Teyemmümü Gerektiren Haller: Su Bulunmaması ve Hastalık
Teyemmümü gerektiren haller: su bulunmaması, hastalık, soğuk ve susuzluk. Dört mezhebin teyemmüm şartları, mesafe ölçüsü ve ruhsatın sınırları.
- Teyemmümün Kur'anî Dayanağı
- Su Bulunmaması
- Hastalık ve Yara
Teyemmüm, su bulunmadığında veya suyun kullanılmasının mümkün olmadığı durumlarda abdest ve gusül yerine temiz toprakla yüz ve ellerin meshedilmesi suretiyle yapılan bir temizliktir. Su yokluğu, hastalık, aşırı soğuk, susuzluk tehlikesi ve suya ulaşmanın zorluğu başlıca sebeplerdir. Ruhsat, Kur’an’da açıkça bildirilmiştir.
Teyemmümün Kur’anî Dayanağı
Teyemmüm ruhsatı Nisâ Suresi’nin 43. ve Mâide Suresi’nin 6. ayetlerinde bildirilir: “Eğer hasta olursanız veya yolculukta bulunursanız, ya da biriniz tuvaletten gelirse veya kadınlara dokunmuş olur da su bulamazsanız, temiz bir toprakla teyemmüm edin; yüzlerinize ve ellerinize sürün.” Bu ayetler teyemmümün üç şartını gösterir: Su yoktur veya kullanılamaz, teyemmüm temiz toprakla yapılır, yüz ve eller meshedilir. Teyemmümün ümmete özel bir ruhsat olduğu da hadislerde belirtilir: “Yeryüzü bana mescit ve temiz kılındı” (Buhârî, Teyemmüm; Müslim, Mesâcid). Bu rivayet, teyemmümün toprağı temizleyici kılan Allah’ın bir lütfu olduğunu ifade eder.
Su Bulunmaması
Teyemmümün birinci sebebi suyun hiç bulunmamasıdır. Bu, şehirde elektrik veya su kesintisi, yolculukta ve kırsalda su bulunmaması gibi durumları kapsar. Su aramak gerekir; fakat aramanın sınırı vardır. Hanefîlere göre su, yaklaşık bir mil (bir mil, görüş farkıyla yaklaşık bir buçuk ile iki kilometre) uzaklıkta ise bulunmuş sayılmaz. Bir mil içinde su olduğuna dair kuvvetli bir ihtimal varsa aramak gerekir. Şâfiî mezhebinde ise kişi su aradıktan sonra bulamazsa teyemmüm yapar. Suyun bulunduğu ancak bedelinin çok yüksek olduğu durumda, kişi ihtiyaç fazlası parası varsa ve su piyasa fiyatına yakınsa satın alması gerekir. Yolculuk ve seyahat sırasındaki zorluklar için uçakta ve otobüste abdest yazısı okunabilir.
Hastalık ve Yara
Hastalık halinde suyun kullanılması hastalığı artırıyor, iyileşmeyi geciktiriyor veya zarar veriyorsa teyemmüm caizdir. Bu durum, deneyimli bir Müslüman doktorun görüşüne veya kişinin kendi tecrübesine dayanır. Hz. Peygamber’in zamanında yaralı bir kişinin cünüplük gusülü nedeniyle yıkanmasından dolayı öldüğü olay (Ebû Dâvûd, Taharet), hastalıkta teyemmümün önemini hatırlatır; rivayetin senedi hakkında tartışma bulunsa da hükmün ilkesi Kur’an’la uyumludur. Yaralı organ için ayrıca cebire (sargı) üzerine mesh de gündeme gelebilir; bu konu sargı ve alçı üzerine mesh yazısında anlatılmıştır.
Soğuk ve Susuzluk Tehlikesi
Çok soğuk bir ortamda suyun kullanılması can güvenliğini tehdit ediyorsa ve suyu ısıtma imkânı yoksa teyemmüm yapılabilir. Amr b. Âs’ın Zâtü’s-Selâsil Seferi’nde cünüp olup soğuk sebebiyle gusül yerine teyemmüm yaparak arkadaşlarına imamlık yapması ve bunu Hz. Peygamber’e bildirdiğinde Allah Resûlü’nün gülümseyip bir şey söylememesi kaynaklarda anlatılır (Ebû Dâvûd, Taharet; Buhârî, Teyemmüm bölümünde mu’allak). Susuzluk tehlikesi ise başka bir sebeptir: Eldeki su, kişinin veya yanındakilerin (insan ve hayvan) içme ihtiyacı için gerekliyse, abdest veya gusül için kullanılmayıp teyemmüm yapılır. Yolculukta yeterli içme suyu bulunmayan çöl ve dağ gibi yerlerde bu ruhsat önemlidir.
