Çöp Atmak, Sigara Izmaritini Yere Atmak ve Çevre Kirliliği
Çöp atmak, sigara izmaritini yere atmak ve çevre kirliliğinin dinî boyutu: temizlik imandandır, yoldan eziyeti kaldırmak, fesat yasağı, komşu hakkı ve pratik çözümler.
- Temizlik ve çevre bilinci
- Yeryüzünde fesat ve emanet bilinci
- Çöp ve izmarit: somut zararlar
Çöp atmak, sigara izmaritini yere bırakmak ve çevreyi kirletmek, İslam ahlakında başkalarına eziyet ve yeryüzünde fesat sayılır; çünkü temizlik imanın bir parçasıdır, yoldan eziyet verici şeyi kaldırmak ise imanın bir şubesidir. Çevreyi korumak hem bireysel hem toplumsal bir sorumluluktur.
Temizlik ve çevre bilinci
Müslim’de temizliğin imanın yarısı olduğu, başka bir rivayette ise imanın yetmiş küsur şubesinden en aşağısının yoldan eziyet verici şeyi kaldırmak olduğu bildirilir. Bu iki söz, temizliği ve çevre duyarlılığını ibadet düzeyinde ele alır. Evi, bedeni ve giysiyi temiz tutmak kadar, sokağı, yolu, parkı ve ortak alanı temiz tutmak da dinî sorumluluktur. Sünnette anlatılan kişisel temizliğin çerçevesi için fıtrat sünnetleri ve kişisel bakım yazısı okunabilir; bu anlayış, bireyden çevreye doğru genişler.
Yeryüzünde fesat ve emanet bilinci
A’râf Suresi 56’da yeryüzünde ıslahtan sonra fesat çıkarılmaması emredilir; Rûm Suresi 41’de ise karada ve denizde insanların elleriyle kazandıkları yüzünden fesadın ortaya çıktığı bildirilir. Çevre kirliliği, bu fesadın somut bir örneğidir. Hz. Peygamber’in durgun suya idrar yapılmasını yasaklaması (Buhârî, Vudû’) ve kıyamet kopmak üzereyken bile elindeki fidanı dikmeyi öğütlemesi (Ahmed, Müsned; senedi hakkında değerlendirmeler vardır) çevre bilinci açısından sıkça anılan örneklerdir. Doğa, bir emanettir; gelecek nesillere temiz bırakılması gerekir. Emanet anlayışı için kul hakkı yazısı da hatırlatıcı olabilir, çünkü ortak alan, herkesin hakkıdır.
Çöp ve izmarit: somut zararlar
| Davranış | Zarar | Dinî ilke |
|---|---|---|
| Çöpü yola, parka veya dereye atmak | Görüntü kirliliği, hastalık yayılımı, hayvan zararı | Yoldan eziyeti kaldırmak sadaka; eziyet vermek günah |
| Sigara izmaritini yere atmak | Uzun süre ayrışmayan atık, yangın riski, yağmur suyuna karışma | Zarar vermeme ilkesi |
| Balkondan çöp veya izmarit atmak | Alt kat komşuya ve yayalara zarar | Komşuya eziyet yasağı |
| Piknik sonrası çöp bırakmak | Doğa kirliliği, hayvan ölümleri | Emanet ve fesat yasağı |
| Suyu ve enerjiyi israf etmek | Kaynak tüketimi | İsraf yasağı |
| Çöpü ayrıştırmak ve geri dönüşüme vermek | Kaynak tasarrufu, temiz çevre | Sorumluluk ve sevap |
Sigara izmariti ve ormanlar
İzmarit filtreleri, yaygın olarak plastik türevi malzemeden yapıldığı için doğada yıllarca ayrışmadan kalabilir; yağmur suyuyla dere, göl ve denizlere karışır. Yazın kuru otlar üzerine atılan bir izmarit ise orman yangınının sebebi olabilir ve çok sayıda canlının ölümüne yol açar. Böyle bir yangında ortaya çıkan zarar, kasıt olmasa bile ihmal nedeniyle sorumluluk doğurur; bu zarar hem kul hakkı hem kamu hakkıdır. Sigara içenler izmaritlerini portatif küllüğe veya çöp kutusuna atmalı, ateşi tam söndürmelidir. Sigaranın kendisinin sağlığa zararı nedeniyle dinî değerlendirmesi ayrı bir konudur; zarar verici alışkanlıktan kurtulmak en iyi çözümdür.
Komşuluk ve ortak alan
Apartman girişine, merdivene veya bahçeye çöp bırakmak, komşuya eziyet sayılır. Çöpü kapalı poşetle, belirlenen saat ve yerde çıkarmak, geri dönüşüm kutularını doğru kullanmak, ortak alanı temiz bırakmak komşuluk ahlakının gereğidir. Komşuluğun temel hakları için komşu hakkı ve ortak yaşam ölçüleri için apartmanda komşuluk adabı yazıları okunabilir. Balkonda yıkama yaparken suyun aşağıya akmaması, halı silkelerken tozun komşunun camlarına gitmemesi gibi küçük özenler, büyük anlaşmazlıkları önler.
