Su Çeşitleri: Mutlak Su, Müstamel Su ve Necis Su

Fıkıhta su, temiz olup olmadığına ve temizleyici niteliğine göre mutlak su, müstamel su ve necis su olarak ayrılır. Mutlak su hem temiz hem temizleyicidir; abdest ve gusülde kullanılır. Müstamel su temiz olsa da temizleyici değildir; necis su ise hiçbir şekilde temizlik için kullanılmaz.

Suyun Önemi ve Kur’anî Dayanağı

İslam’da temizlik suyla sağlanır. Furkān Suresi’nin 48. ayetinde “Gökten tertemiz bir su indirdik” buyrulur; Enfâl Suresi’nin 11. ayetinde ise Allah’ın gökten su indirerek müminleri temizlediği bildirilir. “Tahûr” kelimesi, hem kendisi temiz hem de başkasını temizleyen anlamına gelir. Fıkıhçılar bu kelimeden hareketle abdest ve gusülde ancak mutlak suyun kullanılabileceğini söylemiştir. Su çeşitlerinin bilinmesi hem ibadetin geçerliliği hem de günlük temizlik açısından önem taşır. Abdestin farzları için abdestin farzları yazısı okunabilir.

Mutlak Su

Mutlak su; yağmur, kar, dolu, dere, nehir, kaynak, kuyu ve deniz gibi doğal kaynaklardan gelen, tat, renk ve kokusu değişmemiş sudur. Üzerine “su” isminin ilave bir kayıt olmadan söylenebildiği sudur. Mutlak su hem temiz hem de temizleyicidir. Deniz suyu hakkında Hz. Peygamber “Onun suyu temizdir, ölüsü helaldir” buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî). Mutlak sudan abdest, gusül ve necaset temizliği yapılır. Suya bir miktar toprak, tuz veya kireç gibi şeylerin karışması, suyun mutlak niteliğini bozmuyorsa onu bozmaz; ama su, başka bir şeyin ismini alacak kadar değişirse (çay, ayran) mutlak olmaktan çıkar. Deniz suyu ve havuz suyu için deniz suyu ve havuz suyuyla abdest yazısı okunabilir.

Mukayyed (Kayıtlı) Sular

Meyve suyu, gül suyu, çay, ayran, ağaç suyu gibi sulara bir kayıt eklenerek “su” denilir. Bunlar temiz olabilir, içilebilir; ancak abdest ve gusülde kullanılamaz. Bu sular mutlak su olmadığından necaseti temizlemez. Başka bir madde (sabun, deterjan, tuz) karışması durumunda, karışım suyun tadını, rengini ve kokusunu tamamen değiştirmediyse mutlak niteliği devam eder. Deterjanlı su, temizlik amacıyla kullanılabilir; abdest için ise saf mutlak su aranır. Bu ayrım, günlük hayatta sıkça karşılaşılan karışık sular açısından önemlidir.

Müstamel Su

Müstamel (kullanılmış) su, abdest veya gusül sırasında organlardan akan sudur. Hanefî mezhebine göre müstamel su kendisi temizdir ancak temizleyici değildir; tekrar abdest almak için kullanılamaz. Bu görüş, sahabenin abdest sularını bereket kabul ederek paylaşmasına rağmen, tekrar abdest almak için kullanmama anlayışına dayanır. Hanefî kaynaklarında müstamel suyun hükmü hakkında imamlardan farklı rivayetler nakledilir; fetvaya esas olan görüş suyun temiz ama temizleyici olmadığıdır. Şâfiî mezhebinde de müstamel su temizdir ama temizleyici değildir. Mâlikî mezhebinde ise müstamel su temiz ve temizleyicidir; bu fark, mezheplerin Hz. Peygamber’in abdest suyunu kullanma uygulamasına bakışından kaynaklanır. Akan su veya kaba daldırılan eller için ayrı hükümler vardır; özellikle kabın içine su akıtmak veya kapta yıkanmak müstamel su meselesini doğurur.