Namazın Kaçırılması Korkusu
Hanefî mezhebinde, abdest veya gusül için su aramanın bayram namazının veya cenaze namazının kaçmasına yol açacak olması da teyemmüm sebebi sayılır. Çünkü bu iki namazın telafisi yoktur. Beş vakit namaz ve cuma namazı için ise vakit çıkma korkusu teyemmüm sebebi sayılmaz; çünkü bu namazlar kaza edilebilir veya su bulunup abdest alınarak kılınabilir. Şâfiî mezhebinde ise suyun varlığında teyemmüm yapılmaz. Bu farklar usul anlayışıyla ilgilidir; kişi kendi mezhebinin ölçüsünü uygular.
Günümüzdeki Uygulamalar
Modern hayatta su yokluğu sebebiyle teyemmüm nadir görülür; fakat uzun yolculuk, uçuş, askerî görev, doğal afet ve hastane yatışı gibi durumlarda gündeme gelebilir. Hastanede yatağa bağlı hastalar için, vücuda dokunmanın zor olduğu durumlarda duvar veya yatak kenarı gibi temiz yüzeylerle teyemmüm yapılabilir; bu konuda ameliyat sonrası kateter ve torba ile abdest yazısı da okunabilir. Diyanet İşleri Başkanlığı, hastanede yatan kimselerin imkân nispetinde abdest alması, mümkün değilse teyemmüm yapması gerektiğini bildirir. Yardıma ihtiyaç duyan hastalar için bakım verenin teyemmümü yaptırması da caizdir.
Teyemmümün Sınırı
Teyemmüm, bir ruhsat olduğu için sebep ortadan kalktığında bozulur: Su bulunduğunda veya suyu kullanabilecek duruma gelindiğinde, teyemmüm sona erer ve abdest/gusül gerekir. Teyemmümle kılınan namaz geçerlidir, sebebin sonradan ortadan kalkması namazı iptal etmez. Teyemmümün toprak çeşitleri ve yapılışı için teyemmüm hangi toprakla yapılır yazısı, bozan haller için teyemmüm abdesti bozan durumlar yazısı okunabilir. Su çeşitleri için ayrıca su çeşitleri yazısına bakılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Teyemmüm hangi hallerde yapılır?
Su bulunmadığında veya kullanılamadığında yapılır. Hastalık, su yokluğu, aşırı soğuk, susuzluk tehlikesi ve suya erişimin zorluğu başlıca sebeplerdir.
Su ne kadar uzaktaysa teyemmüm caiz olur?
Hanefî mezhebinde yaklaşık bir mil (yaklaşık 1,5 km civarı) uzaklıkta su varsa teyemmüm caiz olur. Mesafe ölçüleri mezhepler arasında farklı olabilir.
Hasta teyemmüm yapabilir mi?
Suyun kullanılması hastalığı artıracaksa, iyileşmeyi geciktirecekse veya zarar verecekse hasta teyemmüm yapabilir. Bunu bilgili bir Müslüman doktorun görüşü veya tecrübeyle desteklemek gerekir.
Soğuk hava teyemmüm sebebi midir?
Suyun ısıtılamadığı, soğuktan ölme veya hastalanma tehlikesi bulunduğu durumlarda teyemmüm caizdir. Su ısıtma imkânı varsa teyemmüm yapılmaz.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Nisâ Suresi (4/43) ve Mâide Suresi (5/6); Buhârî ve Müslim, Teyemmüm bölümleri; Ebû Dâvûd, Taharet (Amr b. Âs rivayeti); İbn Kudâme, el-Muğnî; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Teyemmüm" maddesi
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- Kur'an-ı Kerîm, Nisâ Suresi (4/43) ve Mâide Suresi (5/6)
- Buhârî ve Müslim, Teyemmüm bölümleri
- Ebû Dâvûd, Taharet (Amr b. Âs rivayeti)
- İbn Kudâme, el-Muğnî
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Teyemmüm" maddesi
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.