Bireysel adımlar listesi
- Çöpünüzü yanınızda taşıyın. Yakınınızda çöp kutusu yoksa cebinizde veya çantanızda poşet bulundurun.
- İzmaritinizi söndürüp kutuya atın. Portatif küllük kullanabilirsiniz.
- Atıkları ayrıştırın. Cam, kâğıt, plastik ve pili ayrı toplayın.
- İsrafı azaltın. Gereksiz ambalajdan kaçının, suyu ve elektriği ölçülü kullanın.
- Başkasının attığı çöpü de toplayın. Yoldan eziyeti kaldırmak sevaptır; bir şişe veya kâğıdı toplamak küçük ama değerlidir.
- Çocuklara örnek olun. Çevre bilincini küçük yaşta kazandırın.
Toplumsal ve yönetsel sorumluluk
Belediyeler ve çevre kurumları, atık yönetimi ve temizlik hizmetlerini yürütür; bireylerin bu hizmetlere uyması ve gerektiğinde şikâyet kanallarını kullanması da sorumluluktur. Yönetim planında çöp saati, ortak alan temizliği ve geri dönüşüm uygulamaları düzenlenebilir. Dinî ve ahlaki duyarlılığın toplumsal karşılığı, kamusal alanın korunması ve hizmetlerin adil biçimde paylaşılmasıdır. Mescit ve cami çevresinin temizliği de ayrıca özen gösterilmesi gereken bir alandır; ibadet mekânına gelen herkesin bunu korumasi beklenir.
Örnek senaryo: pikniğin ertesi günü
Bir aile, hafta sonu pikniği için ormanlık bir alana gidiyor. Çıkarken yanlarında getirdikleri poşetle tüm çöpü topluyor, mangal kömürünü iyice söndürüyor ve izmarit varsa onu da topluyor. Alanda başkalarının bıraktığı birkaç şişeyi de poşete ekleyip yol üzerindeki çöp kutusuna bırakıyorlar. Çocuklar, bu davranışı gözlemleyerek temizlik ve sorumluluğu öğreniyor. Bu aile, küçük bir davranışla hem sadaka sevabı hem komşuluk ve toplum hakkını gözetmiş oluyor.
Danışma
Çevre şikâyetleri için yerel belediye ve ilgili kurum hatları, dinî sorular için yerel müftülük başvurulacak yerlerdir. Bu yazıdaki bilgiler genel bir bakış sunar ve kişisel bir hukuki ya da fıkhî görüş niteliği taşımaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Çöpü yere atmak günah mı?
Evet. Ortak alanı kirletmek, başkalarına eziyet vermek ve çevreye zarar vermektir. Hadislerde yoldan eziyet verici şeyi kaldırmak imanın bir şubesi sayılır; tersi de bunun karşıtı bir davranıştır.
Sigara izmaritini yere atmanın dinî sakıncası nedir?
İzmarit çevreyi uzun süre kirletir, yangın riski taşır ve hayvanlara zarar verebilir. Zarar vermeme ilkesi ve temizlik ahlakı açısından yerel çöp kutusuna atmak gerekir.
Balkondan çöp veya su dökmek caiz mi?
Hayır. Alttaki komşuya veya yoldan geçene zarar verir; komşu hakkı ve zarar vermeme ilkesine aykırıdır. Çöp, belirlenen saat ve yerde ve kapalı poşetle bırakılmalıdır.
Çevreyi korumak ibadet sayılır mı?
Niyet iyi olduğunda evet. Yoldan eziyeti kaldırmak sadaka sayılır; ağaç dikmek, su ve enerjiyi israf etmemek de sevap kazandıran davranışlardır.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: Müslim, Îmân (imanın şubeleri; yoldan eziyet verici şeyi kaldırmak) ve Tahâret (temizlik imanın yarısıdır); Buhârî, Vudû' (durgun suya idrar yapma yasağı) ve Müsâkât (ağaç dikmenin sevabı); A'râf Suresi (7/56) ve Rûm Suresi (30/41) (yeryüzünde fesat çıkarma); İbn Mâce, Ahkâm (zarar vermek ve zarara zararla karşılık vermek yoktur); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Çevre" ve "Temizlik" maddeleri
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- Müslim, Îmân (imanın şubeleri; yoldan eziyet verici şeyi kaldırmak) ve Tahâret (temizlik imanın yarısıdır)
- Buhârî, Vudû' (durgun suya idrar yapma yasağı) ve Müsâkât (ağaç dikmenin sevabı)
- A'râf Suresi (7/56) ve Rûm Suresi (30/41) (yeryüzünde fesat çıkarma)
- İbn Mâce, Ahkâm (zarar vermek ve zarara zararla karşılık vermek yoktur)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Çevre" ve "Temizlik" maddeleri
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.