Necis Su

Necaset karışmış su, necis su olarak adlandırılır. Hanefî mezhebinde az suya necaset düşünce, necaset gözle görülmese bile su necis olur; çok su ise necasetin izi (tat, renk, koku) ortaya çıkmadıkça temiz kalır. Çok suyun ölçüsü Hanefîlerde “onda on arşın” genişlikte duran su, akan su ise sürekli temizlenen su olarak değerlendirilir. Şâfiî ve Hanbelîlerde ölçü “iki kulle”dir (yaklaşık 216 litre kadar; ölçü konusunda hesap farkları vardır). Hz. Peygamber “Su iki kulle olursa pisliği taşımaz” buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce). Mâlikî mezhebinde ise suyun miktarına bakılmaksızın necaset tat, renk veya kokuyu değiştirmedikçe su temiz kalır. Bu görüş, “Su temizdir, onu hiçbir şey necis kılmaz; ancak tadını, kokusunu veya rengini değiştiren hariç” mealindeki rivayete dayanır; rivayetin senedi zayıf bulunmuştur ancak mana bakımından fakihlerce kabul görmüştür.

Bi’r-i Budâa Hadisi

Su konusunun önemli hadislerinden biri, Ebû Saîd el-Hudrî’nin rivayetidir: Hz. Peygamber’e, içine köpek leşi, kirli bez ve pislikler atılan Budâa Kuyusu’ndan abdest alınıp alınmayacağı sorulunca “Su temizdir; onu hiçbir şey necis kılmaz” buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî). Bu hadis çok suyun necasetle kirlenmeyeceği ilkesini destekler. Mezhepler hadisi, suyun miktarı ve necasetin etkisi bakımından farklı yorumlar. Hanefîler çok su şartıyla, Mâlikîler ise mutlak anlamda kabul eder. Hadis, geniş su kaynaklarıyla ilgili hükmün kolaylık yönünü gösterir.

Günümüz Uygulamaları

Şehir suyu şebekeleri, klorlu havuzlar ve arıtma sistemleri, modern su kullanımını değiştirmiştir. Şebeke suyu mutlak su niteliğindedir. Klor miktarı, suyun adını ve niteliğini değiştirmediği sürece abdest için engel değildir. Şişe suyu, mineralli su gibi sular da mutlak su kapsamındadır. Su kıtlığı olan yerlerde, abdest suyunun korunması için israfın önlenmesi önemlidir; abdest alırken su israfı yazısı okunabilir. Su bulunamaması halinde teyemmüm için teyemmümü gerektiren haller yazısı kaynaktır.

Sıkça Sorulan Sorular

Mutlak su nedir?

Doğal özelliğini (tat, koku, renk) koruyan; yağmur, kar, dere, kuyu, deniz gibi kaynaklardan gelen sudur. Hem temiz hem temizleyicidir; abdest ve gusülde kullanılabilir.

Müstamel su nedir?

Abdest veya gusülde organdan akan sudur. Hanefîlere göre kendisi temizdir ancak temizleyici değildir; yani abdest için tekrar kullanılamaz. Şâfiîlerde de benzer hüküm vardır.

Meyve suyuyla abdest alınır mı?

Hayır. Meyve suyu, çay ve gül suyu gibi başka bir madde karışmış sular mutlak su sayılmaz; abdest ve gusülde kullanılmaz.

Necis su nedir?

Necaset karışmış sudur. Az suya necaset düşerse necis olur; çok suda ise necaset suyun tat, koku veya rengini değiştirmedikçe suyun temiz kaldığı görüşü yaygındır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 22 Eylül 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Furkān Suresi (25/48) ve Enfâl Suresi (8/11); Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, Taharet (Bi'r-i Budâa ve deniz suyu hadisleri); Müslim, Taharet; İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr; Nevevî, el-Mecmû'; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Su" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →