde nezaket gereği, makul sürede dönüş yapmak uygun bir davranıştır.

Sözümü tutamayacağımı anlarsam ne yapmalıyım?

Mümkün olan en erken zamanda karşı tarafı haberdar edip özür dilemek ve alternatif sunmak gerekir.

“İnşallah” demek sözden dönmeyi mazur kılar mı?

Hayır. İnşallah, Allah’ın dilemesine bağlama ifadesidir; sözden kaçma aracı olarak kullanılamaz.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 20 Eylül 2026 · Kaynaklar: Mâide Suresi (5/1); İsrâ Suresi (17/34); Saff Suresi (61/2-3); Buhârî, Îmân (münafığın alametleri); Müslim, Îmân

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →